Chúc Mừng Năm Mới

Kính chúc quý bạn năm mới vạn sự an lành

Friday, August 23, 2019

THỦ PHÁP SHOW, DO NOT TELL - Nguyên Lạc





THỦ PHÁP SHOW, DO NOT TELL
                                         Nguyên Lạc
Lời nói đầu:
-- Show, Do Not Tell được nhà bình thơ Phạm Đức Nhì giới thiệu, Nguyên Lạc tôi đồng cảm với anh về thủ pháp (kỹ thuật) nầy nên bỏ công tìm hiểu, sưu tầm, nghiên cứu thêm rồi đúc kết thành văn bản chia sẻ cùng các bạn, với hy vọng độc giả tìm thấy được một vài điều hữu ích.
-- Để tránh bị hiểu lầm là "sính ngoại" tôi xin giải thích tại sao dùng cụm từ "Show, Do Not Tell" (Show, Don't Tell): -- Người Việt rất giỏi trong việc hội nhập cái hay của nước khác. Thí dụ như các từ: Cà-phê, xe cyclo .v.v..Thay vì nói "thức uống màu nâu đỏ, vị đắng, có nguồn gốc từ Arab (Arabic), uống vào gây phấn khởi và tỉnh táo, ta chỉ cần nói cà-phê (café, coffee) là ai cũng hiểu ngay. Cũng vậy, thay vì nói :" Bày tỏ, hiển thị ra, gợi ra, không cần kể lể; để độc giả tự đoán ra, tự kết luận", ta để nguyên cụm từ "Show Do Not Tell" là người sẽ biết, chỉ đơn giản thế thôi

VỀ SHOW, DO NOT TELL

Show: Bày tỏ, hiển thị, gợi ra
Tell: Nói, kể lại
"Show, Do Not Tell" là một biện pháp tu từ, thay vì dựa vào một (hoặc vài) tĩnh từ, trạng từ khô cứng nào đó để kể lại một sự kiện, bày tỏ một tâm trạng, tác giả tạo ra những hình ảnh sống động, cụ thể để từ đó độc giả tự khám phá, hiểu ra sự kiện, tâm trạng ấy. Độc giả sẽ cảm thấy thích thú vì không chỉ đọc một cách thụ động, mà còn được tham dự một cách tích cực vào tiến trình tìm gặp điểm đến của tứ thơ.(Phạm Đức Nhì)
Show, Do Not Tell (Show Don't Tell) chỉ là một thủ pháp, một biện pháp tu từ (kỹ thuật thơ, văn) giúp văn thi sĩ làm văn thơ hay hơn chứ không phải là một Học thuyết hay một Trường phái nào cả. Hơn nữa, nó được bắt đầu từ nhà biên kịch người Nga Anton Chekhop:

 [ SHOW, DON'T TELL là một thủ pháp, một biện pháp tu từ (kỹ thuật) thường được xử dụng trong nhiều loại văn bản khác nhau, giúp cho độc giả trải nghiệm câu chuyện thông qua hành động, từ ngữ, ý nghĩ, cảm giác và cảm xúc ...hơn là qua sự cắt nghĩa (giảng nghĩa), tổng hợp và miêu tả của tác giả. Mục đích không dìm chết độc giả với một mớ tính từ nặng nề, mà là để giúp độc giả (tự) trải nghiệm những chi tiết đáng kể (độc đáo) trong bản văn (thơ). Kỹ thuật nầy áp dụng giống nhau cho mọi thể...
Khái niệm này thường được quy cho nhà soạn kịch (biên kịch) người Nga Anton Chekhop với câu nói nổi tiếng của ông:
"Đừng nói với tôi là mặt trăng đang chiếu sáng; hãy chỉ cho tôi ánh sáng lấp lánh trên mảnh  thủy tinh vỡ"
Lời trích dẫn có lẽ là không chính xác lắm, đúng ra nó được trích từ bức thư gởi anh ông, trong đó ông viết: "Trong các mô tả về Thiên nhiên, con người phải nắm lấy một số chi tiết nhỏ, gom chúng lại sao cho khí độc giả nhắm mắt, anh ta sẽ có một bức tranh. Ví dụ, bạn sẽ có đuợc MỘT ĐÊM TRĂNG SÁNG nếu bạn viết rằng : Trên cái đập nước xoay quạt, một mảnh thủy tinh từ một chai vỡ lấp lánh như một ngôi sao nhỏ sáng và rằng bóng đen của một con chó hay một con sói lăn cuộn qua như một quả bóng.]
Nguyên văn:
[Show, don't tell is a technique often employed in various kinds of texts to enable the reader to experience the story through action, words, thoughts, senses, and feelings rather than through the author's exposition, summarization, and description. The goal is not to drown the reader in heavy-handed adjectives, but rather to allow readers to interpret significant details in the text. The technique applies equally to nonfiction and all forms of fiction, literature including Haiku  and Imagism poetry in particular, speech, movie making, and playwriting.
 "Don't tell me the moon is shining; show me
In fact, the quote is probably apocryphal, but derived from a letter to his brother in which he wrote: "In descriptions of Nature one must seize on small details, grouping them so that when the reader closes his eyes he gets a picture. For instance, you’ll have a moonlit night if you write that on the mill dam a piece of glass from a broken bottle glittered like a bright little star, and that the black shadow of a dog or a wolf rolled past like a ball."...] [2]

PHÂN TÍCH VỀ SHOW, DO NOT TELL

Qua những lời của  Anton Chekhop, nểu cái ý bạn muốn nói đến "the moon is shining" (đêm trăng sáng), bạn không cần giải thích dài dòng chi tiết  (TELL), chỉ cần diễn tả (SHOW) "the glint of light on broken glass" (ánh sáng lấp lánh trên mảnh  thủy tinh vỡ) là người khác sẽ suy ra cái ý bạn muốn nói.

I.  VÀI THÍ DỤ MINH CHỨNG
Thử phân tích vài thí dụ dưới đây để hiểu rõ thủ pháp này.
           1. Vài câu ca dao:
   a. Thử xét hai câu ca dao

Râu tôm nấu với ruột bầu
Chồng chan, vợ húp gật đầu khen ngon (ca dao)

Hai vợ chồng nghèo, bữa cơm chỉ có món canh râu tôm, ruột bầu – hai thứ “vứt đi – nhưng vẫn “chồng chan vợ húp gật đầu khen ngon”. Thông tin chỉ có thế. Nhưng điểm đến của câu ca dao còn xa hơn tí nữa, cần đến một chút nỗ lực suy nghĩ của độc giả. Nghèo như thế, bữa cơm kham khổ như thế mà hai vợ chồng vẫn vui vẻ với nhau, chắc là họ phải yêu nhau ghê lắm. Vâng! Đấy chính là điểm đến của “tứ thơ”, là ngụ ý của câu ca dao.(Phạm Đức Nhì)

-- Để nói đến hạnh phúc không cần phải đầy đủ vật chất, chỉ cần tấm lòng thật sự yêu thương nhau (moonlit night) bạn không cần giải thích dài dòng chi tiết (TELL), chỉ cần viết (SHOW): "Râu tôm nấu với ruột bầu / Chồng chan, vợ húp gật đầu khen ngon" là độc giả tự suy ra hiểu cái ý mà bạn muốn nói, và họ sẽ thích thú vì xem như mình có dự phần vào.

