HƯƠNG
QUÊ
Hương cốm nhà bên duyềnh
sang nhà hàng xóm
Cô bé thậm thò vắt ngang
dải yếm
Níu bờ sông
Ơi ời “ra ngõ mà trông”
Vi vút gió đồng...
Ngẩn ngơ
giấc mơ
Níu đôi bờ bằng dải yếm
Chuốt tóc mềm làm gối
chăn êm
Áo tứ thân trải lá lót nằm
Gom gió lại để chiều bớt
rộng...
Thẩn thơ
Tiếng mơ thầm th
“Người ơi...
Người ơi...”
Dan díu lời thề
Ngõ quê líu quíu
Hà
Nội, chiều 31.08.2017
ĐẶNG XUÂN XUYẾN
***
Nhà bình thơ Châu Thạch
VÀI
CẢM NHẬN KHI ĐỌC “HƯƠNG QUÊ”
CỦA
ĐẶNG XUÂN XUYẾN
Thơ Đặng Xuân Xuyến thường chơi cái trò ỡm ờ. Lời ít,
thấy nhiều, hiểu rộng, suy diễn sâu xa tùy người. Do đó thơ Đặng Xuân Xuyến thường
gặp phải hai dòng cảm ứng khác nhau: người cho dở kẻ khen hay.
Đọc bài thơ này thấy ngắn quá, có cái gì cụt cụt, thiếu
thiếu làm cho ta ấm ức trong lòng. Nhưng chính cái thiếu thiếu, cụt cụt đó làm
ta cứ thòm thèm như mới ăn nửa cái bánh thì bánh có dở cũng thành ngon mà bánh
ngon cũng chưa biết hết mùi vị chính xác thế nào. Cái đó thương thì nói nghệ
thuật mà ghét thì nói xảo thuật. Nghệ thuật hay xảo thuật thì cũng là một thành
công của sự kết cấu bài thơ, của ý đồ tác giả.
Đọc bài thơ ta thấy cái dải yếm nó lớn thật, nó vắt
ngang níu bờ sông, rồi nó làm náo động cả xóm làng: Ơi ời "ra ngõ mà
trông". Sự náo động đó thật ra không phải của xóm làng đâu mà là của chàng
trai kia đến tuổi động yêu mà thôi. Cái "Hương cốm" cũng chưa chắc của
nhà ai đâu. Cái hương đó có thể tỏa ra từ dải yếm phơi bên bờ sông thơm đến độ
nhà ai cũng ngửi được mà cứ tưởng rằng của nhà bên cạnh duyềnh sang.
Cái thằng con trai cũng chết mê chết mệt. Nó ngẩn ngơ
mơ giữa ban ngày thấy sông, thấy nước, thấy gió, thấy cả trời chiều nằm trong yếm,
trong tóc, trong áo cô gái kia.
Nó ở bên này sông mà cô gái phơi yếm ở bên kia sông. Vậy
mà con mắt lãng mạn của nó thấy "níu đôi bờ bằng dải yếm".
Rồi thì thằng con trai yêu đến độ tâm thần đi lang
thang và thì thầm trong miệng "Người ơi...Người ơi...." Nó "dan
díu" thế thì chẳng khác chi Bùi Giáng dan díu với nàng Kim Cương xưa vậy.
Người chơi ngọc có khi chưa mang chiếc kính nhìn ngọc
thi chưa thấy hết giá trị của nó đâu. Người đọc thơ cũng vậy, nên chịu khó nhìn
thơ qua con mắt lãng mạn của mình như mang chiếc kính kia thì sẽ khám phá được
thơ hay vậy./.
CHÂU THẠCH
Địa chỉ: 75 Phan Kế Bính, Đà Nẵng.
Email: truongvantran@hotmail.com
***
Nhà thơ Hạt Cát Diệu Sinh Bùi Cửu Trường
ĐẶNG
XUÂN XUYẾN NÍU DẢI YẾM
ĐI
VỀ CÕI YÊU
Tôi mới biết và còn chưa kịp quen nhà thơ có lối viết
rất riêng này...
