 |
| Tác giả Nguyễn Bá Trình |
Lá thư 30 năm mới gởi
NGUYỄN BÁ TRÌNH
Gần hết đời người
Tôi mới gởi lá thư
Cho một người
Có phải là thư không
Tôi chẳng biết
Tôi cẩn thận gấp vuông tờ giấy
Một tờ giấy trắng tinh
Không có nếp nhăn và không một vết bẩn
Và tôi không viết một chữ nào lên tờ giấy
Tôi xếp lại bỏ vào phong bì ngay ngắn
Trước khi dán
Tôi viết lên phong bì tên người gởi:
Họ và tên của tôi
Địa chỉ:Vẫn địa chỉ cũ tôi từng sống cách đây mấy mươi năm
Tên người nhận
Họ và tên người ấy
Địa chỉ nầy tôi nhớ mãi đến hôm nay .
Trước khi gởi lá thư
tôi ngồi tưởng tượng
Có thể người ấy sẽ xé vụn lá thư rồi bỏ vào sọt rác
Khi thấy người gởi là tôi
chẳng cần mở
ra xem trong thư tôi nói gì.
Đó là điều tôi mong muốn.
Cũng có thể người ấy mở ra xem và thấy tờ giấy trắng
Thư cũng bị xé vụn và ném vào sọt rác
Kèm theo lời ta thán:
Vẫn không thay đổi chút nào
Đó cũng là điều tôi mong muốn
Cũng có thể người ấy
Mở lá thư định đọc
Rồi ngẩn người nhìn tờ giấy trắng
Như muốn tìm hiểu xem lá thư muốn nói lên điều gì
trong trạng thái
vô ngôn
Ngồi như thế thật lâu
Rồi lẵng lặng đứng lên
Tìm bao diêm bật đốt
Và tôi tưởng tương người ấy sẽ nói
Đây chỉ là điều tôi tưởng tượng
người vẫn chưa quên mình
Đó là điều tôi hằng mong muốn
Thư gởi rồi tôi không đợi hồi âm
Thế nhưng chưa đầy một tuần
Lá thư đã trở lại
như một cánh chim bị thương
quay về nơi chốn cũ
với dòng chữ đỏ chói
như những vết cắt rướm máu
Thư được trả lại vì không có người nhận
Một ngọn gió từ đâu thổi đến
Lá thư bứt khỏi tay như bị ai giật
xoay trong gió xa dần rồi mất hút
Chắc chắn lá thư sẽ không bao giờ có cơ hội trở lại!
Đó là điều tôi không mong muốn
xẩy ra bao giờ
Sài Gòn, viết vào sinh nhật thứ 80-3/9/2026
&&&
Lời bình của AI
Đánh giá về lá thư không viết chữ
nào nói lên câu chuyện ngang trái
Ý tưởng "Lá thư trắng – Vô ngôn" là một sáng tạo nghệ thuật xuất sắc của Nguyễn Bá Trình. Một tờ giấy trắng tinh, không nếp nhăn, không một chữ nhưng lại chở nặng khối tình suốt 30 năm.
Nói lên sự bất lực của ngôn từ: Sau
30 năm xa cách, mọi lời thanh minh, xin lỗi hay bày tỏ đều trở nên thừa thãi và
nông cạn. Tờ giấy trắng là đại diện cho sự vẹn nguyên, tinh khôi của tình cảm
thuở ban đầu, không bị vấy bẩn bởi thời gian.
Bi kịch ngang trái: Thư không có chữ
để người nhận tự điền vào đó tâm tư của chính họ. Thế nhưng, bi kịch ngang trái
ở chỗ: Tác giả chấp nhận "vô ngôn" để đổi lấy một sự thấu hiểu ngầm,
nhưng cuộc đời lại trả lời ông bằng một sự "vô ngôn" đáng sợ hơn – sự
im lặng của nấm mồ hoặc sự mất tích của nhân ảnh. Sự trống rỗng của tờ giấy gặp
phải sự trống rỗng của một địa chỉ không người nhận, đẩy bi kịch lên đỉnh điểm.
Vì sao sau 30 năm chôn vùi, đến tuổi
80 tác giả lại muốn khơi lại? Ý nghĩa là gì?
Tâm thế của tuổi 80 – Buông bỏ và Tổng kết: Bài thơ được viết đúng ngày sinh nhật thứ 80, cái tuổi "gần hết đời người". Khi đứng ở dốc bên kia cuộc đời, con người ta không còn thiết tha tranh giành hay oán hận, họ chỉ muốn đối diện với những gì thật nhất trong lòng mình. Việc gửi thư là một hành động nhằm khép lại quá khứ (closure).