   b.Thử xét thêm hai câu ca dao này

 Một mai thiếp có xa chàng
Đôi bông thiếp trả đôi vàng thiếp xin (ca dao)

-- Tại sao đôi bông thiếp trả, đôi vàng thì xin? Đôi bông rất nhỏ (vài chỉ) so với đôi vàng (có khi cả lượng). Trả đôi bông, giữ đôi vàng!  Sao nàng không trả luôn đôi vàng?  Không lẽ người đàn bà dân quê Việt Nam mang thói tham lam?
 -- Sự thật nó có tích như vầy: -- Đôi bông là vật cha mẹ chồng cho nàng dâu hồi đám nói; đôi vàng là của riêng mà hai vợ chồng trẻ nhờ dành dụm sắm được lúc sau. Nàng dâu than vãn bà mẹ chồng khắc nghiệt, sẵn sàng “trả đôi bông” lại cho mẹ chồng. Nhưng nàng vẫn thương chồng - “xin giữ đôi vàng” - nài nỉ chồng cất nhà ở riêng để thoát ách. Câu hát đó cao sâu lắm! Hồi xưa, khách qua đường hễ nghe nó là hiểu được tánh tình của bà mẹ chồng trong nhà như thế nào”. (Miễu Bà Chúa Xứ - Sơn Nam)
Muốn nói đến sự khắc nghiệt của bà mẹ chồng và sự thương yêu của người vợ, muốn tình nghĩa vợ chồng không tan vỡ (moonlit night), bạn không cần giải thíchdài dòng (TELL), chỉ cần viết "trã đôi bông, xin đôi vàng"(SHOW) là độc giả tự suy ra, tự hiểu những điều muốn nói trên, do đó họ sẽ thích thú vì xem như mình có dự phần vào.

          2. Cuộc thi mỹ thuật quốc tế

Có thể giải thích thêm Show Đo Not Tell bằng chuyện tiếu sau đây:
Cuộc thi mỹ thuật quốc tế lấy đề tài là nạn đói, các danh họa nổi tiếng  của các quốc gia tham dự. Việt Nam được giải đăc biệt: --Hoạ sỹ Việt Nam chỉ vẽ hậu môn giăng đầy mạng nhện
- Đói quá có gì ăn vào mà đi cầu, lâu ngày thì hậu môn phải giăng đầy mạng nhện thôi.
Rõ ràng không cần vẽ vời chi tiếc rắc rối (Tell) nào cơ thể ốm o, mặt mày hóc hát, thân thể gầy mòn, xương lộ, bụng teo.v.v...và v.v... họa sĩ chỉ cần vẽ "hậu môn giăng đầy mạng nhện" (SHOW) là người thưởng lãm tự suy nghĩ, tự đoán ra "nạn đói khủng khiếp", cái ý tác giả muốn diễn đạt và còn rất lấy làm thích thú vì mình đã dự phần vào tác phẩm

         3. Hai câu cổ thi

Nhiều người biết câu thơ cổ này:

Ngô đồng nhất diệp lạc,
Thiên hạ cộng tri thu.

(Ngô đồng một lá rụng,
Người biết mùa thu về)
(Hán dịch)
(Funya no Yasuhide: sống vào giữa thế kỷ thứ 9 - Japan) [2]
Hai câu thơ cổ này giải thích rõ thêm về thủ pháp SHOW, DO NOT TELL
Ta nhận xét:
-- Chỉ cần SHOW cái cụ thể là chiếc lá rụng, không cần phải giải thích (TELL) dài dòng về mùa Thu, người đọc cũng cảm nhận được với cái trừu tượng là mùa thu, tình thu, hơi thu...  Họ sẽ rất thích thú vì có dự phần vào bài thơ, phải không?


4. Bài thơ "Mẹ khuyên ta đừng nhìn qua cửa sổ"

Bài thơ "Mẹ khuyên ta đừng nhìn qua cửa sổ" của Minh Đức Hoài Trinh gồm sáu đoạn hai mươi bốn câu, nhưng hết hai mươi câu là những lời khuyên của người mẹ trước sự đau khổ của người con gái vừa thất vọng trong tình yêu
Tôi sẽ lần lượt trích đoạn vài câu thơ trong bài thơ Minh Đức Hoài Trinh để minh họa thủ pháp Show, Do not Tell

a.
Mẹ bảo ta đừng nhìn qua cửa sổ
Khi hoàng hôn đang chầm chậm bước chân
(Minh Đức Hoài Trinh )
-- Lời bình giảng của Nguyễn Liệu:
[...Trạng thái tâm lý của con người phần nhiều khác biệt ngày và đêm, buổi sáng trưa chiều và tối. Con người buồn nản thất vọng càng chán chường hơn khi chiều đến, khi hoàng hôn về, khi đêm tối. Hoàng hôn và đêm tối là môi trường tốt, thích hợp cho sự buồn chán nhất là buồn khổ vì tình yêu thất vọng.
Với kinh nghiệm trong cuộc sống, người mẹ khuyên người con gái đang đau buồn vì thất vọng, vì người yêu không trở lại. Nỗi đau buồn còn mới quá, chưa được thời gian làm dịu bớt, nên nàng thường một mình trong phòng sống những phút dằn vặt cô đơn. Bởi thế mẹ khuyên không nên nhìn qua cửa sổ, vì không muốn nàng thấy cảnh buồn của buổi chiều tà “ khi hoàng hôn đang chầm chậm bước chân”, Và cảnh hoàng hôn bắt đầu một đêm kinh khủng, một đêm cô đơn, một đêm lẻ loi...](Nguyễn Liệu)[4]
-- Để diễn tả cảnh buồn của buổi chiều tà và sự cô đơn của đêm khi xa cách người yêu, bạn chỉ cần viết ra, biểu hiện ra (SHOW) lời khuyên của người mẹ "đừng nhìn qua của sổ khi hoàng hôn đến", không cần giải thích (TELL) dài dòng "buồn nản thất vọng, chán chường hơn khi chiều đến, khi hoàng hôn về,đêm cô đơn, đêm lẻ loi" v.v... như nhà văn Nguyễn Liệu đã bình giảng trên, người đọc cũng dự cảm, cũng đoán ra nỗi cô đơn khủng khiếp của người con gái trong bài thơ khi hoàng hôn đến, đêm về

b.