Tôi với nhà thơ cách nhau khá xa về tuổi tác, nên đọc
"Cưỡng Xuân" và một số tác phẩm khác của anh, tôi cứ phải né né...
nín nhịn từ xa mà vẫn chưa sao "thấu cảm" được với anh.
Rồi hôm nay tôi lục được bài này trong blog của anh.
Tôi thích nó. Tôi thích cái lối tưng tửng này. Cái già dặn hơi buông tuồng, nửa
"đồ nho" nửa "Tây bồi" như gói, như mở, như kín, như hở ...
rất lạ, khiến người đọc vừa đỏ mặt tý, vừa tò mò tý, vừa lại như bừng bực, vừa
khó chịu để rồi bị cuốn thụt lút trong mê đắm của mênh mang tâm tưởng và men nồng
như say như tỉnh của một loại rượu chả cần phải nhắp môi cũng tự lâng lâng.
Tưng tửng
"hắt" thiên hạ sang một bên ngay từ câu đầu: "Hương cốm nhà bên
duyềnh sang nhà hàng xóm".
Giọng điệu gì mà dửng dưng, vênh vênh, ngạo mạn một
cách khó chịu của một kẻ trai tự biết mình cao giá. Cái kiểu "Các người cứ
làm hàng cho các người tự ngắm đi, còn trai đây thì”... thì ba hồn bảy vía còn
để ở "cái dải yếm vắt ngang" của "cô bé thậm thò..." kia.
Rõ là đa tình đến độ và tinh ranh đến độ... đến độ ngoa dụ cho nàng "níu bờ
sông" bằng cái dải yếm... rồi trầm trồ "Ơi ời “ra ngõ mà trông"...
Trông cái gì đây? chắc không phải chỉ trông cái dải yếm,
dù cái “dải yếm" đang phất phơ "vi vút gió đồng" ... Không cần
giầu tưởng tượng lắm ta cũng thấy một tấm lưng thon thon nuột nà con gái của dải
yếm đã buông lơi, thấy thấp thoáng cặp tuyết lê kín hở khi cái yếm bung dây bị
gió đồng ren rén bồng lên phập phồng đùa giỡn…
Cái yếm thắm bung dải ngang phơ phất mặt sông, cái
lưng mịn nâu màu mật, cái cổ ngấn ba, cườm tay săn nhỏ như giữ, như cởi, như thắt,
như buông, như tung, như hứng theo nhịp dập dềnh phóng khoáng của gió lộng chiều
quê thanh vắng nên thơ... trên bên sông xanh nước in mây, trên bãi cỏ non cạnh
cánh đồng lúa ngô mướt mắt màu nõn biếc.
Một nét chấm phá cho một bức tranh. Một cuộc đòng đưa
cho cuộc tình mơ nồng nàn như mâm cỗ đầy có ngọn thịnh soạn, thơm tho... hình
như ai đó đã cất công và tỉ mẩn chuẩn bị, bày đặt... và ai đó cũng chỉ chờ có
thế. Họ chờ, cùng chờ... "Chuốt tóc mềm làm gối chăn êm, Áo tứ thân trải
lá lót nằm..."
Thơ chả nói đến ai, chả nhắc đến ai... mà ai cũng rõ
là AI "Gom gió lại để chiều bớt rộng " ...
Mà rồi chiều chẳng có rộng đi nữa thì họ vẫn gom gió lại.
Họ cần gì rộng hay chật vì bão giông đã nổi lên cuốn tình chìm nghỉm ... chỉ
còn dập dềnh dải yếm “nối đôi bờ".
Đôi bờ nào? Cần gì phải nói. Dải yếm đâu? Cần gì phải
hỏi? ... Cứ thả ra mà suy, cứ nhắm mắt lại mà tưởng...
Tình bồng bềnh, gió bồng bềnh, dải yếm bồng bềnh...
trong "Ngẩn ngơ giấc mơ..."...
Cái dải yếm thắt cho tình hai bờ khít lại, cái dải yếm
cởi cho "tòa thiên nhiên" (chữ trong Truyện Kiều) lồ lộ, cho hương ai
quyện vào gió ngát, và vị cỏ dịu ngọt, và ướt át sông nước mịn dòng quấy đạp
tùy nghi...
