ỔN ĐỊNH TÂM LÝ ĐỂ PHÒNG NGỪA CÁC VẤN ĐỀ VỀ GIẤC NGỦ - Vũ Thị Hương Mai

ỔN ĐỊNH TÂM LÝ ĐỂ PHÒNG NGỪA 

CÁC VẤN ĐỀ VỀ GIẤC NGỦ

Nếu có khi nào đó bạn thức giấc nửa đêm nhưng không tài nào ngủ lại được nữa, chỉ là hoạ hoằn lắm mới xảy ra thôi nhưng khi đó có thể bạn đang đứng trước vấn đề về rối loạn giấc ngủ phía trước. Chúng tôi đưa ra có thể giúp bạn ổn định trạng thái tâm lí của mình, phòng ngừa các căng thẳng có thể xảy ra, giúp bạn đi vào một giấc ngủ ngon và sâu.

- Hãy tắm trước khi đi ngủ:

Chín tháng nằm trong bụng mẹ thai nhi nằm trong một môi trường lỏng nóng ấm luôn luôn được đu đưa khi mẹ làm việc đi đi lại lại. Khi chúng ta ngâm mình trong nước ấm chúng ta cảm nhận ngay được niềm hạnh phúc đó khiến cơ thể chúng ta thư giãn và cảm thấy buồn ngủ. Đó là lợi ích của việc tắm trước khi đi ngủ.

Nếu có điều kiện, bạn có thể ngâm mình trong bồn tắm với nước ấm từ 340C - 380C. Nước ấm có tác dụng làm thư giãn cơ bắp, hoạt động tuần hoàn máu được tăng thêm, các độc tố bị loại khỏi các cơ bắp do hoạt động ban ngày gây ra.

Bên cạnh đó tắm bằng vòi hoa sen cũng tốt vì tư thế đứng kích thích tuần hoàn máu giúp ngủ tốt hơn. Tắm nước ấm còn giúp các sóng não phát ra chậm hơn. Tuy nhiên, chỉ nên tắm khoảng 20 phút rồi lau khô bằng một khăn bông lớn đề phòng lạnh, mặc quần áo ngủ rồi vào giường ngay.

Nếu có điều kiện, hãy trang trí phòng tắm tạo nên một khung cảnh tươi mát hơn. Tắt đèn điện và thay bằng một hai cây nến tạo cảnh lung linh của thiên đường hoặc mở một điệu nhạc êm dịu. Nếu có bồn tắm có thể nhỏ một vài giọt tinh dầu quế hoặc bạc hà khiến cho tâm hồn thư thái hơn.

- Không nên để giường ngủ quá lâu tại một chỗ:

Đây là một quan điểm được cả phương Đông và phương Tây đưa ra.

Theo văn hoá phương Đông, các nhà địa lí phương Đông rất coi trọng việc tìm chỗ kê giường và đồ đạc trong một gian buồng.

Còn ở phương Tây, năm 1935, Tiến sĩ Hartman, người Đức phát hiện ra trái đất phát ra những bức xạ điện từ. Trái đất của chúng ta được bao bọc trong một tấm lưới vô hình do các bức xạ điện từ tạo nên, các bức xạ này đi từ Bắc xuống Nam, từ Đông sang Tây, theo các đường vô hình cách nhau 2m và đan xen vào nhau như một tấm lưới. Tại các "mắt lưới" cường độ bức xạ mạnh nhất, không có gì là nguy hiểm nhưng ngủ lâu dài tại một nơi "mắt lưới" đó, giấc ngủ có thể bị quấy rối.

Vậy thì làm thế nào để phát hiện ra "mắt lưới điện từ"? Để giải quyết vấn đề này không có gì là khó. Cũng theo nghiên cứu đó, cứ sau hai năm, bạn hãy rời giường đi chỗ khác, phải nhiều năm giấc ngủ mới bị bức xạ điện từ quấy rối.

Giải pháp thứ hai được đưa ra là bạn hãy đi tìm "mắt lưới đó". Hãy dùng một đài radia xách tay, dò tìm đài phát bằng sóng ngắn. Bạn sẽ nghe thấy tiếng xè xè giảm bớt, đó là khi bạn đang đứng trên một tuyến điện từ. Hãy vẽ một vạch trên mặt sàn nhà để đánh dấu sau đó làm lại động tác này theo hướng Đông Tây. Giao điểm của hai đường vạch trên sàn nhà chính "mắt lưới: điện từ. Bạn chỉ cần kê giường dịch khỏi "mắt lưới" là được, khi đó, bạn sẽ có giấc ngủ ngon.

- Hãy làm cho phòng thoáng đãng:

Bên cạnh chiếc giường thì phòng ngủ cũng ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng giấc ngủ.

Trước hết, nói về không khí trong phòng. Phải khẳng định rằng, trong tất cả các chất dinh dưỡng, rõ ràng không khí là quan trọng nhất. Có thể nhịn ăn vài ngày, nhịn uống vài tuần nhưng không thể sống dăm bảy phút nếu không có không khí. Sáu mươi tỉ tế bào của cơ thể từng giây đều cần có ôxy để hoạt động. Chúng ta lấy ôxy trong không khí, hoạt động hô hấp có tác dụng điều hoà hệ thần kinh và ổn định hoạt động trí não. Đó là hai chức năng cần thiết cho giấc ngủ.