“Mẹ khuyên ta đừng nhìn qua cửa sổ
Sau những đêm quằn quại ngủ không mơ
Ngoài gió siết run từng cơn lá đổ
Hãy xuống hàng chấm dứt một bài thơ
(Minh Đức Hoài Trinh )
-- Lời bình giảng của Nguyễn Liệu:
Từ ngày người yêu xa vắng,
 [...người yêu không trở lại, nàng chờ đợi hoài, không tin tức. Quằn quại không ngủ được, nên cũng không mơ thấy người yêu. Trên cuộc đời không gặp lại được, thì chỉ còn hi vọng gặp trong giấc mơ, nhưng nàng cũng không có được giấc mơ, vì nàng quằn quại ngủ không được.
Mẹ nàng khuyên nàng đừng nhìn qua cửa sổ để khỏi phải thấy những trận gió tàn nhẫn phủ phàng làm cho cây run lá đổ, để tránh bớt nỗi đau lòng nhân lên gấp bội. Và nàng làm thơ vì nàng là một thi nhân. Những đêm như thế đó, những đêm quằn quại, những đêm cô độc, hồn thơ của nàng lai láng. Hồn thơ càng tuông ra không làm cho nàng bớt đau khổ, trái lại chuốt mãi, nuôi dưỡng mãi nỗi đau khổ cùng cực của thi nhân, của nàng. Bởi vậy mẹ nàng khuyên nàng nên “ xuống hàng” chấm dứt bài thơ. Bài thơ thất tình này, có thể bất tận với nỗi đoạn trường bất tận, nên phải chấm dứt để may ra ngưôi bớt nỗi sầu. Tại sao “ xuống hàng” ? Thường thường khi nguồn thơ lai láng, khi cảm hứng trổi dậy, thi nhân ghi vội vã gấp rút cho kịp hồn thơ đang dâng trào, và khi ý đã hết, cảm hứng đã cạn, thi nhân chấm dứt bài thơ bằng cách “ xuống hàng” để ghi năm tháng, ngày giờ, địa điểm nơi sáng tác bài thơ. Thông thường là như vậy, nhưng ở đây, mẹ nàng như ra lệnh, chấm dứt việc làm thơ, dù bài thơ trường ca này mãi mãi không chấm dứt được...](Nguyễn Liệu) [3]
-- Buồn khổ xa cách thi nhân thường  làm thơ. Những đêm quằn quại, những đêm cô độc, hồn thơ càng lai láng. Hồn thơ càng tuông ra không làm cho bớt đau khổ, trái lại chuốt mãi, nuôi dưỡng mãi nỗi đau khổ cùng cực. Để diễn tả điều này, chỉ cần viết ra , biểu hiện (SHOW) câu "Hãy xuống hàng chấm dứt một bài thơ" không cần giải thích, chi tiết gì thêm (TELL) như nhà văn Nguyễn Liệu đã bình giảng trên, người đọc cũng đoán ra được nỗi đau khổ cùng cực, nỗi thất tình. Chính điều này làm độc giả cảm thấy thích thú vì mình đã dự phần vào và tác giả hình như viết riêng cho mình


5. Bài thơ không kể lể

Chiếc khăn quàng của em
Anh gấp lại, để dành
Như người lính đứng nghiêm
Gấp lá cờ cuối cùng
Của một đất nước chiến bại
Gấp làm hai
Gấp làm tư, làm tám, và gấp mãi (Khăn quàng -  Nguyễn Đức Tùng)

Tương tự như nỗi lòng  người lính gấp cờ chiến bại, mỗi nếp gấp là một lưỡi dao đâm nhói vào tim, mỗi cử động để gấp chiếc khăn quàng biểu hiện một nỗi tiếc nuối, nhớ thương day dứt, không nguôi.  Thủ pháp Show, Do not Tell xử dụng thật tuyệt vời ở bài thơ này: -- Thi sĩ hoàn toàn không nói gì đến nỗi niềm thương thớ, tiếc nuối, nhưng những hình tượng đưa vào bài thơ đã dẫn độc giả đến chỗ cần đến. (Phạm Đức Nhì: Lời bình ngắn cho bài thơ Khăn Quàng Nguyễn Đức Tùng)

6. Bài văn không kể lể

Đây là bài văn minh họa tôi dùng bài viết "Trả Lại Tiền" của cố nhà văn tài hoa Cao Xuân Huy, tác giả của "Tháng Ba Gãy Súng" và xin phép được thêm thắt chút cho hợp với bài nghiên cứu này

[...Sau khoảng năm năm "cải tạo" về, biết gã thèm đàn bà người bạn mới cho gã mượn chiếc xe đạp và dúi vào tay gã năm đồng rồi chỉ hướng
Đường Hồng Thập Tự (1980) lác đác chị em ta đứng thập thò dưới các gốc cây. "Xe qua lại nhiều quá, không được."
Gã đảo một vòng công viên trước cổng Dinh Độc Lập. Tối. Mỗi gốc cây đều thấp thoáng bóng người. Vài tay cũng đạp xe rảo rảo giống gã.
"Được rồi."Gã tấp vào một gốc cây.
Một ả ló ra kéo tay gã:
"Dzô sát trong đây."
"Nhiêu?"
"Hai chục."
"Không có đủ."
"Dzậy có nhiêu?"
"’Thổi’ không thì nhiêu?"
"Mười."
"Vẫn không đủ."
"Dzậy chớ muốn nhiêu?"
"Có năm thôi."
Gã quay đi. Ả kéo lại.
"Thôi, có nhiêu lấy nhiêu!"
Gã đứng tựa lưng vào gốc cây. Tụt quần.
Ả ngồi xổm xuống. Làm việc ...(Cao Xuân Huy)


Có tiếng hổn hển ...
Xong việc. Gã dẫn xe đạp
-- Anh làm gì?
-- Cải tạo mới về
-- Này, tiền trả lại, anh giữ để xài!
-- Sao vậy?
-- Cha cải tạo!...] (Nguyên Lạc)

Bài văn "kiệm lời" này giải thích rõ thêm về thủ pháp SHOW, DO NOT TELL: Không cần nói nhiều, kể lể chi tiết (TELL) gì gì gì về cái khổ cùng cực của xã hội sau ngày "đổi đời", qua những đối thoại kiệm lời (SHOW) này, độc giả sẽ ra suy được cái thảm kịch nhân sinh này, sau ngày "đó". Họ cùng  dự phần với tác giả
Cái hay ở đây ta nên chú ý thêm là sự "nén ý", cô động trong bài văn ít lời nhiều ý nghĩa nhân sinh này mà tôi sẽ bàn sơ lược ở phần kế tiếp.
...
Qua những thí dụ minh họa trên, Nguyên Lac tôi hy vọng các bạn hiểu được phần nào cốt tủy của thủ pháp SHOW, DO NOT TELL. Theo thủ pháp này:
[... không cần gì phải nói nhiều, nói thêm, đôi khi  nửa câu cũng đã đủ ý. Cái phần còn lại để dành cho độc giả tưởng tượng thêm,  vì cái tưởng tượng bao giờ cũng hay hơn cái có thật, cái chưa có bao giờ cũng hấp dẫn hơn cái đã có.](Võ Kỳ Điền)


SƠ LƯỢC VỀ THƠ NÉN VÀ THƠ MỞ

Từ kỹ thuật SHOW, DO NOT TELL này có thể sẽ đưa đến THƠ NÉN Ý và THƠ MỞ NGÕ / ĐỂ NGÕ
Trước khi bàn sơ lược các loại thơ này, tôi xin đuoc trích ra đây lời nhận định, theo tôi rất hay của nhà văn Nguyễn Anh Khiêm
Theo Nguyễn Anh Khiêm (Ký Ức Sơ Sài ) thi tiến trình ngôn ngữ như sau: Đủ từ / đủ ý (thoại)  --> đủ từ / nhiều ý (văn)  --> it từ / nhiều ý (thơ). Do vậy trong thơ càng ít từ mà càng nhiều nghĩa (Nén) thì thơ càng hay; không cần phải ầu ơ ví dầu ,"hoa lá cành" cho dài ra, làm bài thơ loãng, dễ chán. [6]
Cũng đừng quá đặt nặng vấn đề "trí tuệ", dùng một từ đơn giản, bình dị dễ hiểu mà nhiều nghĩa hay hơn là dùng "chữ hàn lâm",  "đỉnh cao" sáo rỗng, ý nghĩa mù mờ hoặc vô nghĩa.
 Một bài thơ, văn chữ nghĩa "hàn lâm", nặng về trí tuệ, kỹ thuật quá  có thể toàn bích như một bức tranh , một bức tượng giai nhân tuyệt vời. Nhưng dù sao nó cũng là bức tranh, bức tượng "chết", chỉ để ngắm nhìn thôi  (Chỉ có lý trí không cảm xúc), đâu bằng giai nhân đời thường, dù không hoàn toàn tuyệt bich, nhưng ta có thể ôm ấp, mân mê ve vuốt "cõi tồn sinh"(đầy cảm xúc).

