Chúc Mừng Năm Mới

Kính chúc quý bạn năm mới vạn sự an lành

Tuesday, March 31, 2026

SPIKE, ĐỨA CHÁU NGOẠI ĐẦU TIÊN - Như Nguyệt

 



Spike, Đứa Cháu Ngoại Đầu Tiên

Như Nguyệt

 

Bài thơ này Như Nguyệt làm năm 2010, chả có vần điệu gì cả.  Đọc lại thấy …dở ẹt à, nhưng gói ghém khá đầy đủ tình thương yêu của N dành cho thằng cháu ngoại. 

Mời các anh chị đọc bài NN viết về Spike nha. 


Hôm nay làm thơ tăng cháu ngoại của tôi

Thằng cháu ngoan, dễ thương quá đỗi

Nó đang ngồi cạnh tôi, làm bạn với tôi

Cháu kháu khỉnh, đáng yêu quá đi thôi

 

Mỗi lần tôi buồn, nó nhìn tôi thông cảm,

ngước mắt nhìn tôi như muốn nói: “Tội gì buồn?”

Tôi ôm nó vào lòng, buồn giảm đi hơn nửa

Cháu là mưa làm tươi mát tâm hồn!

 

Cháu ngoại của tôi, thằng nhóc tôi thương quý!

Nhỏ bằng con mèo, đuôi xù như con cáo

Tai nó vểnh lên, đôi khi nhìn ngổ ngáo

Lông trắng bốc, mầu tôi yêu thích nhất!

Bộ lông mịn màng, mềm mại, mượt hơn nhung

 

Thương yêu cháu, xiết chặt cháu vào lòng

Trời mùa đông,cháu ấm ơi là ấm!

Tôi ôm ấp Spike cả ngày không biết chán

Làm bà của Spike, thấy vui, thấy bình an

Như Nguyệt

April 2010/May 5, 2021

 

***********

Spike, đứa cháu ngoại đầu tiên

  

Tối hôm qua Thứ Sáu, ngày 5 tháng Sáu, vào lúc 7:50 tối, con chó của con gái N, là đứa cháu ngoại đầu tiên của N, đã qua đời.  Spike bị ung thư gan, nó ốm nhom ốm nhách, chỉ còn da bọc xương, da nó vàng khè, mỗi lần nhìn nó, N thấy thương quá, không cầm được nước mắt!  Spike đã chả còn thiết ăn uống gì, “quality of life” đã không còn!  Nó đi khệnh khạng vì không còn đủ sức.  Mỗi lần bơm nước cho nó uống, N thấy răng lợi của nó bị chẩy máu.  N cố đút cho Spike ăn, nó đã không còn muốn ăn, toàn thân run lên bần bật!  Con gái N vì thương Spike quá nên đã không muốn cho cháu N ra đi, cứ nhất định bảo“Thằng cháu của mẹ còn “fighting”, còn chiến đấu để sống còn, còn yêu cuộc đời này mà mẹ!  “Mỗi lần nằm liệt giường xong mà tỉnh dậy, Spike ngoe nguẩy đuôi, nhìn happy lắm, rất là cute! Nó chạy tung tăng theo sau con. Con của con con biết, con hiểu nó mà mẹ.  Nó vẫn có thể sủa được: “Gấu, gấu!” (con gái N nhái lại tiếng sủa của thằng con trai nó), tiếng sủa yếu ớt, nhỏ xíu rất dễ thương!  Nó vẫn nằm cạnh con mỗi đêm, nằm trên tay của con.  Nó không bị đau đớn đâu mẹ, nếu nó bị đau, con biết mà.  Spike chưa muốn chết đâu… Nếu mẹ bị bệnh như thế, mẹ có muốn con cho mẹ đi không?”.  Con gái của N đã nói với N như thế đó.  N bảo con:  “Nếu mà mẹ như thế, nếu luật pháp cho phép, mẹ muốn con cho mẹ ra đi… please don’t let me suffer like Spike does”.

 

*Phương An gửi Spike cho N để đi chơi xa.  N lo cho thằng cháu trai từng chút nhưng vừa thoắt cái, đã thấy Spike đi xuống cầu thang. N sợ quá chừng, không biết Spike có bị té không nữa??!!

Spike -theo thói quen- đã lần đi ra cửa patio để đi tè.  N thấy tội nghiệp Spike quá, thấy xót xa, thương cháu quá chừng! Cháu trai của N bệnh hoạn như thế mà vẫn còn ngoan, vẫn không muốn đi vệ sinh trong nhà của bà, đã cố lết từ trên lầu xuống!!!!

 

N thật tình không muốn thằng cháu ngoại mà N rất thương yêu phải chết vì đói khát!  Không muốn nó kéo dài những chuỗi ngày đau đớn một tí nào!  Thằng cu bị nóng lạnh, bị làm kinh (cả người nó bị shaking!), ho hen, N hoàn toàn không muốn nó bị chết đi vì kiệt sức, N lại càng không muốn nó bị chết dần dà, chậm chạp, từ từ… một cái chết kinh khủng, chết dần chết mòn như thế!  N không muốn nhìn thấy Spike của N bị đau đớn dù chỉ là 1 phút, huống chi bây giờ nó đã quá gầy yếu, mỏng manh… Mỗi khi N bế nó lên, nó nhẹ như bông!  Xương xẩu, xương sườn của thằng bé lòi ra rất là tội nghiệp!  N nhìn vào cặp mắt của Spike, cặp mắt cháu N vẫn sáng, vẫn tinh anh, đen láy, mở to thao láo.. dường như là cặp mắt  của Spike to hơn xưa nhiều lắm vì khuôn mặt và cả thân người của nó bây giờ bị teo đi, rút lại chỉ còn chút xíu!  Spike còn bị dementia (bệnh mất trí nhớ) nữa…  Còn gì là phẩm chất sống tốt cho thằng cu, thằng cháu cưng của N đây??!! Đây là một trong những quyết định khó khăn nhất trong đời N.  N không nghĩ đến N, N đã nghĩ cho thằng cháu rất tội nghiệp của mình.  N muốn nó ra đi êm ả, nhẹ nhàng, N không muốn nó phải chịu đựng, phải đau đớn nhiều thêm nữa…

 

Không muốn hỏi con, N đã gọi phone  nói chuyện với nhạc sĩ Nguyễn Tuấn vì biết anh cũng là bác sĩ thú y.  N hỏi ý kiến của anh, muốn biết là Spike có bị đau đớn gì không và ngỏ ý muốn cho Spike đi một cách nhẹ nhàng.  Anh Tuấn bảo:  “Vì anh không khám bệnh được cho nó nên anh không chắc là nó có bị đau đớn nhiều hay ít nhưng dĩ nhiên là nó sẽ vật vã, không thoải mái theo lời em kể...nhưng nếu em cho nó đi, trên căn bản là em giết nó đấy.  Sợ rằng con em có giận em không?”

 

Vì thương yêu, phải, rất đúng đó... N rất thương thằng cháu ngoại này nên N đã quyết định cho dù biết con gái N có thể không bằng lòng, có thể giận N, oán giận N một thời gian dài.... Vì mọi người ơi, N không thể chịu đựng nỗi khi thấy Spike đi lạng qua lạng quạng, đầu lủng la lủng lẳng, thân chỉ còn da bọc xương, lông rụng gần hết thật là tội nghiệp!

 

***

 

N ôm Spike yêu dấu khi bác sĩ chích cho nó một mũi thuốc để giải thoát khỏi cuộc đời này, bác sĩ bảo tim của Spike sẽ ngừng đập ngay tức khắc, nếu chậm, cũng chỉ là 1 hoặc 2 giây thôi.  Sau khi chích, ông lấy ống nghe, nghe tim của Spike và nói:  “That’s it! He’s gone! I am so sorry for your loss”.  Trước đó, thằng cháu bé bỏng của N đã được chích thuốc để được thư giãn (relax) rồi, vừa chích xong là mắt của nó lờ đờ, nằm vật ra rất là bình an, thoải mái rồi!

 

Ôm thật gọn cháu trong 2 cánh tay mình, N sờ bụng, sờ ngực cháu, thấy Spike vẫn còn nóng hổi, ấm thật ấm!  Cả người của nó rũ ra, mềm mại! Cái chết đến nhẹ nhàng quá, một giấc ngủ miên viễn, bình an… no more suffering, no more pain…. Nước mắt N chẩy ra ràn rụa! Vĩnh biệt Spike, ngủ yên nhé cháu yêu, vĩnh biệt my first grandson! 