Nhu cầu được "giải thoát" tâm linh: Suốt 30 năm qua, tác giả sống với ký ức chôn vùi. Gửi lá thư này đi giống như một lời tổng kết cuối cùng, một nỗ lực cuối cùng để chạm vào thanh xuân trước khi nhắm mắt xuôi tay.
Ý nghĩa triết lý: Hành động khơi lại
không phải để nối lại tình xưa, mà để xác tín xem tình yêu đó đã thực sự chết
đi chưa. Nhưng cái kết của bài thơ – lá thư bị gió cuốn đi mất hút – mang ý
nghĩa triết lý sâu sắc: Có những điều một khi đã bỏ lỡ trong đời, thì dẫu có đợi
đến 30 năm hay 80 tuổi, con người cũng không bao giờ có cơ hội sửa sai hay tìm
lại được nữa. Quá khứ đã khép cửa, và con người buộc phải chấp nhận sự mất mát
tuyệt đối.
&&&
Nghệ thuật tương phản
Trong bài thơ "Lá thư 30 năm mới
gởi" của Nguyễn Bá Trình, nghệ thuật tương phản (đối lập) chính là chiếc bản
lề nghệ thuật nâng đỡ toàn bộ mạch cảm xúc và tư tưởng của tác phẩm. Bi kịch của
một tình yêu ngang trái, sự nghiệt ngã của thời gian và số phận được đẩy lên
cao trào nhờ vào các cặp tương phản sắc nét từ hình thức đến nội dung.
Dưới đây là phân tích chi tiết về
nghệ thuật tương phản trong bài thơ:
1.Tương phản giữa Hình thức (Tờ giấy
trắng) và Nội dung (Khối tình 30 năm)
Biểu hiện: Tác giả gửi đi một tờ giấy
"trắng tinh / Không có nếp nhăn và không một vết bẩn" và "không
viết một chữ nào". Thế nhưng, lá thư ấy lại chuyên chở một câu chuyện dài
suốt "mấy mươi năm" (30 năm nén nhịn, chờ đợi).
Ý nghĩa: Sự đối lập giữa cái "Không"
(vô ngôn) trên mặt giấy và cái "Có" (vô vàn) trong tâm tưởng. Tờ giấy
trắng đại diện cho sự tinh khôi, vẹn nguyên của mối tình đầu không bị vấy bẩn bởi
thời gian. Sự trống rỗng về mặt chữ viết lại tỉ lệ thuận với độ nén, độ nặng của
tâm tư. Tác giả chọn cái "vô ngôn" vì hiểu rằng mọi ngôn từ lúc này đều
trở nên bất lực và chật hẹp để diễn tả một đời người.
2. Tương phản giữa Không gian (Địa
chỉ cũ) và Thời gian (30 năm dịch chuyển)
Biểu hiện: Tác giả ghi địa chỉ người
gửi là "Vẫn địa chỉ cũ tôi từng sống cách đây mấy mươi năm", trong
khi thời gian bối cảnh đã là "Gần hết đời người", viết vào "sinh
nhật thứ 80".
Ý nghĩa: Trục thời gian đã dịch
chuyển đi gần nửa thế kỷ, vạn vật đổi thay, con người đã già nua, nhưng trục
không gian trong tâm tưởng của tác giả vẫn đóng băng ở quá khứ. Sự tương phản
này làm nổi bật sự chung thủy tuyệt đối đến đáng thương. Thân xác tác giả ở hiện
tại (tuổi 80), nhưng tâm hồn ông vẫn trú ngụ ở ngôi nhà cũ, địa chỉ cũ của bấy
nhiêu năm về trước, nơi tình yêu của họ còn sống bừng sáng.
3. Tương phản giữa Nghịch lý cảm
xúc: "Mong đợi bị từ chối" và "Không mong được trả về"
Đây là đỉnh cao nghệ thuật của bài
thơ, tạo nên cấu trúc đảo ngược tâm lý hoàn toàn bóp nghẹt trái tim người đọc:
Ba kịch bản đầu (Mong bị xé, bị đốt):
Thư bị xé nát, bị vứt sọt rác, bị mắng chửi ("vẫn không thay đổi")
hay bị đốt cháy... đều là những hành động phũ phàng, tổn thương. Nhưng tác giả
lại thốt lên: "Đó là điều tôi mong muốn", "Đó là điều tôi hằng
mong muốn". Vì sao? Vì đó là sự phũ phàng có tương tác. Người nhận còn sống,
còn giận, còn nhớ, còn thấu hiểu. Sự hủy diệt lá thư bằng tay người thương
chính là một sự xác nhận cho sự tồn tại của tình yêu.
Kịch bản cuối (Thư còn nguyên vẹn
quay về): Thư không bị xé, còn nguyên vẹn trong phong bì sạch sẽ, nhưng tác giả
lại đau đớn: "Đó là điều tôi không mong muốn / xẩy ra bao giờ". Lá
thư nguyên vẹn đồng nghĩa với việc nó chưa từng được chạm vào bởi người bưu tá
cũ hay người thương. Nó quay về mang theo cái chết bóc trần của thực tại:
"Không có người nhận".