         1. Thơ nén ý 

Thơ nén ý cô động trong lời thơ những ý của người tài danh khác, của tiền nhân
Thử phân tích hai câu thơ này:

Hỡi cô tát nước bên đàng
Sao cô lại múc trăng vàng đổ đi?
(Tiếng hát trong trăng - Bàng Bá Lân)

Qua hai câu thơ nén ý này độc giả sẽ suy nghĩ và nhớ đến các câu thơ khác:

Thuyền ai đậu bến sông trăng đó
Có chở trăng về kịp tối nay?
(Đây thôn Vĩ Dạ - Hàn Mặc Tử )

 Hoặc hai câu cuối của bài thơ "Xuân giang hoa nguyệt dạ"(Trương Nhược Hư)

Bất tri thừa nguyệt kỷ nhân qui,
Lạc nguyệt dao tình mãn giang thụ.

"Đêm trăng hoa trên sông xuân"  
Nào hay AI cưỡi trăng về,
Trăng sà trên bến cây mê mê tình
(Laiquangnam dịch )

       2. Thơ mở ngõ
Xưa nay người làm thơ giỏi là người làm thơ mở để có được sự "đồng tham gia" của người đọc mà ta gọi là "Đồng tác giả"; bởi khi thơ đã xuất thì chính tác giả cũng không biết hết ý của mình.

a. Ta thử phân tích câu thơ này:

X nhớ Y bên trời viễn xứ
Mắt lưng tròng  giọt rượu trào tuôn
(Nguyên Lạc tự chế để minh họa)

Độc giả nam / nữ nghĩ rằng X nhớ Y chứ đâu có liên quan gì đến mình. Ừ bài thơ cho là hay đi, nhưng tác giả nói cho ai chứ đâu phải nói cho mình. Độc giả hững hờ với bài thơ.
Bây giờ, nếu câu thơ viết Anh / Em nhớ Em / Anh bên trời viễn xứ: - Độc giả sẽ nghĩ rằng Anh / Em là mình, rồi liên tưởng đến những kỷ niệm nào đó trong quá khứ. Độc giả sẽ hứng khởi, thích thú, thấy bài thơ hay hơn vì cảm thấy có mình trong đó, có mình dự phần vào.
Và hai câu thơ này:

Thu đi thì lá phải là...
Người đi nhức nhối tim và... dĩ nhiên!
(Nguyên Lạc tự chế để minh họa)

Cũng như trên, hai câu thơ này là thơ mở, mời người đọc cùng góp cảm xúc riêng mình vào. Hai câu thơ có nhiều ý: -- Là sao? Và sao? Dĩ nhiên điều gì? Những câu hỏi mở ra để độc giả dự phần, tự tìm câu trả lời tùy theo những cảm xúc riêng mà họ đã kinh qua trong quá khứ
Thơ mở là như thế !

     b. Và hai câu lục bát này

Chân trời gốc bể đâu xa
Riêng tương tư BẠN bao la không bờ!
(Nguyên Lạc tự chế để minh họa)

. Chú ý về chữ BẠN:
BẠN (cũng giống chữ AI câu thơ dịch thơ Trương Nhược Hư trên) mở ngõ (cửa) cho người đọc đi (dự) vào. Người đọc cảm thấy có mình trong đó và có thể tiếp lời. "Tương tư BẠN" là mình thương nhớ người khác (Anh / Em thương nhớ Em / Anh)  hoặc mình được thương nhớ (thương nhớ của Em/Anh)

. Chân trời gốc bể đâu xa

Câu nầy gợi độc giả  nhớ đến các câu thơ của Yến Thù:

Thiên nhai địa giác hữu cùng thời
Chỉ hữu tương tư vô tận xứ
(Ngọc lâu xuân – Yến Thù)

Dịch nghĩa:
Chân trời góc bể cũng có điểm cuối cùng
Chỉ có tương tư là mãi vô tận

Xét rõ, ta thấy hai câu lục bát này vừa NÉN và MỞ

        3. Thí dụ minh họa

Xin được trích đoạn thơ sau đây và giải thích rõ để làm thí dụ minh họa về những gì đã nói:
...
Đẫm quỳnh ngất tiếng vỡ oà
Ngàn ve hoảng hốt khúc ca ngợi tình
...
Mai sau có biết bóng hình
Trùng lai  hạnh ngộ khối tình ngọc tan?!
Ngụy ngôn đánh đổ đá vàng!
Ba sinh đứt đoạn thu tan lệ trào!
(Nguyên Lạc tự chế để minh họa)

Đây là bài thơ áp dụng "Thủ pháp Show, Do not Tell"

Giải thích:

a.
"Ngàn ve hoảng hốt. khúc ca ngợi tình"
Là đoạn thơ "nén ý " gợi độc giả nhớ đến tiếng ve kêu vang trong bài thơ Trần Dạ Từ:
Lần đầu ta ghé môi hôn
Những con ve nhỏ hết hồn kêu vang
Vườn xanh, cỏ biếc, trưa vàng
Nghìn cây phượng vĩ huy hoàng trổ bông
(Nụ hôn đầu - Trần Dạ Từ)

b.
"khối tình ngọc tan"
Gợi nhớ đến Mị Nương khóc, lệ rơi khiến tan chảy ly ngọc làm từ quả tim Trương Chi. Đây là thơ "nén ý " gợi đến khối tình Trương Chi/Mị Nương

c.
"Ngụy ngôn đánh đổ đá vàng"
-- Đá vàng
Đá và vàng dùng để ví sự bền vững, gắn bó trong quan hệ tình cảm (thường về tình nghĩa vợ chồng): - "Tình nghĩa đá vàng".
Nó cũng gợi ý nhớ đến bài nhạc "Đời đá vàng"  (nhạc sĩ Vũ Thành An) và truyện"Cõi đá vàng" của Nguyễn Thị Thanh Sâm trước 1975 tố giác sự độc ác của CS
-- Ngụy ngôn
Ngụy ngôn là lời nói giả dối, giả tạo; cũng như ngụy ngữ là từ dùng để che đậy những gì xấu xa.  Ai nói ngụy ngôn? Nói ra sao?... do độc giả suy đoán theo ý riêng mình. Đó là DO NOT TELL trong thủ pháp nói trên
--Ba sinh đứt đoạn
Ba sinh: ba kiếp người: Kiếp trước, kiếp này và kiếp sau theo thuyết luân hồi của Phật giáo. Theo đạo Phật, người ta làm vợ chồng với nhau cũng phải trải qua 3 kiếp. Kiếp này làm vợ chồng là để trả nợ cái ân tình vợ chồng của kiếp trước
"Ví chăng duyên nợ ba sinh" (Truyện Kiều).
Nó cũng nhắc nhớ đến  bài "khóc ông Phủ Vĩnh Tường" - Hồ Xuân Hương
Trăm năm ông phủ Vĩnh Tường ôi!
Cái nợ ba sinh đã trả rồi
Nó cũng nhắc nhớ đến chuyện "Ba Sinh Hương Lửa" của nhà văn Doãn Quốc Sĩ

c.
Và "quỳnh hoa" là "cõi tồn sinh" của người nữ
Qua những điều giải thích trên, hy vọng các bạn hiểu rõ thêm về Show,Do not Tell , thơ nén ý và thơ mở

Hãy "mở cửa" để mọi người bước vào dự bữa tiệc Văn chương /Thi phú, chứ đừng là 'khung cửa hẹp" chỉ của riêng mình. Cô đơn lắm lắm!