 


*** 

Tháng Năm, năm 2004; N đang ngồi ở phòng khách thì Phương An từ cầu thang đi xuống; Annie đã bế con chó, đứa con trai đầu tiên mà nó nuôi, ra trình diện N.  Con chó con nhỏ xíu, bé tí, chỉ lớn hơn cái nắm tay 1 chút, lông xù trắng bốc, cặp mắt đen láy, dễ thương ơi là dễ thương!  N nghĩ N đã … “fall in love” với nó at first sight!  Tuy thế N cũng la con:  “Ai cho phép con mang nó về?  Mẹ đã nói với con là mẹ bị allergy với lông chó!  Mẹ không thích đâu, con cho ai thì cho, mang trả lại cho họ đi.  Tại sao con cải lại mẹ, không chịu nghe lời mẹ.  Mẹ sẽ mang nó đi cho người ta đó nha, mẹ không thích nuôi bất cứ con vật nào vì lý do sức khỏe của mẹ mà!!! Mẹ nói với con rất nhiều lần!  Sao con không nghe lời mẹ??!”.  Thời gian đầu, Phương An nghe N nói thế nên sợ lắm, lúc nào cũng nhốt con chó trong phòng ngủ, N nói là nói vậy thôi chứ N thương con chó quá ư đáng yêu này quá chừng chừng, thường hay lấy máy chụp hình để chụp nhiều hình cho Spike.  N đặt Spike trong một cái bát lớn đựng trái cây để chụp hình, chụp lúc nó đang ăn, đang ngủ, đang ngồi, đang đi, đang đứng..v.v.. chụp đủ kiểu!  Spike lúc đó chỉ bé bằng hai trái cam thôi, nhìn đáng yêu ghê lắm, lông xù ra, lúc đó nhìn Spike giống như một con mèo hơn là chó.  

 


Người bán Spike cho Phương An đã nói dối là Spike sẽ nhỏ hoài, thuộc loại “teacup” nhưng dần dà với thời gian, Spike lớn dần, lớn nhất vào khoảng 5 pounds, size lý tưởng, vừa đủ để ôm mà không sợ bị lọt tay.  Cháu cưng của N dễ thương lắm, bế nó vào trong tay là nó nằm yên cho mình bế.  Chị Minh của N đến nhà chơi, nằm trên giường, giang tay ra là nó nằm trên cánh tay của chị ngay, không “lạ” gì cả, rất friendly!

 

Mười một năm có Spike là cháu ngoại là 11 năm may mắn!  Cháu cưng của N rất là thông minh, dễ thương, biết nghe lời.  Điều mà N sợ nhất khi nuôi chó là chó đi bậy trong nhà, nhưng N đã “train” được cho nó, mỗi lần muốn đi restroom là Spike đến nhìn N, dụi đầu vào chân N… xong chạy đi về phía cửa patio hoặc nó ngồi hay đứng… ngước nhìn N, chờ N, đuôi lắc lư, gừ gừ nhè nhẹ trong cổ họng; khi nào N không để ý thì nó sủa ầm lên, vừa sủa vừa chạy đi để N đi theo; nếu N đang bận và không để ý tới nó thì nó quay lại sủa tiếp, vừa sủa vừa chạy về phía cửa, ý muốn nói:   “Bà đi theo Spike nè, đi nhanh lên, mở cửa lẹ lẹ lên cho cháu đi… tè…” 

 

Kỷ niệm với Spike… N có nhiều ghê lắm!  Có nuôi chó mới hiểu được tại sao lại có những người thương chó đến như thế!  Nếu không nuôi sẽ chẳng bao giờ hiểu nỗi đâu??!!  Lúc trước, khi nghe em của bạn N khóc vì con chó qua đời, N đã cười, có ý chê, và nói… “Con trai gì mà yếu xìu vậy, chó chết mà cũng khóc!”  Vậy mà giờ này… N đang ngồi kể chuyện về Spike, vừa gỏ trên phím computer vừa khóc nức nở đây!!! Huhuhu… các bạn ơi… N đang buồn, đang nhớ Spike lắm lắm và buồn ơi buồn ơi... buồn quá đỗi là buồn!

 

Phương An cưng Spike ghê lắm!  Đi đâu cũng mang theo thằng con cưng của cô nàng.  Annie lê thằng bé đi New York mấy lần, đi Miami..v.v..

 

Mỗi lần đi chơi xa, phần đông Phương An đều dẫn Spike theo.  Spike ngoan lắm nên đi chơi đâu cũng được.  Khi hai mẹ con N và 1 nhóm bạn của Hảo (cô em N) lên chơi trên San Jose để xem 1 show rất hay trên đó, con gái N cũng mang Spike theo. Spike bị một con chó Alaska, chó của bạn Hảo, cắn vào tai chẩy máu, N xót ruột quá chừng, lo cho cháu; trong khi con gái N lại tỉnh bơ à!   N lấy thuốc bôi cho nó, ôm ấp cháu vào lòng, thấy thương nó và chỉ sợ nó bị đau, bị nhiễm trùng

 

Cả nhà đi Reno, đi Laughlin, cũng mang Spike theo, may mà Spike ngoan, không sủa, không làm phiền... hàng xóm, hihi..

 


Spike chụp hình chung với bà và mẹ ở cây cầu treo Golden Gate, một kỳ quan trên thế giới ở San Francisco.

 

Mang tiếng là chó của con N nhưng N lại là người take care (nuôi nấng, chăm lo) cho Spike nhiều hơn!  Phương An còn trẻ, lo đi học, đi chơi… Spike thường bị bỏ rơi ở nhà với bà ngoại cả ngày, N gần gủi với Spike nhiều vì N không phải đi làm nên hai bà cháu cứ quấn quít cả ngày bên nhau.  Thằng cu lại ngoan và thông minh, dễ bảo, lại… đẹp trai với bộ lông mầu trắng tinh mềm mại; trời mùa đông mà ôm nó vào lòng thì thật là ấm áp… bảo sao mà N không thương Spike cho được chứ?

 

Con gái N chỉ cho Spike làm trò, nó thông minh lắm, dậy vài lần là biết ngay.  Spike biết “give me a five”, bảo đứng là đứng bằng 2 chân; bảo ngồi, nằm, lăn 1 vòng, lăn 2 vòng, xoay vòng tròn, lăn đùng ra làm bộ xỉu, shake hand..v.v.. đều biết làm.  Mỗi lần ăn, cậu ấm nhà ta không bao giờ chịu ăn trong bát, lúc nào cũng lấy tay khều thức ăn (loại khô) ra ngoài cho vung vãi, tung tóe lên rồi mới chịu ăn.  N lười tập thể dục nhưng vì cưng cháu, muốn nó khỏe mạnh nên N đã chịu khó dẫn nó đi bộ ngoài Miles Square Park.  Anh chàng cũng thuộc loại lười, mỗi lần N bảo: “Spikey, đi bộ, đi bộ với bà!”, là anh chàng chui xuống gầm giường trốn hổng chịu đi.  Ngày nào nóng nực, nó vừa đi vừa lè lưỡi, thở hồng hộc, coi bộ thảm não lắm! Nó ngước mặt lên nhìn N như trách móc: “Trời nắng như thế này mà bà cũng bắt Spike đi bộ, cực khổ quá, mệt thấy mồ, mệt quá chời đi, bà ơi bà, không hiểu tại sao bà cứ bắt Spike đi ??!!”.  Lúc đi… nó đi uể oải, chán chường, khúc đầu có vẻ hơi cực nhọc, khổ sở nhưng lúc về, Spike khôn lắm, luôn luôn biết là sẽ được về nhà, luôn luôn chạy về thật lẹ!  Có nhiều lúc N chạy theo bá thở!  Cháu cưng của N là… “homeboy” mà, rất thích được ở nhà. Spike mong về nhà càng sớm càng tốt nên lúc nào cũng chạy thật nhanh trên đoạn đường về... 