Một cuộc tình nên thơ với những câu từ trong cuộc nghe
như vô nghĩa, cứ nói để mà nói, nói không để nghe. .."Người ơi… Người
ơi..." ngôn từ được tác giả gọi bằng "tiếng mơ thầm thĩ". Rõ là
chả có lời yêu, rõ là chả có lời mê đắm mà chỉ có một cuộc tình như nó vốn đã
là như thế, không cần lời, không cần xoa xuýt âu yếm... mà chỉ với vô nghĩa từ,
câm lặng bốc ngùn ngụt như hỏa diệm sơn... mà lại vẫn có cái gì vụng trộm dấu
diếm khi ta đọc đến "Dan díu lời thề / Ngõ quê líu quíu" thì mới thấy
tình yêu này bất chấp ước lệ của xã hội, của phong tục làng quê.
Cuộc tình đó chất phác như hạt lúa củ khoai. Cuộc tình
đó là vô ngôn tình lại có cái gì đó như
vội vàng dấu diếm, như trao gửi vụng về, lại trong trẻo chân thành... vì từ ngữ
là thừa, là tạp âm, là xáo trộn nguồn yêu.
Nhưng trong những đắm say, những “thẩn thơ” với tình
yêu "tiếng mơ thầm thĩ" vẫn còn thốt ra những: "Dan díu lời thề"
khiến "Ngõ quê líu quíu"... thì mới thấy tình yêu này bất chấp ước lệ
của xã hội, của phong tục làng quê. Tình yêu ấy bản năng trong trẻo và mộc mạc,
không tính toán, không ngoa ngôn kiểu cách, tự nhiên chân chất như con sông,
như bờ cỏ.
Một bài thơ ngắn, khá ngắn với từ ngữ mộc mạc, nói về
cái dải yếm, neo sông, cách tả hình không có hình, cách tả tình không có tình.
"Hương Quê" là bài thơ nói về yêu mà không
dùng một chữ yêu. Một bài thơ tả tình lồ lộ mà không có một ngôn từ nào chỉ
tình ấy, mà khi gặp nó, người đọc vẫn thấy ngồn ngộn cảnh, ngồn ngộn tình, ngồn
ngộn bão giông mây mưa ào ạt, thấy lớp lang của sự dâng hiến, trao gửi cuộn
trào.
Đó là cái tài tình và già dặn của một cây bút, mà khi
ra đời đã không còn nhìn thấy yếm áo lỏng lẻo gợi cảm của thiếu nữ nông thôn
hay thành thị lững lờ sau vuông yếm mỏng manh nửa kín nửa hở... mà viết như vậy
thì:
Nếu không có vốn kiến thức về xưa cũ, khó có thể viết
ra điều ấy. Nếu không hòa mình trong mê đắm cuộc tình cũng không thể nào viết gợi
thế được.
Với tôi, đây là
bài thơ gợi tình thật đáng đọc. Đọc để thấy Đặng Xuân Xuyến đang níu dải yếm đi
về cõi yêu theo kiểu độc đáo riêng mình.
Hà Nội, 14 tháng 10.2017
BÙI CỬU TRƯỜNG
Địa chỉ: phố Trần Quang Diệu, phường Ô Chợ Dừa,
quận Đống Đa, thành phố Hà Nội.
***
NGÕ
QUÊ ĐỘC ĐÁO TRONG
“HƯƠNG
QUÊ” CỦA ĐẶNG XUÂN XUYẾN
Bài thơ viết về cái ngõ quê với rất nhiều bảng lảng
khói sương. Thật khó để bình luận vì tất cả thi ảnh ở đây đều ẩn chứa cái phi
lí tận cùng của phi lí. Cái hư ảo tận cùng của hư ảo. Câu đầu tiên hiểu thế nào
là nhà bên và hiểu thế nào là nhà hàng xóm mà hương cốm đầu mùa đã duyềnh sang
nhau. Sao cứ phải ợm ờ? Cái ợm ờ như các cụ vẫn bảo trăm nhát cuốc bổ vào lòng cả
trăm. Một câu thơ đã cho ta cảm nhận được mùi hương cốm ở đây vừa quấn quýt,
lan tỏa và quyện hòa, vừa thân thương ràng buộc hai ngôi nhà và trong hai ngôi
nhà đó có một chàng trai si tình và cô gái vắt ngang dải yếm. Dải yếm là thứ để
buộc chặt và che đậy sao ở đây nó lại vắt ngang và vì sao nó lại vắt ngang thì
may ra ông trời và Đặng Xuân Xuyến hiểu được mà thôi. Còn chúng ta những kẻ trần
tục làm sao có thể hiểu được? Phải chăng cái dải yếm ấy vắt ngang để níu dòng
sông để bắc cái cầu đón nhà thơ sang chơi. Tất nhiên khi cái dải yếm được cởi
ra để vắt ngang thì chắc chắn nhà thơ đã nhìn thấy một bầu ngực căng đầy khát vọng.