 LỜI KẾT

Xin được ghi thêm 
Ứng dụng thủ pháp "Show, Do Not Tell" các bạn nên nhớ rằng còn nhiều thủ pháp hay khác nữa, ngoài nó tùy theo lúc mà ta áp dụng, phải uyển chuyển.
Đối với các đại văn hào, "ngữ lực" họ quá tuyệt vời, nó không cần thiết. Đôi khi các vị còn dùng cả Show va Tell.

Thí dụ  Nguyễn Du
-- Ông dùng cả Show va Tell:

Trong như tiếng hạc bay qua ( Kiều) 481
Đục như nước suối mới xa nửa vời ( Kiều) 482

-- Ông đã dùng thủ thuật mô tả một “nốt” nhạc, một đoạn nhạc bằng cách so sánh và đối chiếu với một âm đã có sẵn trong thiên nhiên:

Tiếng khoan như gió thoảng ngoài,( Kiều) 483
Tiếng mau sầm sập như trời đổ mưa ( Kiều) 484

***
Qua trên, đó là những phần tôi đã học hỏi, nghiên cứu, bàn thêm về thủ pháp (kỹ thuật) SHOW, DO NOT TELL. Hy vọng các bạn biết thêm ít nhiều điều lý thú về thủ pháp này.
Và sau cùng: Đây là bài viết MỞ nên nó rất cần ĐỒNG TÁC GIẢ. Mời các bạn đóng góp thêm
Trân trọng
Nguyên Lạc    
.....................
Nguồn: Wikipedia, Laiquangnam Lai, Võ Kỳ Điền, Truyện Kiều, Thi viện, FB
Ghi chú:
[1] Show, don't tell
[2] Thơ Funya no Yasuhide - Bài số :  22
[3] Một bài thơ của Minh Đức Hoài Trinh – Nguyễn Liệu

READ MORE - THỦ PHÁP SHOW, DO NOT TELL - Nguyên Lạc

MƠ THU | NẮNG LẠC CHIỀU THU | ĐỢI MÃI CHIỀU THU | Chùm thơ mùa thu | Phong Nguyễn



Nhà thơ Phong Nguyễn


Chùm thơ mùa thu
Phong Nguyễn

MƠ THU

Nắng thu vàng lung linh trước ngõ
Ướt chân mềm, thảm cỏ sương đan
Dấu tình lỡ nốt chấm than !
Hỏi thu biếc, có miên man nỗi lòng

Mưa ngâu nhẹ ngoài song cửa sổ
Thương lá vàng rụng đổ đêm qua
Ai về xếp lại tình ta
Cái thương ấy, chỉ như là mộng thôi

Biết rằng thế, Vẫn phôi phai nhớ
Tiển hạ chiều. Đón gió đầu thu
Ngậm ngùi khúc hát lãng du
Vòng quanh cỏi mộng mà ru kiếp tình

23/8/15
Phong Nguyễn

NẮNG LẠC CHIỀU THU

Nắng đã loang màu bên lối cũ
Thu chiều man mác nhẹ vàng rơi
Tóc ai nhuộm kín màu sương trắng
Năm tháng xa rồi mãi khôn nguôi

Chiều nghe gió lạ đùa bên nớ
Vô tình nghiêng nhẹ lá vàng bay
Cớ sao em mãi còn đâu đó
Mặc nắng hanh vàng lạc chiều nay

Thế thôi một chút heo may nhẹ
Cho lòng say đắm buổi thu về

Phong Nguyễn
21-7-2016


ĐỢI MÃI CHIỀU THU

Vẫn miên man cất tiếng gọi tình
Con chim khách đã về hôm trước
Mãi tìm ai, dấu chiều chân bước
Trên đầu thu, lá đã thay màu

Bước lữ hành anh mãi nơi đâu
Có nhận ra nắng vàng mùa gọi
Tóc điểm trắng mái đầu ai đợi
Qua mùa thu, thu lại đi qua

Màu tím nhớ nụ cà đã ra
Mắt vẫn đăm nhìn về một hướng
Cuối con đường mờ trong gió chướng
Mà xa xăm chẳng thấy đi về

Bến chiều xưa, đò gác sông quê
Ông lái chép miệng hoài ức cũ
Đã bao mùa gió và cơn lũ
Cuốn tình em trắng với thời gian

Con chim khách vẫn mãi miên man
Hoài công gọi bạn tình trong nắng
Nơi đó anh. Ngày dài trống vắng
Thu đã về buồn lắm trông theo

Phong Nguyễn
14-4-2016

READ MORE - MƠ THU | NẮNG LẠC CHIỀU THU | ĐỢI MÃI CHIỀU THU | Chùm thơ mùa thu | Phong Nguyễn

KÝ SỰ: VỀ NHỮNG MIỀN ĐẤT HỨA - Phần 5 và 6 - Khê Giang

Tác giả Khê Giang


KÝ SỰ: VỀ NHỮNG MIỀN ĐẤT HỨA
Khê Giang

Phần 5: Món quà quý giữa Trường Sơn Đông và buổi hội ngộ những người bạn Sơn Tây.

Bữa cơm chia tay tại nhà sàn được vợ và con gái A Ji Đeng vào bếp. Các món ăn được bày biện một cách đơn giản nhưng ấm cúng. Già Đeng và ông cậu cùng ngồi ăn cơm chung với chúng tôi. Qua chén rượu miền xuôi (do chúng tôi mang theo) ông hồ hởi kể tiếp chuyện buôn làng, nương rẫy. Già Đeng thay mặt làng cám ơn đoàn “cán bộ” đã đến thăm và tỏ lời tiếc nuối khi không mời được đoàn cùng uống rượu cần như lẽ thường (do thời tiết, rượu đã không lên men như ý muốn). Lần lượt bắt tay hai Già làng với lời chào tạm biệt, cầm đôi tay chai sạm chúng tôi cảm giác thèm và quý cái chân tình mộc mạc của ông. Ngoài sân từng vạt nắng đang mon men trườn qua hơn phân nửa mái nhà Rông.