 

Mỗi góc của Miles Square Park là 1 mile, đi 4 miles, Spike đi không nỗi nên đi một khúc đường, N lại phải bế Spike lên.  Nói chuyện với chị Minh của N, N bị chị la:  “Nó bé bỏng như thế mà sao N bắt nó đi nhiều như thế?!!”.  N kêu Spike là thằng cu, thằng nhóc… chị Mai của N đã chọc quê N: “N. nó cứ la lên, thằng cu, thằng cu…cu ơi cu… nghe ghê quá!!!” (hehehe…).

 

Tuy không thích đi bộ nhưng Spike lại rất thích đi chơi.  Mỗi lần nghe thấy tiếng chìa khóa, mỗi lần thấy mẹ của nó hoặc N cầm ví xách tay là anh chàng chạy ngay ra cửa ra vào đứng chờ sẵn.  Có lần mẹ nó đi ra theo lối cửa ra garage; nó bị…quê quá, bị mẹ nó ...lừa nên tức mình sủa ầm ỉ…   Sau lần đó, Spike khôn lắm, thay vì đứng đợi ngay cửa trước hoặc ngay cửa đi ra garage, nó đứng ngay chính giữa nhà, canh xem N hay “má” của nó đi lối nào rồi mới chạy theo sau… (khôn quá nhỉ, hihi…)

 

Mỗi khi mùa hè trời nóng nực, Phương An hay dẫn Spike ra biển, chỗ bờ biển đặc biệt dành riêng cho chó (dog’s beach) cho nó bơi, cho nó chơi với mấy con chó khác. 

 

Còn N, N thấy Spike thích đưa mặt ra hóng gió trên xe nên N hay chìu thằng cháu cưng, mùa hè N thường lấy xe chở nó đi vòng vòng quanh khu nhà nơi N ở.  N kéo hết cửa kính xuống, chạy chậm thật chậm cho gió đừng mạnh quá!  N cho Spike đứng hóng gió, hai chân trước của nó để vịn lên thành cửa, hai chân sau anh chàng đứng trên đùi của N.  Tay trái N giữ nó, tay phải N cầm vô lăng để lái xe.  Gió hiu hiu thổi, thổi ngược lông mặt của anh chàng, anh chàng nheo nheo mắt lại, phê ra mặt!  Thằng nhóc có vẻ enjoy, thích thú ghê lắm!  Thương nó quá chừng đi, vì nó hay quay đầu lại nhìn N như muốn chia sẻ niềm hạnh phúc, muốn tỏ ra rất ‘appreciated’ bà, như muốn nói với N rằng: “Spike thích quá, gió mát quá bà ơi!  Cảm ơn bà!”, hoặc: “Bà có thích không?  Có thích giống như Spike thích không? Thích quá ha bà ha?  Bà hóng gió mát cùng với Spike, bà nhé”

 

Có Spike bên cạnh, dĩ nhiên là ấm cúng, ấm lòng, đỡ cô đơn ghê lắm chứ.  Năm 2010; khi N bắt đầu mê anh Còm (computer), Spike luôn bắt N để nó ngồi trong lòng N, N vừa gỏ computer làm thơ vừa ôm thằng nhóc.  Nhiều khi ôm nó lâu quá, thấy nóng nực quá thì N để nó ngồi qua ghế kê bên cạnh.  Có nhiều khi N thức khuya quá, Spike cùng thức với N nhưng có nhiều lúc đã chịu không nỗi, nhìn N luyến lưu nhưng cũng đành phải bỏ N ngồi đó, chạy lên lầu để vào phòng riêng mà ngủ. 

 

Sau này, Spike hư lắm, mẹ nó mà đi vắng là nó cứ bắt N cho nó ngủ chung, N dang tay ra là anh chàng chễm chuệ nằm ngã đầu vào vai N.  Phần đông N không muốn cho nó ngủ chung, N để nó xuống đất, chỉ tay về phía phòng nó, la lên:  “Go to your room!  mặc dù không muốn nhưng Spike cũng cố gắng đi ngần ngà ngần ngừ, nhiều khi quay đầu lại “testing”, nếu thấy N yếu lòng là nó sẽ chạy lại N ngay, đòi bế lên giường ngay nhưng nếu N “ra uy” la tiếp“Go to your room!  Go to your… room!!”.  Chàng ta hiểu bà nhất định không cho ngủ chung nên dù không muốn một chút nào, anh chàng cũng đủng đà đủng đỉnh, đi chậm thật chậm về phòng của anh ta.  Thỉnh thoảng, có đôi khi Spike vừa đi vừa gầm gừ kháng cự, nhưng cháu cưng của N. dễ thương mà, luôn luôn ngoan hơn hư nên vẫn ngoan ngoản nghe lời.

 

Phòng của Spike rộng rãi, sạch sẽ nằm trong nhà tắm riêng biệt trên lầu nhà N.  Phòng tắm này lớn đẹp, không có ai dùng, có đệm êm cho Spike nằm, có để thức ăn và nước lọc sẵn cho nó uống, không gian riêng của Spike..  Trong phòng này cũng có để thức ăn, thức ăn vặt cho Spike, tủ lớn có kệ đựng những đồ lỉnh kỉnh như giây dắt chó, sunblock, vitamin, thuốc nhỏ mắt, thuốc men, kiếng mát, mũ nón, giầyđồ chơi cho Spike; có ngăn kéo để quần áo: jacket, áo len, áo mưa, nhiều khăn choàng cổ (scalf), vài bô áo costume cho dịp lễ Halloween, khăn tắm, áo choàng mỗi khi tắm xong (N còn chưa có)..v.v..  Con gái N thương con trai của nó nên đi đâu Phương An cũng mua sắm cho thằng nhóc hết, N nhìn thấy 4 ngăn kéo lớn chất đầy quần áo của Spike mà …tởn thần luôn!!! Hihihi… mà Spike cũng lạ lắm, khác với mấy con chó khác, nó rất thích được mặc quần áo.  Mỗi lần con gái N cầm áo lên là ảnh chạy lại, dơ chân ra sẵn để Phương An mặc vào cho nó.

*****

Cách đây 4 năm, con gái N dọn ra riêng, mang theo thằng con của nó; N buồn và nhớ Spike đến mấy ngày!  Đi ra đi vào thấy vắng vẻ quá!  Không còn Spike nằm nhàn nhã trên ghế sa lông, không còn Spike quấn quít đi theo chân N.  Không còn ai đi bộ cùng với N.  Khi đi bộ, Spike cũng rất khác với những con chó khác, nhiều lần N đi bộ chung với bạn N, Vi Thúy có dắt con chó của nó theo.  Con chó của nó hễ đi 1 tí là dừng lại để… đánh dấu (urine marking), chạy tứ tung, lúc thì đi như tên bay, lúc thì ghì lại hổng chịu đi.  Còn Spike, thằng cu cháu của N, nó rất ngoan, tướng đi nhìn rất “high class”, rất cao sang, hihi…cách Spike đi, nhìn cứ như là người mẫu (model)  đang trình diễn thời trang vậy đó, hai cái mông lắc qua lắc lại, mắt nhìn thẳng, bốn chân đi như đang nhẩy ballet, bước nhẹ bưng! N thích nhìn tướng anh chàng nầy đi lắm, vừa đi thỉnh thoảng chàng vừa ngước lên nhìn N., đi tà tà ngang hàng với N.  Đặc biệt là Spike không bao giờ đi … tè hoặc đi # 2 ở ngoài đường cả, chả hiểu tại sao??!  Hễ N đi bộ chung với con gái N,  Phương An đi nhanh hơn, Spike chay theo mẹ nhưng cứ quay đầu lại nhìn N., có ý nói:  “Bà ơi.. đi nhanh lên, Spike đang đợi bà nè… đi cùng 1 lúc, đi chung với nhau cho vui! Đi nhanh nhanh lên đi bà, nhanh lên, cháu chờ bà!”, “ảnh” còn ngồi ghì xuống, không thèm đi tiếp để chờ N nữa, đợi N theo kịp rồi mới chịu đi tiếp tục. 

Spike rất có tình có nghĩa… rất trung thành.  Tuy N cưng và là người chăm sóc Spike nhiều hơn mẹ Phương An của nó… nhưng đối với Spike, mẹ của nó vẫn là nhất; nó thương Phương An, một tình thương vô bờ bến, vô điều kiện, người mà nó thương nhất trên đời này vẫn là con gái N.!

