Nếu
ai từng yêu thương Quảng Trị, khi đọc bài thơ “Mai em về Quảng Trị” của tác giả
Nguyễn Văn Long sẽ liên tưởng dòng thơ giống như dòng sông Thạch Hãn trôi êm ả
cùng với mây trời trong một ngày mùa thu thật đẹp.
Mở đầu bài thơ, tác giả đặt hai câu hỏi: Em có
về Quảng Trị? Em có lạnh trong hồn?
Mai em về Quảng Trị không em?
Về thăm lại chốn ngày xưa tuổi nhỏ
Gió mùa đông có làm em buốt giá
Bến trời xa em có lạnh trong hồn?
Hỏi chỉ là để khai bút bài thơ nhưng câu trả lời chắc
là đã có sẵn. Em phải về vì đó là nơi tuổi thơ yêu dấu. Em rất buồn vì đang
sống bến trời xa. Bốn câu thơ là hai bức tranh, một ở quê hương và một ở miền
đất khách, đưa tâm hồn người đọc từ nơi ấm áp đi vào gió mùa đông rét buốt nơi
đất khách quê người. Tất nhiên là em phải về, về để sưới ấm cái lạnh ly hương,
vì trong khổ hai của bài thơ, lời tác giả khiến ai mà chẳng muốn về để cõi lòng
trở nên êm ái:
Mai em về đi giữa nắng hoàng hôn
Ngắm mùa thu dịu dàng trên phố cũ
Những con đường thân quen giờ rất lạ
Bước ngập ngừng em có nhớ bâng
khuâng?
Trời mùa thu nắng hoàng hôn trên phố Quảng Trị ngày
xưa rất đẹp. Nắng tím trên hàng cây, nắng tím trên mái nhà, trên dòng sông,
nắng tím bãi Nhan Biều, và đặc biệt nắng tím trên những tà áo bay của nữ sinh
Nguyễn Hoàng, Bồ Đề, Phước Môn trên đường về khi tan học. Và tác giả hỏi rằng:
“Bước ngập ngừng em có nhớ bâng khuâng?” Sao tác giả không hỏi khác đi? Với
tôi, tôi sẽ hỏi rằng: em có khóc không em?
Khổ thứ ba của
bài thơ tác giả nói về mình:
Anh ở nơi nầy thị trân buồn tênh
Chiều phố huyện mập mờ sương khói
Vắng bầu bạn quen dần năm tháng đợi
Đời quẩn quanh bên dáng núi chơ vơ.
Tác giả nói về mình quá nhiều chăng? Không, tác giả
không nói về mình đâu, mà nói cho tôi, cho bạn, cho tất cả những người dân
Quảng Trị đang sống ly hương. Dầu ai đó đang sống giữa lòng đô thị, đang sống
bên kia bờ biên giới với tất cả xa hoa và hoa lệ thì tâm hồn có khác gì tác
giả, cũng buồn tênh, cũng vắng bạn, cũng chơ vơ trong sương khói nhớ quê, giữa
nhừng núi lâu đài chập chùng ngất ngưỡng. Có ai xa Quảng Trị mà cho dầu ở nơi
như phố núi Tây Nguyên thì nghĩ ra còn có phước nhiều, vì ở đó còn có dáng dấp
quê hương để nhìn sông, nhìn núi, nhìn phố, nhìn trời vơi đi nỗi nhớ biết bao.
Còn ai xa Quảng Trị mà lọt vào trong lòng đô thành thì có khi bởi phù phiếm xa
hoa của ánh đèn màu mà xơ cứng con tim.
Khổ thứ bốn là
một khổ thơ bộc lộ hết cái ngây thơ của tâm hồn thi sĩ. Tác giả không khoe giàu
nghèo, không khoe vợ con mà khoe rằng anh vẫn làm thơ và thơ anh vẫn vụng về
như ngày xưa ấy:
Anh bây giờ vẫn tập
tểnh làm thơ
Những vần thơ xưa
vụng về gượng gạo
Anh bây giờ có khi buồn
rạc gáo
Cõi nhân gian còn lắn
chuyện eo sèo.
Đời bây giờ chỉ có mấy anh gàn, mấy anh khờ mới khoe
mình làm thơ vì thơ và người làm thơ thật ra thì vô cùng xuống giá. Tuy thế
người nào làm thơ mà khoe mình làm thơ mới thật là người có tâm hồn thi sĩ, còn
bọn khác tuy có làm thơ nhưng khoe của, khoe nhà, khoe xe, khoe cộ.
Qua khổ bốn
của bài thơ thấy cái buồn Quảng Trị sao mà rất dài năm tháng, hình như đã được
định rồi từ thuở xa xưa:
Mai em về qua “dãy
phố buồn thiu”
Thương quê mẹ một
thời binh lửa
Từng lớp người lên
đường đi tứ xứ
Bây giờ phiêu tán tận phương nào?
“ Dãy phố buồn thiu” vẫn buồn thiu muôn thuở. Quảng
Trị buồn hình như từ ngày chúa Nguyễn Hoàng đặt chân lên mảnh đất, nhưng Quảng
Trị cũng đẹp vô cùng, như đôi mắt trầm ngâm của Huyền Trân công chúa. Quảng Trị
ngày nay đã được xây dựng lại khang trang và đẹp đẽ, nhưng Quảng Trị vẫn buồn
vì những người con còn phiêu dạc bốn phương chưa có lần quay lại.
Đoạn cuối bài
thơ là những âm thanh buồn của một dàn giao hưởng:
Mai em về đồng vọng giữa trời cao
Buồn làm chi bao mối tình đã lỡ
Dòng sông êm vẫn bốn
mùa thương nhớ
Em về đi em bến đợi
trăng chờ.
Âm thanh buồn đồng vọng trên trời, âm thanh buồn những
mối tình đã lỡ, âm thanh buồn của bến đợi trăng chờ, những âm thanh đó réo rắt
dội vào lòng người trở lại. Tác giả nói buồn làm chi nhưng làm sao mà không
buồn được khi biết bến vẫn đợi trăng vẫn chờ nhưng con người dễ chi có lần hội
ngộ.
Bài thơ
“ Mai em về Quảng Trị” không có gì để làm ta khó hiểu. Đọc nó như đứng nhìn một
dòng sông Quảng Trị lặng lờ êm ả chảy dưới mắt ta, như những đám mây mùa thu
bay nhẹ qua vầng trăng soi sáng cổ thành trước mắt ta chiêm ngưỡng. Từng từ,
từng câu, từng vế của bài thơ như làng gió nhẹ xoa dịu tâm hồn đang tưởng nhớ
quê hương. Bài thơ song suốt biết bao, trôi chảy biết bao và làm dâng lên trong
hồn tôi một nỗi nhớ, một nỗi buồn thú vị ./.
Châu Thạch
Ảnh của NK Phước: Ngã ba sông Thạch Hãn và Vĩnh Định