Rời Kon Brap Ju chúng tôi tiếp tục vượt quốc lộ 24 xuôi về huyện Tây Sơn, Quảng Ngãi. Đến cung đường Trường Sơn Đông, đèo chỉ xuôi về hướng đổ, thời tiết như cô gái đỏng đảnh, chẳng nói chẳng rằng, xoay mặt 180 độ, từ sương giá lạnh lùng chuyển ngay qua hừng hực nóng nảy. Những buôn làng người K Dong lọt thỏm trong thung lũng với những nương cau gầy guộc, khẳng khiu, những ngôi nhà chênh vênh, hiu hắt. Chúng tôi tranh thủ dừng xe, bấm máy. Rừng ở đây do hiểm trở nên ít bị tàn sát hơn ở những cung đường trước, Hai bên đường hoa dại vàng rực lối đi, khung cảnh đẹp rợn người, những thung lũng, thác nước sâu hoắm, hùng vỹ, hoang sơ, Khác với Quốc lộ 27 và 28 đường ở đây không thảm nhựa, chúng được đổ hoàn toàn bằng bê tông.


Vừa đổ đèo, xe thắng gấp, các tay ảnh nhào xuống, chạy như bị ma rượt. Lại một màn săn bắt …ảnh. Cụ bà người dân tộc đang trên đường hái củi về, với trang phục truyền thống, lưng mang gùi chất đầy củi, tay chống gậy men theo triền dốc. Một rừng máy bao vây, mắt máy nhấp nháy liên tục, một thoáng bối rối, chợt hiểu… cụ bà nhoẻn miệng cười, nụ cười hồn hậu mang đậm chất Tây Nguyên. Với món quà quá bất ngờ, hình ảnh, dáng vẻ tự nhiên, hoang dã gom vào máy trông đẹp như mơ. Bởi quá hời với món quà này, trưởng đoàn tuyên bố xếp máy, xả trại nguyên chiều và tối nay.
Sơn tây là một thị trấn nhỏ nằm phía cực tây của Quảng Ngãi, cách trung tâm thành phố 80km. Phía Tây và Tây Nam giáp huyện Kon PLông ( Kon Tum); phía Đông và Đông Nam giáp huyện Sơn Hà; phía Bắc giáp huyện Nam Trà My (Quảng Nam). Dân số chỉ khoảng 17.000 người tương đương 1/10 dân số huyện Châu Đức (Bà Rịa – Vũng Tàu), dân tộc ít người chiếm 93% trong đó dân tộc KDong chiếm 86%, dân tộc kinh chỉ non 7%.
Đến đây cảm giác của du khách thấy gì cũng nhỏ hẹp. Những căn phố bé tẹo đứng chen chúc men theo sườn núi, khó lòng để nhét đủ một chiếc xe hơi. Khu chợ trung tâm nằm co ro dưới thung lũng, kích thước chỉ tương đương một sân bóng chuyền, vì thế nên cũng chỉ đủ nuôi nấng, bảo bọc dăm ba đứa con: Một quầy giải khát; một quầy giày dép, áo quần; một tiệm tạp hóa; một gian bán cá lẫn thịt; thêm một gian rau, củ, quả và ….chấm hết. Bệnh viện đa khoa huyện quanh quẩn chưa được nửa sào đất, nằm day mặt vô rừng trông như chiếc xe 52 chổ bị trượt bánh xoay ngang đường. Nhiều cơ quan, công sở thậm chí phải cúi mặt, dựa cả lưng và hông vào núi mới tìm được một chổ đứng ( Theo thông tin từ TNH, Huyện đang thiếu quỹ đất trầm trọng). Các quán ăn nhậu tại huyện không hoạt động từ chiều thứ sáu cho đến sáng đầu tuần, do hầu hết cán bộ công chức đều là dân miền xuôi, họ phải về nhà trong những này cuối tuần. (xin bật mí: Thu thuế của Sơn Tây chỉ đạt 1 tỷ / năm, bằng 1/800 tổng thu ngân sách huyện Châu Đức. BR-VT).
Trái với sự chật hẹp của nhà cửa, đường sá, hai vợ chồng TNH đã tiếp đoàn rất niềm nở với bữa tiệc thịnh soạn. Do công việc kinh doanh tất bật nên để có đủ mồi màng đãi khách ngoài hai vợ chồng, chủ nhà đã huy động thêm con cái, bạn bè, kể cả cọc chèo, cọc chống vào bếp.
Bữa tiệc ấm cúng, buổi giao lưu văn nghệ của đoàn với chủ nhà và những người bạn chí cốt của họ diễn ra sôi nỗi, hào hứng, những giọt rượu sâm Cao cay nồng đã gột rửa hết cái nhọc nhằn qua mấy ngày băng đèo lội suối của chúng tôi.


***

Phần 6:
Tâm sự của người “thầy” Nhiếp ảnh miền xuôi và đằng sau buổi phát thưởng Khuyến học.

Trên đường đến Quảng Ngãi mới hay tin vị phó chủ tịch của hội VHNT vừa mới qua đời, đoàn quyết định chỉ gặp một thành viên của hội để tặng quà thay vì tổ chức giao lưu gặp gỡ cùng Ban chấp hành như dự định. Trước khi rời thành phố, Bùi Thái Dũng người con quê hương Quảng Ngãi đã đến chia buồn cùng gia quyến. Tiếp tục hành trình đoàn kết nạp thêm thành viên mới: Trịnh Nhân Hiếu – người thầy giáo đã tiếp chúng tôi tại Sơn Tây.
Xe xuôi dần về ngoại ô, phố xá quay đầu lùi lại. Thôn xóm hiền hòa hiện ra sau những lũy tre yên ả, bảng lảng trong khói lam chiều những con ngõ thiêm thiếp phủ mình trong rơm rạ. Chiều uể oải trút bỏ đôi vạt nắng còn lại trên cánh đồng đang xác xơ do khô hạn.
Bữa tiệc đón “Anh Hai ” cùng những người bạn từ Bà Rịa- Vũng Tàu ghé thăm, được người nhà Bùi Thái Dũng bày biện lên bàn từ sớm. Nhìn những món ăn đặc sản quê hương được chế biến công phu đang co ro, nguội lạnh nằm chờ trên mâm; nghe những lời chào mời vồn vã thân thương của các thành viên trong gia đình, chúng tôi cảm thấy mình có lỗi khi để cả nhà phải chờ đợi, (mặc dù trên cung đường muộn bác tài cũng đã nhấn hết ga). Những câu chuyện chân chất về tuổi thơ của anh em BTD cứ quặn thắt tâm can mỗi người.
Có ai ngờ với khuôn mặt nghệ sỹ luôn thường trực nụ cười thân thiện như BTD lại có một tuổi thơ dữ dội đến thế. Gần bốn mươi năm về trước, việc song thân phụ mẫu đột ngột rủ nhau qua đời giữa cái đói đang tràn về quê hương đã đẩy anh em của vị nhiếp ảnh gia tầm quốc tế này (đang còn trong tuổi ăn chưa no, co chưa ấm) phải liêu xiêu, lắt lay trước giông gió cuộc đời. Đành rằng ai cũng biết quảng thơi gian này cả đất nước đều còm cỏi trong cái ăn, cái mặc. Cả thế hệ chúng tôi đa phần đều xơ xác, gầy guộc, tự lăn đi trong nỗi nhọc nhằn của cuộc sống. Nhưng việc năm anh em côi cút đùm bọc cùng nhau vượt qua khốn khó là điều chẳng dễ dàng gì. Phải chăng chính những năm tháng bươn chải trong cái nhọc nhằn ấy đã tạo nên một BTD nghiêm túc, chắt lọc trong sáng tác để hôm nay anh có những tác phẩm để đời.
Để BTD ở lại Quảng Ngãi thăm gia đình, chúng tôi thẳng tiến về Tiên Phước, Quảng Nam quê hương của Lê Nhật Ánh, xe căng mắt băng đi trong đêm tối, qua mắt sét những giọt mưa lách tách ngoằn ngoèo lăn trên cửa kính như khều vào nỗi nhớ của những người phố biển đang lang thang, phiêu bạt...xa nhà.
Qua một đêm ngủ muộn, những tưởng tất cả mọi người sẽ được nướng một giấc ngon lành, vậy mà giới săn ảnh đã vác máy đi tự lờ mờ sáng, bỏ lại giới nhạc sỹ, văn học nằm co quắp chờ ...nắng lên.
Buổi tham dự lễ phát thưởng tại trường PTCS Nguyễn Du do Lê Nhật Ánh và các bạn đồng môn quê hương Tiên phước đồng tài trợ diễn ra hết sức trang trọng. Sau buổi lễ những người “đưa đò” vui mừng đón đoàn như những người con đi xa mới về, những phân cảnh giao lưu tiếp nối diễn ra. Địa điểm kết thúc cho phân cảnh cuối diễn ra tại một khu vườn cổ thuộc làng Tiên Cẩm, chủ nhân ngôi nhà chính là mạnh thường quân Kiều Phương Trung, công tác trong ngành ngân hàng. Trong ngôi vườn tĩnh mịch, hàng trăm cây cau cao vút duyên dáng xỏa tóc trong nắng hanh vàng, những cây Bòn bon cổ thụ khoe dáng xanh rợp lối đi, những cây bưởi phơi ngực đong đưa trước gió, những phiến đá trầm tích nằm ôm nhau như ngủ, những cọng cỏ mượt mà run run...dưới mỗi bước chân.