 

Mỗi lần con gái của N hoặc N đi đâu về nhà là nó chạy ra mừng, nhẩy cởn lên, sủa thật to, vẫy đuôi, nhẩy chồm lên mừng rỡ.  Mỗi lần có ai dơ tay lên, giả bộ đánh con gái N hoặc đánh N là nó binh liền, sủa ầm ỉ, gầm gừ, mắt long lên xòng xọc, như muốn hù dọa người ta: “Chớ có đụng đến mẹ, đến bà của tôi đấy nhé, tôi sẽ liều mạng cho mà xem!”. 

 

Spike rất thích thảm cỏ lớn trong khu vườn đằng sau nhà N.  Nó hay ra đó nằm ngửa lên cỏ, chà chà lưng lên cỏ, chà qua chà lại, mặt hân hoan sung sướng…  Nó bé tí à, thế mà nếu có con possum (1 loại chuột rất lớn), mèo hoặc con chó nào khác đi lạc vào vườn nhà N là nó chạy ra sủa inh ỏi đuổi đi.  Có ai lạ lần đầu đến nhà N cũng thế, thằng cu nhà ta chạy ra tận cửa, mặt gầm gừ dữ tợnsủa ầm lên … nó thật sự biết làm nhiệm vụ giữ nhà, trông nhà của nó.

 

N đã viết quá nhiều về Spike rồi phải không?  Người nào mà chịu khó đọc, đọc đến đây thì chắc cũng hết ...kiên nhẫn để đọc tiếp rồi! 

 

N nghĩ có thể là do duyên nghiệp, chứ N thuộc vào loại người thích... mèo mờ, hihi... Đúng thế, từ bé đến lớn, thú cưng của N là mèo chứ không phải chó.  Con mèo mà N nhớ suốt đời có tên là MiMi. Người ta nói được mèo cho “nhao” là gia đình chủ sẽ làm ăn khấm khá.  Mi Mi đã mang nhao cho mẹ N đến hai lần cơ đấy.  Mấy cô cậu mèo con của Mi Mi quá đỗi dễ thương, nên khi mẹ N cho đi, N và cô em buồn ghê lắm!

 

Từ khi biết ra là mình bị dị ứng với lông mèo, lông chó, N đã không bao giờ nghĩ đến nuôi chó với mèo.  Ấy vậy mà gặp Spike lần đầu tiên, N đã “yêu” cháu ngay lập tức!

 

Thỉnh thoảng N nhìn sát mặt Spike, nựng và cười nói với nó:  “Kiếp trước bà có nợ Spike không mà sao kiếp này bà hầu hạ, take care thằng cu một cách rất là vui vẻ thế?”.  N thích ôm nó vào lòng, massage cho nó, gải gải đầu nhè nhẹ cho nó, cảm thấy thương nó vô cùng tận!  N còn tỉa, cắt lông cho cháu nữa vì nó rất sợ đi tiệm, không hiểu tại sao nữa, có thể người ta đã “abuse” nó chăng nên mỗi lần phải đến tiệm để grooming là nó có vẻ hãi sợ lắm, run lên bần bật.

 

***Spike nhớ dai ghê lắm!  Em gái N chỉ hù, la nó có 1 lần là nó … nhớ đời, hễ cứ nghe tiếng của Hảo là nó chạy trốn mất tiêu!  Nếu Spike đã không thích ai, dù người đó, như Hảo chẳng hạn, có cho nó món ăn mà nó thích nhất là giò (chả lụa), nó cũng khí khái nhất định không ăn là không! Người lạ mà đưa cho Spike thức ăn, cháu trai của N không bao giờ ăn cả..  Vi Thúy gặp nó hầu như mỗi ngày để đi bộ chung mà khi đưa thịt gà khô (món khoái khẩu của chàng) cho nó, nó cũng ngoảnh mặt đi, rất chảnh! Hổng thèm! (hihi… cái zụ này, chắc nó giỏi hơn bà của nó rùi, hehehe…), bởi thế lúc nào dáng dấp Spike cũng rất vừa vặn, chưa bao giờ nó bị mập phì…

 

N thương Spike nên đã viết về Spike, đã làm thơ cho cháu ngoại.  Con gái N than phiền (complain) là sao N làm thơ cho Spike mà không làm thơ cho cô ấy?  Con trai N… có 1 lần đã tỏ ra ganh tị với Spike.  N còn đỡ, N thấy có nhiều người thương chó còn hơn cả chồng con nữa đó.  Vì bạn ơi, chó là bạn thân nhất (best friend) của người mà.  Chó có bao giờ biết cải giả đâu?  Tình thương của chó với người nuôi là một tình thương vô điều kiện, rất trung thành, always be there for you!  Có những khi N cảm thấy mình đang buồn khổ nhất, Spike đã ngồi bên cạnh N, ngước nhìn N bằng một cặp mắt rất thông cảm, thương yêu.  Nó như muốn nói với N rằng: “Bà ơi, đừng buồn nữa.  Bà buồn mà làm gì?  Có Spike đang ở ngay bên cạnh bà, an ủi bà đây!”,  hoặc:  “Bà đâu có lonely ở trên cõi đời này đâu?! Có Spike đây mà.  Spike hiểu và sẵn sàng chia sẻ với nỗi khổ của bà”, hay là: “Chả có gì mà phải buồn cả bà ạ, đời sống quá ngắn ngủi, vô thường! I am right here, I am always with you!...”

 

Nước mắt của N lại đổ ra… thấy trống vắng quá chừng!  Đừng trách N thiên vị, con gái N có nuôi thêm 1 con chó nữa, bạn Phương An cho cô nàng loại chó French Bulldog, chó loại này rất đắt tiền!  Cô nàng chụp hình, quay phim Zoe, có lần “go viral”, cả mấy trăm nghìn người vào xem, được CNN mua lại video clip đó!  Zoe nổi tiếng lắm, ông “dog whisperer” đã liên lạc với Phương An để xin phép được post hình của Zoe. Ấy thế mà N chỉ thương mỗi Spike, vì các bạn ơi, có bao nhiêu tình thương, N đã cho đi hết, dành riêng hết cho thằng cháu ngoại này rồi!  Nhớ Spike quá đỗi! N nhớ nó quá!  Nhớ cái mũi nó dài dài, nhiều khi nhìn nó giống như là một chú gấu bé còn con, nhớ cái đuôi nó xù to lên như con cáo, nhớ tướng Spike đi thật kiêu sang, thật chảnh, nhớ phong cách của nó lúc nào cũng khoan thai, từ tốn, tà tà… (sao nó giống ai zị ta?).  Bà nhớ Spike, bà nhớ thằng cu, thằng cháu cưng của bà quá, Spike ơi….

 

*******

Giấc ngủ này của Spike là giấc ngủ nghìn thu!  “Kiếp này bà có duyên may gặp Spike, kiếp sau mong cả hai chúng ta đều giải thoát, sẽ chẳng còn gặp nhau nữa nhé”.  Mắt nó khép lại peaceful, nhìn nó bình thản, rất an nhiên, “Ngủ ngoan nha cháu yêu!”. N thầm thì nói với Spike, cúi xuống “thơm” 1 lần chót vào trán nó, mùi xà bông hoặc nước hoa con N xịt cho nó thơm thoang thoảng.  “I love you so much Spike ơi, thằng cu của bà ơi, Spike cưng của bà ơi….  Vĩnh biệt cu nha.  Mong Spike của bà được yên nghĩ, thong dong ở một cõi bình yên miên viễn nhé” 

Như Nguyệt

2015

 nhunguyet9963@gmail.com

READ MORE - SPIKE, ĐỨA CHÁU NGOẠI ĐẦU TIÊN - Như Nguyệt

LỜI BÌNH CỦA NHÀ GIÁO, NHÀ THƠ NGUYỄN THU QUANG (Bắc Ninh) VỀ BÀI THƠ "VIẾNG MỘ HÀN" CỦA VŨ HÙNG

 

Nhà thơ Vũ Hùng

LỜI BÌNH CỦA NHÀ GIÁO, NHÀ THƠ 

NGUYỄN THU QUANG (Bắc Ninh)

VỀ BÀI THƠ "VIẾNG MỘ HÀN" CỦA VŨ HÙNG 


Cuộc đời và số phận của con người thật là trớ trêu .Tài hoa nhưng lại bạc mệnh Hàn Mặc Tử một hồn thơ điên, kỳ dị làm cho người đời cứ đau đáu một nỗi đau qua nhiều thế hệ .Yêu con người ông và những áng thơ chứa chất đầy tâm trạng u sầu ảo não . 