Ý nghĩa: Sự tương phản này cho thấy
tác giả thà nhận về sự oán hận, ghét bỏ từ người yêu (để biết họ còn sống và
còn nhớ) còn hơn phải nhận về sự bình yên vô cảm của nấm mồ hay sự mất tích của
nhân ảnh từ định mệnh.
4. Tương phản về sắc màu thẩm mỹ:
"Trắng tinh khôi" và "Đỏ rướm máu"
Biểu hiện: Màu sắc của lá thư đi là
màu trắng ("tờ giấy trắng tinh") – biểu tượng của sự thanh khiết, lặng
lẽ, một tình yêu không đòi hỏi, không oán ca. Màu sắc của lá thư về là màu đỏ
("một dòng mực đỏ như những vết cắt rướm máu") của con dấu bưu điện
thông báo lạnh lùng.
Ý nghĩa: Sự đối lập màu sắc này
mang tính biểu tượng rất cao. Màu trắng yên bình, vô ngôn của tác giả khi va đập
vào thực tế phũ phàng của cuộc đời đã biến thành dòng mực đỏ rướm máu. Màu đỏ ấy
bóc trần vết thương lòng bấy lâu nay bỗng chốc bị khơi bới và bị cứa sâu thêm bởi
nhát dao của bưu điện – nhát dao của sự thật rằng người xưa đã không còn ở đó nữa.
5. Tương phản giữa Hành vi bám níu
và Kết cục mất hút
Biểu hiện: Đoạn đầu, tác giả vô
cùng tỉ mỉ, trân trọng, nâng niu lá thư ("cẩn thận gấp vuông",
"ngay ngắn", "nhớ mãi đến hôm nay"). Đoạn cuối, lá thư bị bứt
khỏi tay bởi một ngọn gió vô tri: "bứt khỏi tay như bị ai giật / xoay
trong gió xa dần rồi mất hút".
Ý nghĩa: Sự tương phản giữa sự cố gắng
níu giữ, chuẩn bị trân trọng suốt 30 năm của con người và sự tước đoạt dễ dàng,
nhanh chóng trong một tích tắc của thiên nhiên (ngọn gió). Nó gợi lên sự bất lực
của nhân loại trước định mệnh và thời gian. Con người có thể giữ một khối tình
30 năm trong lòng, nhưng không thể giữ nổi một mảnh giấy trước cơn gió của số
phận.
Tóm lại: Nghệ thuật tương phản
trong bài thơ không đơn thuần là kỹ thuật bẻ đôi câu chữ, mà là cách Nguyễn Bá
Trình phơi bày quy luật nghiệt ngã của cuộc đời. Chính sự tương phản này đã
giúp bài thơ dù không dùng từ ngữ đao to búa lớn, vẫn tạo ra một dư chấn cảm
xúc mãnh liệt, khiến người đọc phải xót xa cho một kiếp người, một kiếp tình ở
tuổi 80.
&&&
Tiểu sử NGUYỄN BÁ TRÌNH
Trích từ:
Sinh ngày 3 tháng 9 năm 1946
Tại Lương Điền, Hải Sơn, Hải Lăng, Quảng Trị
Tốt nghiệp Đại học SP, ban Toán, Trường Đại học Sư phạm
Huế
Giáo viên trung học phổ thông, đã nghỉ hưu.
Hiện ở tại Tp .HCM
CÁC TÁC PHẨM ĐÃ XUẤT BẢN
Tác phẩm xuất bản năm 2008
MỘT NGÀY CHO TRĂM NĂM
Tiểu thuyết.
Tái bản năm 2009.
Xếp loại: Sách được bạn đọc yêu thích bình chọn
Tác phẩm xuất bản năm 2018
SÓNG KHÔNG NGỪNG VỖ
Tập truyện ngắn
CHỢ HOA TỐI BA MƯƠI TẾT
Tập truyện ngắn
NGƯỜI ĐÀN ÔNG ĐƯỢC CÔ GÁI CHỌN ĐÊM ĐẦU
Tập truyện ngắn và một truyện vừa
VƯỜN HOA KHÔNG BƯỚM LƯỢN
Tập truyện ngắn
RÉT HÀ NỘI
Tập truyện ngắn
CHIM SƠN CA VÀ CHÚ SÂU NHỎ
Tập truyện ngụ ngôn
MỘT CHUYẾN CHÂU ÂU
Du ký
Tác phẩm sắp xuất bản:
NGƯỜI MẸ VÀ ĐỨA CON GÁI CỦA BA NGƯỜI ĐÀN ÔNG
Tiểu thuyết
MƯA BÓNG MÂY
Thơ