Vui quá nhà thơ cứ ời ợi gọi cả làng ra mà trông chúng tôi đang làm cái việc mà
chỉ có sức mạnh tình yêu mới có thể làm được. Thật kì diệu cái dải yếm chỉ tày
gang thôi mà sao ở đây cứ dài mãi ra đến vô cùng có thể níu đôi bờ sông xích lại
gần nhau cho những lứa đôi xum họp thay cho con đò nhỏ mong manh. Để không còn
tiếng gọi đó thảm khắc trong đêm.
Đến đây thì chất phồn thực đã lấp đầy từng câu thơ, từng
chữ thơ rồi. Họ đã làm được cái việc phi phàm nhất: "Chuốt tóc mềm làm gối
chăn êm". Bộ tóc được bao lăm mà có thể chuốt làm chăn làm gối. Ở đây qua
câu thơ chở đầy khát vọng đó ta chỉ thấy được cái đầu hầm hập nóng của nhà thơ
đang được gối lên và vùi lấp trong mái tóc dài sóng sả của em thôi. Cái dải yếm
thì bỏ ra làm cầu còn áo tứ thân cũng được cởi nốt để trải lá lót nằm! Bạo liệt
quá họ chẳng cần phải dấu diếm làm gì vì đó là đích đến cuối cùng của tình yêu
và sự sinh tồn nhân loại. Thế vẫn là chưa đủ đối với hai người đang khao khát
thì chiều ở đây như càng rộng thêm ra lấy gì để khỏa lấp chắn che? Đôi trai gái
ấy lại làm thêm một việc phi phàm nữa, họ đã níu được cả gió để buộc cho chiều
bớt rộng để đêm chóng về...và chỉ còn bóng đêm nhốt chặt hai con người đang
khao khát. Có phải thế không thi nhân?
Nhưng…Vẫn luôn tồn tại một chữ nhưng oan nghiệt vì đây
chỉ là:
"Thẩn
thơ
Tiếng mơ thầm thĩ
“Người
ơi...
Người
ơi...
Dan
díu lời thề
Ngõ
quê líu quíu.”
Chỉ là một tiếng mơ thầm thĩ, gian díu một lời thề
trong cái ngõ quê líu quíu. Cái ngõ quê rất đặc trưng của nhà thơ Đặng Xuân Xuyến.
Trong đời chỉ có tình yêu trong mơ là đẹp. Hay nói
khác đi tình yêu chỉ là tiếng gọi thầm thĩ của những giấc mơ chứ không bao giờ
có thật.
Từ trong tiếng gọi mơ thầm thĩ ấy bằng ngôn ngữ thi ca
Đặng Xuân Xuyến đã sáng tạo ra một ngõ quê độc đáo nhất trong đời… Tôi nghĩ thi
ca luôn là như thế, luôn là sự vụt hiện lóe sáng của cảm xúc, của tài năng!
Tôi rất mến yêu và trân trọng những bài thơ đã đến được
với sự tối giản của ngôn ngữ, nhưng lại chứa đựng tối đa những thông điệp mà
nhà thơ muốn gửi gắm cho chúng ta để cùng thăng hoa và suy ngẫm./.
Bắc Ninh, 04 tháng 11.2018
NGUYỄN XUÂN DƯƠNG
Địa chỉ: Nhà số 7 Đường Thành Cổ,
Phường Vệ An - Thành phố Bắc Ninh