  Bài thơ " VIẾNG MỘ HÀN "của Vũ Hùng bộc lộ cảm xúc chân thành và sự yêu thương ngưỡng mộ một con người của một thời đại .

 

VIẾNG MỘ HÀN

Chị về Quy phố biển mênh mang,

Theo dốc Mộng xưa viếng mộ Hàn.

Vắt vẻo vần thơ treo liễu biếc,

Chơi vơi tiếng trúc đọng trăng vàng.

Thi nhân một kiếp thân tằm rũ,

Ghềnh Ráng ngàn thu giọt lệ tràn.

Tưởng nén tâm hương người viễn xứ

Sông xa còn “trắng nắng chang chang”. Vũ Hùng 

 

 Hai câu thơ  mở đầu như đắm chìm trong sự nhớ nhung miên man hồi tưởng ."Chị "ở đây có lẽ là nhân vật trong bài thơ của Hàn Mặc Tử . Về với Quy Nhơn là ta được về với đất Võ trời Văn .Một sự ưu ái đầy ý nghĩa đã ban tặng cho con người biết bao điều đặc biệt .Nơi có phần mộ của nhà thơ Hàn Mặc Tử .

    "Vắt vẻo vần thơ treo liễu biếc.

     Chơi vơi tiếng trúc đọng trăng vàng." 

Với cách đảo vị trí của câu hai từ láy " vắt vẻo vần thơ và chơi vơi tiếng trúc" hàm chứa sức gợi hình gợi cảm vô cùng tinh tế và sắc sảo. Đẹp mà buồn đầy hư ảo .Có lẽ trong thơ Vũ Hùng đã phần nào bị ảnh hưởng của thơ Hàn chăng ? Lãng mạn ,thực hư cứ hoà vào nhau tạo thành ảo ảnh dẫn dắt con người vào nỗi nhớ chơi vơi. Địa hạt của văn thơ hình như không còn giới hạn . Nó luôn tràn chảy trong con tim mỗi khi đến với phố biển Quy Nhơn. 

   "Thi nhân một kiếp thân tằm rũ.

     Ghềnh Ráng ngàn thu giọt lệ tràn."

  Đứng trước một linh hồn đã khuất . Giây phút nhớ nhớ , thương thương .Một bậc thánh thơ điên kỳ dị ta không khỏi bùi ngùi xót xa cho cuộc đời với bao mối tình đơn phương không thể cứu vãn nổi .Nỗi u sầu dường như trút hết vào trong thơ . Cách nói ẩn một kiếp người ,thân tằm rũ ... Xót xa ,đớn đau cứ đè nặng bởi ta chỉ tìm thấy tình yêu trong đau đớn ..Giấc ngủ ngàn thu đã trở ta về với đất trời của nghiệp văn chương trong tiếng ru của sóng biển ngọt ngào ôm trọn tình yêu thương .

   "Tưởng nén tâm hương người viễn xứ

  Sông xa còn trắng nắng chang chang."

    Với bài thơ VIẾNG MỘ HÀN của Vũ Hùng như một lời tri ân đầy sự kính trọng . Bài thơ đầy nỗi xót đau cho một cuộc đời đầy tài năng .Một nhà thơ chưa bao giờ biết từ bỏ tình yêu và cuộc sống . Luôn khát khao và vươn tới ước mơ đến cháy bỏng cho dù là bất hạnh .Đến đây ta mới hiểu rõ nhân vật "chị " mà Vũ Hùng nhắc tới ở đầu bài viết Rồi khép lại bài thơ hình như tác giả lại cho ta thấy hình ảnh "Chị "Của Mùa Xuân Chín 

    "Chị ấy năm nay còn gánh thóc .

  Dọc bờ sông trắng nắng chang chang." Cảm ơn tác giả Vũ Hùng đã cho mọi người trở về VIẾNG MỘ HÀN với bao tình cảm mến mộ yêu mến thơ ông.

 

NGUYỄN THU QUANG 

 

READ MORE - LỜI BÌNH CỦA NHÀ GIÁO, NHÀ THƠ NGUYỄN THU QUANG (Bắc Ninh) VỀ BÀI THƠ "VIẾNG MỘ HÀN" CỦA VŨ HÙNG

Saturday, March 28, 2026

Lục bát: ĐẢO CỒN CỎ - Văn Đoàn (Nguyễn Văn Dòa)

 

Văn Đoàn - Nguyễn Văn Dòa


 

ĐẢO CỒN CỎ

 

Đảo Cồn Cỏ giữa trùng khơi

Xanh màu biển cả, rạng ngời bình yên.

Rừng xanh phủ bóng dịu êm,

Bao loài chim thú lặng nhìn bước qua.

 

San hô rực rỡ dưới xa,

Sóng vờn ghềnh đá, tình ca biển trời.

Cát vàng trải khắp muôn nơi,

Bãi hoang thơ mộng, người đời mến yêu.

 

Hào hùng lịch sử nâng niu,

Đảo từng giữ vững bao điều kiên trung.

Đạn bom năm tháng mịt mùng,

Cồn Cỏ đứng vững anh hùng muôn nơi

.

 

Hầm hào còn đó khắc lời,

Tượng đài chiến thắng sáng ngời niềm tin.

Tôm hùm, cua đá, cá chim,

Vẫy vùng biển mặn, mang tình thiên nhiên.

 

Thuyền ai lướt sóng triền miên,

Đón bình minh mới, ánh xiên mặt hồ.

Mời về thăm đảo xanh thơ,

Ngọc trong lòng biển, giấc mơ đất trời.


Văn Đoàn

Nguyễn Văn Dòa

READ MORE - Lục bát: ĐẢO CỒN CỎ - Văn Đoàn (Nguyễn Văn Dòa)

MỆ NGOẠI! - Phạm Xuân Dũng



Mệ Ngoại!

 

Mệ không có con trai, chồng mất sớm nên sống với mụn con gái còn lại duy nhất  và chăm bẵm đám cháu ngoại từ khi chúng còn tấm bé, thương chúng e còn hơn cả thương con. 

 

Con cháu ở mô, mệ ở đó, đi mô mệ đi theo nấy. Từ Cam Lộ vô Đà Nẵng rồi năm 75 về lại quê. Cực khổ, chiến tranh, bom đạn cứ đùm bọc nhau mà sống.

 

Nhớ trận Cầu Dài năm 72, chạy giữa khi súng đạn tứ phía nổ tơi bời, người chết la liệt. Người ta bảo quý như vàng nhưng tôi thấy lúc đó nhiều người sống thấy vàng trên cổ, trên tay người chết mà không ai dám lấy vì không biết liệu mình có qua khỏi kiếp nạn mà hưởng vàng không nên chạy bán sống bán chết. Đến gia phả mang theo mà nhiều người không giữ nổi. 


Giữa trùng trùng bom đạn, mệ và mạ bất chấp sống chết quyết che chở cho con cháu. Nhờ trời hay nhờ may mắn nên tai qua nạn khỏi...


Thời bao cấp, tôi đi học cấp 2 xa nhà mấy cây số. Khi mô đêm trước,  lúc sắp dọn cơm tối, mệ đã xới cơm giữa nồi để lại một chén đầy với cục ruốc nướng than trong bếp củi. Và mệ giảng giải: "Ăn cơm giữa nồi học cho thông, cố gắng học kiếm đôi ba chữ mà ra với đời có việc mà làm." Cho đến bây giờ, khi tuổi tác đã thành ông lão, tôi cũng mù mờ không biết mình đã làm được như mệ nói hay chưa?

 

Mệ không biết chữ, thường hò ru cháu theo trí nhớ và hay ví von bằng những câu tục ngữ dân gian. Một hôm, nhìn trái mít ướt đang chín ở trên cao tỏa mùi thơm mời mọc, mệ buột miệng: "Cha cha, gần lỗ mũi mà xa lỗ miệng!"  Tôi lúc đó mới học lớp 6 nghe xong há hốc mồm, phục lăn, rồi nói xuýt xoa: "Câu mệ nói hay quá mệ ơi." Mệ cười:  "Thì dân miềng ai cũng nói như rứa con." Sau này lớn hơn, đọc Tô Hoài, cũng thấy nhà văn dẫn chứng một  câu như vậy khi học hỏi lời ăn tiếng nói dân gian.