Do say mê sáng tác, đến nỗi tiệc đã bày ra nhưng cũng chỉ có một mình chủ nhân loay hoay bên bàn rượu... ai cũng muốn lôi vào ống kính cái rong rêu, trầm mặc nhưng thanh thoát kiêu sa của khu vườn cổ. Trong bữa tiệc ấm cúng, như nhập tâm, chủ nhân say sưa kể về những danh nhân văn hóa, lịch sử của quê làng. Giữa không gian yên ắng cổ tịch, với giọng kể tròn vành rõ chử (điều hiếm thấy đối với người “quổng Nôm”) hình ảnh những nhà chí sỹ, danh nhân: Phan Chu Trinh, Huỳnh Thúc Kháng, Lê Vĩnh Huy, Lê Lượng, Tổng lãnh binh Trần Huỳnh, Danh sỹ Lê Vĩnh Khanh, Nguyễn Đình Tựu..., những người con ưu tú của dân tộc, của quê hương Tiên Phước như đang nồn nột hiện về. Trong khoảnh khắc lắng đọng giữa đôi bờ kim cổ, một thoáng se lòng khi nghĩ đến lớp hậu sinh của các cụ đã lâu rồi vẫn trầy trật loay hoay trước con ngõ hẹp.
Trong chếnh choáng say, những chuyện kể, giọng ca, lời thơ như miết vào da thịt,. Chúng tôi chia tay KPT trong ánh vàng ươm của nắng đang nghiêng dần trên khu vườn cổ. Trong cảm xúc mênh mang về tình người tình bạn, trong cái uy linh huyền diệu của vùng đất thiêng, vùng đất đã sinh ra những chí sỹ kiên trung, yêu nước.

Kỳ tới: Làng cổ Lộc Yên và những người thổi hồn vào đá.

READ MORE - KÝ SỰ: VỀ NHỮNG MIỀN ĐẤT HỨA - Phần 5 và 6 - Khê Giang

2. THƠ TẠP LỤC - Chu Vương Miện



2.THƠ TẠP LỤC
Chu Vương Miện
-
hết ?
anh nghĩ gì ?
khi đám bụi bay qua
chợt nhớ ra rằng em vốn m.h
anh tới trễ
còn em đứng đó
em sống nhăn răng
mà ngỡ là con ma ?
-
tóc trắng rồi tóc xanh
sòng đời trôi bất tận
tròn thêm nơi định mệnh
y chim hót trên cành
mới ngày vừa nhú sáng
thoáng đó đã tàn canh
thời gian qua chớp nháng
mờ mờ rồi chạng vạng
quá giờ trống canh 3
chưa chợp mắt đã gà
gáy làm xàm ba tiếng
sống mãi đời bận rộn
ta vẫn chả là ta
ngồi lẩm cà lẩm cẩm
tình gần lại tình xa ?
-
con chó tho chủ tới mãn đời
anh theo em 1 lúc rồi thôi
con chó còn có tình chủ tớ
mình lỡ lơ nhau ? lỡ mất rời ?
-
em nơi đó còn ta nơi đây ?
2 nơi toàn rặt lá phong đầy
lớp vàng lớp đỏ phơi trên cỏ
mà chỉ 1 loài bông cỏ may 
ta ở đây còn em ở đó
sầu đâu ? bốc mãi tại Giang Tây
tràng giang 1 giải chia lắm ngả

mà nước Tiêu Tương cạn thế này ?

cvm


READ MORE - 2. THƠ TẠP LỤC - Chu Vương Miện

Thursday, August 22, 2019

CŨNG CHỈ LÀ HOA MƯA - Thơ Nguyễn An Bình


NGUYỄN AN BÌNH
CŨNG CHỈ LÀ HOA MƯA


Tháng tám lại mưa. Mưa mù trời
Mưa phùn hay mưa bụi chiều nay
Mưa hối hả tràn về ký ức
Mưa cầu vồng ngọt tựa men say.

Hoa mưa – em gọi tên như thế
Hoa của người của tuổi đôi mươi
Hoa của tình yêu thời rất trẻ
Hoa lòng dù giá lạnh vành môi.

Như cánh phù dung vừa mới hé
Những cánh hoa mưa rợp đất trời
Có ánh mắt ai nhìn lặng lẽ
Theo từng bọt nước vỡ chơi vơi.

Nhiều năm ngắm lại hoa mưa nở
Lại ngẩn ngơ nhìn ngỡ chiêm bao
Có phải hoa mưa chìm trong mắt
Nên tình chìm nổi giữa bể dâu.

Ừ nhỉ mấy mươi năm rồi nhỉ
Mưa đã bao mùa - mưa rất xưa
Chiếc lá đã rơi từ kiếp trước 
Đâu làm em nhớ chuyện hoa mưa.

12/8/2019
N.A.B.