 

Một lần thấy rắn lột da ngoài vườn, mệ lẩm bẩm: "Người mà lột da được như rắn thì hay." Tôi biết rằng mệ thừa hiểu ai rồi cũng phải chết, nhưng mệ ước sống lâu với con cháu, mệ không nỡ, không muốn lìa xa …

 

Ngày mệ mất, tôi đã qua tuổi 20, trào nước mắt, đau xé ruột gan, thầm nghĩ từ đây, vĩnh viễn từ đây mình sẽ không còn được nhìn thấy mệ. Một năm trước đó, tôi mất một đứa em gái hiền ngoan, lanh lợi khi mới tròn 6 tuổi, sắp vô lớp Một và một năm sau đó, lại mất thêm một đứa em trai thông minh, tài hoa lúc vừa 13 tuổi. Mẹ tôi, một người phụ nữ bản lĩnh trước nhiều giông tố cuộc đời đã chịu không nổi những thử thách quá nghiệt ngã của số phận nên  ngã quỵ ...

 

Rồi cuộc đời cứ tiếp tục trôi qua những buồn vui của mỗi phận người.

 

Bây chừ mùa hè cũng sắp về rồi, mít trong vườn cũng sẽ đua nhau chín. Chỉ là từ rất lâu rồi thiếu vắng câu nói và tiếng cười móm mém của mệ khi nhìn lên cây vào một hôm nào chỉ còn trong nỗi nhớ của mấy đứa cháu mà thôi.

P.X.D.

READ MORE - MỆ NGOẠI! - Phạm Xuân Dũng

YouTube: Ca khúc MƯA, THU VÀ NHỚ - Thơ Thy Lệ Trang - Nhạc AI



MƯA, THU VÀ NHỚ…

 

Sáng nào cũng mưa… mưa hoài…

Có phải ông trời nhớ ai?

Ừ nhỉ… nếu không sao khóc

Còn em sao mắt cay…cay?

 

Lá vàng vừa khoe màu mới

Đã khóc âm thầm chia xa

Kiếp sau xin đừng là lá

Vì mưa làm lá nhạt nhoà

 

Tự nhủ quên đi ngàn lần

Mà buồn vẫn còn bao quanh

Em thầm ước ao đằm thắm

Một lần ngồi gần bên anh

 

Mưa hay nước mắt tuôn dài

Cho em hứng đầy hai tay

Muốn trao về anh một nửa

Nhưng làm sao…làm sao đây??!

 

Thy Lệ Trang

READ MORE - YouTube: Ca khúc MƯA, THU VÀ NHỚ - Thơ Thy Lệ Trang - Nhạc AI

Friday, March 27, 2026

TỪ ẤY - Thơ Lê Kim Thượng

 

Nhà thơ Lê Kim Thượng


Từ  Ấy

 

1.

 

Em xa từ ấy đến giờ

Nhớ ai dáng nhỏ mịt mờ chân mây

Nhớ tà áo gió bay bay

Tôi về nhặt nhạnh tháng ngày trở trăn…

Bàn tay mười ngón búp măng

Vuốt ve mái tóc, tóc quăn mây trời

Tóc thề che nửa lưng người

Hoa đào thắm đỏ, môi cười nhẹ cong

Thơ ngây, mơ mộng, trắng trong

Đam mê tình tứ một lòng keo sơn…

Tôi – Em ai nhớ nhiều hơn

Nhớ em hờn dỗi tủi hờn thâu đêm

Ai làm nhung nhớ nhiều thêm

Ai làm ngây ngất con tim chung tình

Thương yêu cho hết lòng mình

Qua bao năm tháng chuyện tình không phai…

 

 

2.

 

Bây giờ nhớ lại ai ơi

Tình đầu ngày ấy, một thời chia xa

Tình đau như cắt thịt da

Ai chờ, ai đợi tình qua tít mù

Tôi đi về phía mây mù

Hình như trời héo, mùa thu ướp nồng

Tôi đi tìm nhớ tìm mong

Tôi đi nhặt nắng đem hong tơ hồng…

Cà phê giọt đắng chát lòng

Hương cô đơn cứ lòng vòng quanh ta

Bây giờ hai đứa cách xa

Nghìn trùng vạn lý phôi pha cũng đành

Xứ xa em có an lành

Có mong có nhớ như anh bên này?

Dẫu người góc biển chân mây

Trái tim vẫn cũ, vẫn đầy yêu thương…

              

 

            Nha Trang, tháng  03. 2026

                 LÊ KIM THƯỢNG

                            lekimthuongtho@gmail.com

 

READ MORE - TỪ ẤY - Thơ Lê Kim Thượng

THÀNH ĐỒ BÀN - TRẦN NHÂN TÔNG - NĂM TÂN SỬU 1301: NHỮNG GHI CHÉP ĐÓ ĐÂY - Đinh Hy

 

Ảnh từ: https://vinwonders.com/

THÀNH ĐỒ BÀN - TRẦN NHÂN TÔNG - NĂM TÂN SỬU 1301: NHỮNG GHI CHÉP ĐÓ ĐÂY

          Đình Hy


1. Thành Đồ Bàn, Chà Bàn, Vijaya.

Trong lịch sử, địa danh thành Đồ Bàn được xác nhận là kinh đô của Champa từ năm 999 đến 1471, một thành lũy cũ ở phường An Nhơn, tỉnh Gia Lai ngày nay. Theo bi ký, thành được xây dựng vào năm 988 trong triều đại vua Harivarman II.

Thành Đồ Bàn được ghi trong nhiều sách xưa nay. Ví như sách “Văn hóa dân gian vùng thành Hoàng Đế”, Nxb KHXH - 2004, 2 tác giả Nguyễn Thanh Mừng – Trần Thị Huyền Trang dùng: “Đất Đồ Bàn – Vijaya, những cuộc hội ngộ lịch sử”... Cũng có sách ghi là thành Chà Bàn, “Đại Nam nhất thống chí” của Quốc sử quán Triều Nguyễn. “Thành cũ Chà Bàn: ở địa phận ba thôn Nam Định, Bắc Thuận và Bả Canh về phía đông bắc huyện Tuy Viễn. Xưa là quốc đô Chiêm Thành, chu vi 30 dặm, trong thành có tháp cổ, có nghê đá, đều của người Chiêm Thành. Tây Sơn Nguyễn Văn Nhạc chiếm cứ thành này, nhân nền cũ xây đá ong, tiếm xưng là thành Hoàng Đế. Năm Kỷ Mùi (1799) đầu đời Trung hưng khi mới thu phục đất này, đổi tên là thành Bình Định”[1].

Từ kết quả nghiên cứu liên ngành mới đây, nhất là giải mã cổ ngữ bi ký Champa, giải mã Biên niên sử Hoàng gia Champa, cho chúng ta biết rằng: Champa là một nhà nước có tính liên bang hơn là trung ương tập quyền, trong đó có địa danh xuất xứ từ Phạn ngữ khắc trên bi ký được hiểu là các tiểu quốc Indrapura (xứ Quảng Bình – Quảng Trị), Amaravati (Thừa Thiên - Quảng Nam), Vijaya (Quảng Ngãi - Bình Định), Kauthara (Phú Yên - Khánh Hòa), Panduranga (Ninh Thuận - Bình Thuận) [Po Dharma].

Thực tế, trong tâm thức người Chăm ở Ninh Thuận, Bình Thuận, cách ghi những địa danh trên rất xa lạ, trong các thư tịch, thần thoại, truyền thuyết, cổ tích, ariya... không xuất hiện các địa danh này. Ngay cả Kauthara, Panduranga là địa bàn mật thiết với Phan Rang, họ cũng mới thông thuộc gần đây qua các công trình nghiên cứu cổ ngữ Chăm, sử học, kiến trúc tháp, thậm chí qua ca khúc “Miền đất Panduranga” của nhạc sĩ Amư Nhân, huống chi Vijaya, lại càng không rõ lắm, chỉ biết sơ lược Đồ Bàn qua sử sách, qua các bài hát, bài thơ nổi tiếng...

Trong bài “Biên niên sử Champa” (Sakkarai Dak Rai Patao), PGS.TS Po Dharma viết: Các danh xưng của vua chúa trong Sakkarai Dak Rai Patao đều khởi đầu bằng cụm từ “Po”, như Po Romé, Po Klaong Haluw, v.v. chứ không phải khởi đầu bằng cụm từ “Jaya, Sri” như Jaya Indravarman, Sri Sinhavarman, v.v. được sử dụng bởi các vua chúa liên bang Champa đóng đô ở Vijaya. Thêm vào đó, người ta chưa bao giờ tìm thấy một bản văn nào viết bằng Akhar Thrah Chăm phát xuất từ khu vực Panduranga lại nhắc đến một số kỷ niệm xa xưa ở khu vực Champa miền bắc (từ Bình Định cho đến Quảng Bình), ngoại trừ vài danh từ địa phương như Huê (tức là Huế), Mbin Ngai (tức là Quảng Ngãi), v. v., vì rằng các địa danh này chỉ xuất hiện trong văn chương Chăm vào thời Nguyễn mà thôi”.

Bằng chứng là trong những cuốn Từ điển tiếng Chăm lần lượt xuất bản suốt chiều dài lịch sử, không kể Từ điển do E. Aymonier, A. Cabaton biên soạn đầu thế kỷ XX, chỉ tính Từ điển Chàm – Việt – Pháp, Trung tâm Văn hóa Chàm – 1971; Từ điển Chăm - Việt, 1985, Từ điển Việt – Chăm, 1986 do Trung tâm Nghiên cứu Việt Nam – Đông Nam Á thuộc Đại học KHXH và Nhân văn TP Hồ Chí Minh biên soạn, chưa thấy ghi Đồ Bàn, Vijaya. Mục từ Vijaya chỉ mới đưa vào Từ điển năm 2014, 2020 do cập nhật theo thành quả nghiên cứu đã nêu: “Vijaya: có nghĩa là “chiến thắng”, một địa danh ở Ấn Độ, Chăm lấy đặt tên cho vùng Bình Định”[2] hoặc như sách “Lịch sử các tháp Chăm” có kê 5 tiểu quốc cũng là cập nhập kết quả nghiên cứu[3].

Năm Tân Sửu - 1301 vua Trần Nhân Tông vào Champa.

Bối cảnh trước năm 1301.

Nhà Trần đã 3 lần đánh thắng quân Nguyên Mông xâm lược. Lần thứ 1 năm 1258, riêng đời vua Trần Nhân Tông đã cùng tướng sĩ và nhân dân Đại Việt kháng chiến thành công lần thứ 2 - 1285 và lần thứ 3 - 1288.

Trong thời gian này có sự kiện liên minh giữa Đại Việt và Champa chống lại sự xâm lăng của Nguyên Mông. Năm 1285, trước sự uy hiếp của tướng Ô Mã Nhi, nhưng Đại Việt vẫn không cho quân Nguyên Mông mượn đường sang đánh Champa. Đại Việt sử ký toàn thư ghi cuộc đối đáp giữa Trần Khắc Chung và Ô Mã Nhi, có đoạn: “Ô Mã Nhi nói: Đại quân mượn đường để đi đánh Chiêm Thành, Quốc vương ngươi nếu đến hội quân thì trong cõi yên ổn, không bị xâm phạm mảy may. Nếu cứ chấp nê thì trong khoảnh khắc núi sông sẽ thành đất bằng, vua tôi sẽ thành cỏ nát”, (trong bài này dùng Đại Việt sử ký toàn thư, Viện KHXH dịch, Nxb KHXH – Hà Nội, 1993).

Trong cuộc chiến ở Champa chống Nguyên Mông, năm 1283, Hoàng thái tử Harijit (sau trở thành vua Chế Mân) tham gia chỉ huy kháng chiến tại Thị Nại chống giặc do Toa Đô cầm đầu.

Đối với Trần Nhân Tông, năm 1293 ông nhường ngôi cho con làm vua hiệu là Trần Anh Tông, lên làm Thượng hoàng, sau đó vân du đó đây và xuất gia tu Phật.

          Có một sự kiện đáng suy nghĩ: đó là năm 1294, dù Thượng hoàng đã xuất gia, nhưng vẫn cầm quân chinh phạt Ai Lao, vì trong khi giặc Nguyên Mông xâm lược nước ta ở mặt đông, thì mặt tây Ai Lao cho quân sang cướp phá, giết chóc nhân dân ta. Việc này Đại Việt sử ký toàn thư chép: “Tháng 8 năm Giáp Ngọ (1294), Thượng hoàng đích thân đi đánh Ai Lao, bắt được người và súc vật nhiều không kể xiết”, chứng tỏ Thượng hoàng “xuất gia” nhưng không từ bỏ mọi sự mà vẫn còn tham gia chính sự, quốc phòng...

Tình hình còn cho thấy sau thất bại lần thứ 3 – 1288, quân tướng Nguyên Mông tan tác trở về nhưng thừa lệnh vẫn chuẩn bị cho cuộc xâm lược tiếp theo. Năm 1293, vua Nguyên cho củng cố An Nam hành tỉnh ở Giang Lăng, đóng quân ở Tĩnh Giang, Quảng Tây, bắt giữ sứ thần nhà Trần. Nguy cơ Đại Việt và cả Champa bị Nguyên Mông xâm lược vẫn hiện hữu.

Trong năm 1301.

Năm Tân Sửu - 1301, Thượng hoàng Trần Nhân Tông đi thăm thú vùng phương Nam Đại Việt và đi vào đất Chiêm, 9 tháng sau mới trở về. Đại Việt sử ký toàn thư ghi: “Tháng 2, Chiêm Thành sang cống. Tháng 3, Thượng hoàng vân du các nơi, sang Chiêm Thành”, “ Mùa đông, tháng 11, Thượng hoàng từ Chiêm Thành trở về”.

Tính ra trong thời gian 9 tháng ở Champa, chắc chắn Trần Nhân Tông đã thực hiện những công việc trọng đại, nhưng Đại Việt sử ký chỉ ghi sơ lược như thế. Điểm này theo Hoàng Quốc Hải viết năm 2011, thì: Tôi không tin những điều đã chép ấy là sự thật lịch sử, mà tôi ngờ rằng các nhà chép sử cố ý làm mờ nhòe sự thật để giảm bớt tầm quan trọng của sự việc vì một lý do tế nhị nào đấy. Tuy nhiên trong hơn 700 năm qua vấn đề này đã không được hậu thế lý giải cho minh bạch, khiến đời sau cứ tin đó là sự thật lịch sử”. [nguồn: Văn hóa Nghệ An, Sở Văn hóa Thể thao Nghệ An, 26/11/2011] (Hoàng Quốc Hải là tác giả tiểu thuyết lịch sử “Huyền Trân công chúa”, Nxb Thuận Hóa, 1988).

Chúng tôi thì không cho là như thế, vì rằng cũng có khả năng, Thượng hoàng tuyệt đối không cho biết những công việc của mình khi vào xứ người, không tiết lộ ghi chép về kinh đô Champa, là thượng khách, chắc chắn Thượng hoàng ở rất lâu ở kinh đô Đồ Bàn, lại không hề để lại sáng tác thơ về xứ sở Champa như đã từng sáng tác ở đất Việt... nên sử gia không thể ghi lại cụ thể. Về sáng tác thơ cũng là chuyện lạ, Trần Nhân Tông thường sáng tác nhiều thơ khi có dịp, khi tức cảnh:

“Xã tắc lưỡng hồi lao thạch mã

Sơn hà thiên cổ điện kim âu”.

Khi xướng họa, khi tiếp sứ, kể cả khi đi đánh giặc Ai Lao cũng viết bài thơ “Chinh Tây đạo trung”, vậy mà không hề lưu lại một bài nào về Champa. Toàn bộ chuyến đi 9 tháng ấy sử gia chỉ biết và ghi chép mỗi điều: “Bính Ngọ - 1306... Mùa hạ, tháng 6 gả công chúa Huyền Trân cho chúa Chiêm Thành Chế Mân. Trước đây Thượng hoàng vân du sang Chiêm Thành, đã hứa gả rồi. Các văn sĩ trong triều ngoài nội nhiều người mượn chuyện vua Hán đem Chiêu Quân gả cho Hung Nô, làm thơ, từ bằng quốc ngữ để châm biếm việc đó”.