READ MORE - CŨNG CHỈ LÀ HOA MƯA - Thơ Nguyễn An Bình

HAI MÀU CƯỚI - Tùy bút - Nguyễn Trung Giang

Tác giả Nguyễn Trung Giang

HAI MÀU CƯỚI
Nguyễn Trung Giang

Tuổi trẻ mong ngày cưới
Người già ngại thiệp mời
Giữa hai bên bờ đợi
Hẹn hò một cuộc vui

Ông ngã mình trên chiếc trường kỷ rồi thả vào giấc ngủ dài. Lúc tỉnh dậy trong người còn vướng vất mùi bia rượu. Sáng nay đi dự đám cưới về, người đã chếnh choáng hơi men. Ông đến để chia sẻ niềm vui như bao nhiêu người khác. Những con người từ mọi miền xa xôi về đây lập nghiệp
Đã qua rồi những tháng ngày khốn khó, cuộc sống đổi thay dần và sắc đời mang một diện mạo mới rồi từ trong đó tiệc tung, cưới hỏi, sinh nhật đều đặn diễn ra
Ngồi chung bàn với ông là những mái đầu chớm bạc. Những khuôn mặt đó đây quen biết, những câu chuyện tuần lưu thế sự qua sắc âm giọng nói nhiều miền bị đứt quãng bởi cái loa đặt ở gần đó phát ra.
Bàn ghế tươm tất, màu sắc trang nhã, tiếp đãi ân cần, chủ nhân đã làm hết sức mình để ngày vui được trọn vẹn.Không khí bữa tiệc rộn ràng bởi một chương trình văn nghệ với những giọng ca có cổ có kim có già có trẻ.Tiếng dô dô đồng loạt cất lên với những cánh tay nâng cao những ly bia tràn bọt thể hiện sự đồng cảm chân thành.
Tiếng M.C mượt mà trôi chảy bên cạnh khuôn mặt rạng ngời của cô dâu chú rể. Phong cách mới mẻ của văn minh lồng ghép vào lễ tơ hồng giữa xưa và nay trỏ thành màn hoạt cảnh nửa tây nửa ta làm ông cảm thấy cô đơn hụt hẩng
Chiếc áo sơ mi lấm tấm mồ hôi, ông cố gắng hòa vào cuộc vui thời hiện đại nhưng vì tuổi cao nên khi uống cạn ly bia thứ hai ông cáo từ ra về trước khi siết chặt bàn tay gia chủ và nói vài câu chúc phúc. Dưới vạt nắng tàn đông bóng ông nhiêng ngã, tâm trạng buồn vui lẫn lộn, lòng băn khoăn giữa tâm tình chia sẻ và cái phong bì chở nặng ưu tư có phải là tính cách giữa đời qua lại với nhau hay không.....

Ông già trở mình rồi vói tay châm lửa. Khói thuốc lan man đưa ông trở về khung trời ngày cũ.
Thủa ấy...
Tình yêu gái trai kết tinh từ hương đồng cỏ nội. Nhịp đập lứa đôi hòa vào tiếng lúa reo trên cánh đồng buổi sáng hay tiếng hò đẩy đưa bên cối chày giả gạo đêm trăng.Ông đã từng ngẩn ngơ khi lặng nhìn mái tóc ai buông dài lã ngọn, từng trở trăn trong nỗi nhớ vô bờ khi bắt gặp ánh mắt trao tình làm xao xuyến bước chân.Tình yêu thổi vào trái tim ông những nồng nàn cháy bỏng như được thắp lên từ ngọn lửa thanh khiết lạ lùng. Lòng xanh xanh như dòng sông đã chắt chiu ông từng ngụm nước đầu đời, đã là chứng nhân bao lời ước hẹn,đã từng cưu mang những giọt nước mắt hòa hợp phân ly .Tâm hồn ông mênh mang trôi vào dòng cảm xúc thời mới lớn.Dìu dịu trong ông sức sống mãnh liệt như ngọn lúa xuân thì con gái. Bóng cô thôn nữ quang gánh đi về trong sáng sớm mù sương hay chiều vàng nhạt nắng. Đôi bờ mi vút cong như chiếc đòn gánh gánh nước đêm trăng đã một thời làm ông biết đắm say mơ mộng
Ông chạm khẻ vào thế giới yên bình thủa nọ.Ở đó thiên nhiên con người hòa quyện vào nhau viết nên những trang đời thật đẹp.
Cuộc sống bây giờ được tô lên bởi gam màu thời đại, còn ở trong ông bức tranh ngày xưa vẫn còn nguyên vẹn. Làm sao ông quên được hình ảnh các cậu trai làng chặt tre làm rạp, các thiếu niên đi mượn bàn ghế. Bữa cơm thân mật ly rượu nồng nàn. Một dòng chảy êm đềm đầy đặn yêu thương lan tỏa từ cụ già tóc bạc đến em bé quê quần cộc chân trần. Mọi người thức trắng đêm để làm mọi việc chuẩn bị cho ngày mai đãi khách rước dâu.
Ngọn đèn măng xông treo giữa gian nhà tỏa vầng sáng huyền hoặc sưởi ấm không gian hòa quyện vào khói hương trên bàn thờ gia tiên miên man trầm mặc.Trên bộ bàn đặt giữa gian chính diện khay trầu mâm rượu cùng sính lễ tân hôn được sắp đặt gọn gàng.
Thực đơn ngày cưới từ sản phẩm cây nhà lá vườn.Con gà con heo mẹ chắt chiu đếm ngày đếm tháng. Mâm xôi mâm bánh từ hạt gạo của đồng sâu ruộng cạn mà ở đó có công cha cõng nắng cõng mưa, con cá con tôm ở bãi biền chua mặn...Tất cả tuy đơn sơ mà ấm áp tuy giản dị mà thấm đẩm ân tình.
Ngoài sân dưới bóng trăng huyền ảo âm thanh tiếng quết chả nện vào cối gỗ, tiếng hát của các em bé quê dặt dìu trong khúc nhạc đồng dao hòa vào tiếng cười trong trẻo của các cô gái vo nếp trên bến sông.Tất cả làm nên một bản hợp tấu với giai điệu thật nhẹ nhàng bay vào không gian thật thoáng đãng thật bình yên.
Thoảng trong mùi rơm rạ tình quê, tình người hòa quyện vào nhau cháy lên dưới ánh lửa tàn khuya.
Trời hững sáng, xóm quê mơ màng đắm chìm trong làn sương bạc.Tiếng gà gáy sáng đánh thức bình minh hòa điệu cùng tiếng chim trên cành líu lo khúc nhạc tình yêu mừng đôi tân nhân trong ngày vui trọng đại....

Đưa mắt nhìn đám mây trắng vẩn vơ bay về cuối trời ông già đưa tay vuốt mái tóc đã hai màu đen trắng. Mắt ông cay cay, lòng se nỗi nhớ. Mùa xuân sắp về.Từng chiếc lá tàn đông lật nhẹ theo cơn gió cuối mùa.Ông nhẩm từng chặng đời trên từng đốt tay chai sạn. Ừ nhỉ... bao năm rồi lưu lạc.Thuyền đời đẩy đưa ông qua nhiều bến lạ.Tay lái mỏi mòn, mạn thuyền dần rêu phong theo từng lớp sóng vỗ thời gian thế mà ngày xưa ở trong ông vẫn còn nguyên vẹn.
Tiếng nhạc sáng nay vẫn ầm ì đâu đó.Ông mơ hồ nghe tiếng pháo rước dâu, tiếng lòng ông lan man theo từng nốt nhạc bay lên trong khói lam chiều tản mạn...

N.T.G.
READ MORE - HAI MÀU CƯỚI - Tùy bút - Nguyễn Trung Giang