Và chúng ta đã biết, cuộc hôn nhân này là sự kiện mang tính củng cố bang giao liên minh 2 nước, “gieo hạt hòa bình” (từ của nữ Nhà văn Kim Hòa, Phan Rang).

Ngoại truyện: ở một số sách tác giả người Việt, người Chăm đương đại, thi thoảng có viết một số chi tiết liên quan Thượng hoàng Trần Nhân Tông (1258 – 1308), liên quan vua Chế Mân (1260 – 1307), công chúa Huyền Trân (1287 – 1340) vào xứ sở Champa làm Hoàng hậu.

Ví dụ có sách ghi: “Vĩnh Hảo: Craoh Aia Ju, (suối, Chăm, Việt, Bình Thuận). Địa danh thuộc xã Vĩnh Hảo, huyện Tuy Phong, tỉnh Bình Thuận có gốc Chăm là Craoh Aia Ju (Craoh: suối, Aia: nước, Ju: sôi, trào). Vĩnh Hảo là địa danh người Việt không có liên quan gì đến nguồn gốc địa danh Chăm. Bản chất nước suối Vĩnh Hảo là loại nước khoáng nóng có Natri Cacbonat, một mỏ khoáng quý hiếm nhất Đông Nam Á được người Chăm phát hiện đầu tiên. Tương truyền rằng, nước này rất mầu nhiệm dùng để chữa bệnh ghẻ ngứa và cũng là loại nước dùng để tắm tượng thần ở các đền tháp trước khi dâng lễ vật cúng tế thần. Lịch sử ghi nhận năm 1292 (đúng ra là năm 1301, ĐHy chú), sau khi thắng giặc Nguyên – Mông, để thể hiện tình đoàn kết, giao lưu, vua Trần Nhân Tông (1279 – 1293), (đúng ra là 1258 – 1308, ĐHy chú) đã ghé thăm Champa được vua Chế Mân đưa đi thăm danh lam thắng cảnh Cà Ná và suối Vĩnh Hảo. Mùa hạ năm Bính Ngọ (1306), Chế Mân, một lần nữa cũng đưa Huyền Trân công chúa đến nơi đây để thưởng ngoạn”[4].

Văn nghệ Tuy Phong, Phan Chính viết: “Dòng suối Vĩnh Hảo chảy từ hang động ra, với nguồn muối khoáng có tác dụng chữa bệnh rất hiệu quả. Từ năm 1928 người Pháp đã khai thác, trở thành thương phẩm nổi tiếng cả nước cho đến sau này. Lưu truyền đây cũng là nơi nghỉ dưỡng cho hoàng tộc của Vương quốc Champa và có vườn mai uyển của Chế Mân để thêm phần thơ mộng với Vương hậu 2 Huyền Trân đến đây tận hưởng”[5].

Trần Huiền Ân viết: “Có lẽ bà hoàng hậu thứ ba (Huyền Trân) rất được Chế Mân sủng ái đã đưa đi thưởng ngoạn nhiều danh lam thắng cảnh, mong muốn sự tốt đẹp bền vững gửi gắm vào tên suối nước nóng Vĩnh Hảo (Tuy Phong – Bình Thuận)”[6].

Đương nhiên đây là dựa vào những mẩu chuyện truyền khẩu, xem như truyền thuyết kể rằng... chứ không có tài liệu lịch sử xác nhận. Xin cung cấp thêm thông tin: Chế Mân (Jaya Simhavarman III) trị vì năm 1288 đến 1307, là vị vua Liên bang Champa, kinh đô ở Vijaya (Bình Định), trong khi đó đối chiếu theo Biên niên sử Hoàng gia Champa (Sakkarai Dak Rai Patao) ở tiểu quốc Panduranga (Ninh Thuận – Bình Thuận) vua Po Dobatasuar đang trị vì (1269 - 1294 hay 1281 – 1306 tùy theo dị bản Biên niên sử), là vị vua thứ 8 ghi trong Biên niên sử. Vua lên ngôi năm Tỵ, thoái vị năm Ngọ, trị vì 26 năm, đóng đô ở Bal Anguai (không biết ở đâu) [Po Dharma]. Quả thật Chế Mân, vị vua Liên bang Champa (Raja di raja: tức là vua của vua) đưa Thượng hoàng hoặc công chúa đến vùng Cà Ná, Vĩnh Hảo nhưng không hề thấy Biên niên sử ghi Po/ vua tiểu quốc Panduranga phục vụ như thế nào, nếu có ghi thì quá tốt. Đưa vấn đề này ra để chúng ta suy nghĩ...

Chúng ta còn biết bao câu chuyện văn hóa dân gian, kiến trúc đền tháp nổi tiếng vùng Đồ Bàn... nhưng rõ ràng năm 1301, Thượng hoàng Trần Nhân Tông đã đến và ở lại kinh thành Đồ Bàn – Vijaya, giao hảo với vua Chế Mân và triều đình Champa. Sự kiện một vị Thượng hoàng Đại Việt vào Champa suốt 9 tháng chắc chắn không phải vân du, thưởng ngoạn, không phải vì “Phật sự” khi ông đã xuất gia, cũng không phải ý định gả con gái... mà ẩn chứa một sự thật lớn lao vì vận mệnh 2 dân tộc, 2 đất nước Đại Việt, Champa. Hy vọng giới sử học sẽ giải mã...

 


Tài liệu tham khảo:

- Đại Nam nhất thống chí (2006), tập 3, Nxb Thuận Hóa.

- Lương Ninh: Lịch sử Vương quốc Champa, (2004), Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội.

- Ngô Văn Doanh: Tháp cổ Chămpa: sự thật và huyền thoại, (1994), Nxb Văn hóa Thông tin.

- Trần Kỳ Phương: Góp phần nghiên cứu văn minh và nghệ thuật của Vương quốc cổ Champa tại miền Trung Việt Nam, (2019), Nxb Hội Nhà văn.

- Nguyễn Thanh Mừng – Trần Thị Huyền Trang: Văn hóa dân gian vùng thành Hoàng Đế (2004), Nxb KHXH.

- Trần Huiền Ân: Rồng chầu ngoài Huế, Ngựa tế Đồng Nai (2025), Nxb Hội Nhà văn.

- Sakaya và nhóm cộng tác: Từ điển Chăm – Việt - Anh (2014), Nxb Tri thức.

- Sakaya và nhóm cộng tác: Từ diển Địa danh đối chiếu Việt – các dân tộc thiểu số... (2020), Nxb Tri thức.

- Key Chong: Lịch sử các tháp Chăm tại Panduranga (2023), Nxb Hội Nhà văn.

- Văn nghệ Tuy Phong số Xuân Ất Tỵ - 2025, Nxb Hội Nhà văn.

(Bài đã đăng tạp chí Xưa & Nay)

 

Chú thích:

[1] Đại Nam nhất thống chí (2006), tập 3, Nxb Thuận Hóa, trang 43, 44.

[2] Sakaya và nhóm cộng tác: Từ điển Chăm – Việt - Anh (2014), Nxb Tri thức, trang 765. Từ diển Địa danh đối chiếu Việt – các dân tộc thiểu số... (2020), Nxb Tri thức cũng giải thích như thế.

[3] Key Chong: Lịch sử các tháp Chăm tại Panduranga (2023), Nxb Hội Nhà văn, trang 5, 6.

[4] Sakaya và nhóm cộng tác: Từ diển Địa danh đối chiếu Việt – các dân tộc thiểu số... (2020), Nxb Tri thức, trang 157.

[5] Phan Chính: Ngày ấy, người Chăm trên đất Tuy Phong, Văn nghệ Tuy Phong số Xuân Ất Tỵ - 2025, Nxb Hội Nhà văn, trang 30.

[6] Trần Huiền Ân: Rồng chầu ngoài Huế, Ngựa tế Đồng Nai (2025), Nxb Hội Nhà văn, trang 270.


From:

Dinh Hy <dinhhy_nt@yahoo.com.vn>

 

READ MORE - THÀNH ĐỒ BÀN - TRẦN NHÂN TÔNG - NĂM TÂN SỬU 1301: NHỮNG GHI CHÉP ĐÓ ĐÂY - Đinh Hy