Trong một căn phòng chật hẹp ẩm thấp, không khí nhanh chóng bị ô nhiễm, lượng ôxy bị giảm bớt, lượng CO2 tăng nhanh. Do đó, một điều tối quan trọng với giấc ngủ là không khí chúng ta thở phải hết sức trong lành.

Nhiệt độ cũng rất quan trọng, nóng quá sẽ làm ta tỉnh giấc và khó ngủ lại, lạnh quá thì giấc ngủ nghịch lí bị rối loạn. Nhiệt độ lí tưởng để có một giấc ngủ đẹp như mơ là từ 17 - 180C. Bên cạnh đó, khi ngủ dậy nên mở rộng cửa sổ vào buổi sáng khoảng 10 phút để thay đổi không khí trong phòng. Trước khi ngủ nửa tiếng cũng nên mở rộng cửa sổ.

Nhưng trái với điều thường nghĩ, không nên mở rộng cửa sổ khi ngủ, nhất là tại thành phố bởi sự thay đổi nhiệt độ có thể làm người ta khó ngủ. Bên cạnh đó, tiếng ồn và ánh sáng đèn đường sẽ quấy rối giấc ngủ dù bạn không thức giấc.

- Chọn một chiếc giường ngủ đúng qui định:

Mọi người trong chúng ta ai cũng giành một phần ba cuộc đời để ngủ và chiếc giường có lẽ là người bạn gắn bó với chúng ta nhiều nhất.

Nếu người ta nói "bát sạch ngon cơm" thì cũng có thể khẳng định giường tốt thì ngủ ngon.

Vậy thì thế nào là một chiếc giường tốt? Sập gụ? Giường Hồng Kông? Chưa đủ. Vấn đề trước hết, đó phải là một chiếc giường đệm không nếu mềm (vì nếu mềm quá cột sống sẽ bị võng xuống) nhưng cũng không được quá cứng (vì cứng quá sẽ làm cho ta bị đau lưng khó ngủ). Nhưng nếu lưng có vấn đề thì hãy chọn giường cứng.

Bên cạnh một chiếc giường tốt thì phải là một cái đệm đúng cách. Nếu dùng đệm mút hãy chọn loại đệm mút cao su dày khoảng 20cm. Nếu chọn đệm lò xo thì cần loại đệm có đủ số lò xo cần thiết vì trong một chiếc đệm có từ 200 đến 2000 lò xo.

Về giát giường: loại giát giường có hiệu quả và tiện nghi nhất là loại giát làm bằng lát nối khớp vì nó phù hợp với hình thể và đung đưa theo cử động của bạn lúc ngủ.

Về gối: Một chiếc gối quá cao sẽ làm hại cho đốt sống cổ của bạn. Nên dùng các loại gối cơ động vì nó có thể thay đổi  hình dạng để phù hợp với cột sống.

Tóm lại, một chiếc giường đúng qui cách thì nên dùng các nguyên liệu thiên nhiên, đệm lồng, chăn len, giát giường bằng gỗ. Trong trường hợp bị dị ứng với các chất đó việc đầu tiên cần làm là săn bắt các loại ve bét ăn bám nấp trong chăn đệm và ăn da chất của con người đang ngủ. Các chất thử của chúng ta gây dị ứng rất mạnh. Vì vậy, hãy chọn các chất tổng hợp vì các loại ve bét rất khó ẩn nấp trong đó và rất dễ lau chùi nên có nhiều khả năng gột sạch loại bọ ăn bám đó.

- Hãy làm cho người khác tôn trọng giấc ngủ của mình:

Bạn sẽ không thể ngủ ngon được nếu người khác quấy rầy mình. Do đó, bạn phải tìm cách làm cho mọi người tôn trọng giấc ngủ của bạn.

Phòng ngủ không phải là một văn phòng, một phòng khách hoặc một nơi giải trí. Phải biến phòng ngủ thành hậu cung của một ngôi đền. Bạn hãy quan sát các loài động vật mà xem, đến bọn chúng cũng còn biết thu dọn sắp xếp một chỗ nằm chỉ dành riêng cho việc đi ngủ và không một ai được xâm phạm chỗ của chúng.

Nếu một căn phòng chỉ dành riêng cho việc ngủ thì ngay khi bước chân vào đó bạn đã có cảm giác muốn ngủ rồi. Muốn vậy, bạn có thể tham khảo các lời khuyên sau:

+ Hãy đừng kê bàn giấy vào đó hoặc ngăn đôi bằng một bình phong hay một tủ sách.

+ Yêu cầu cả nhà giữ im lặng không làm ồn khi trong nhà có người ngủ.

+ Dạy bảo con cái biết tôn trọng giấc ngủ của người khác khi chúng dậy sớm nhất nhà.

- Không treo tranh ảnh gây ấn tượng mạnh trong phòng ngủ:

Đây là một điều vô cùng cấm kị đối với một giấc ngủ ngon. Phòng ngủ không phải là phòng chiếu phim. Hãy xem ti vi tại phòng khách. Không đưa ti vi vào phòng ngủ và hãy chọn để giải trí với những chương trình buổi tối thích hợp.

Còn nếu bạn cảm thấy bị các hình ảnh mạnh ám ảnh vào lúc đi ngủ, hãy tìm cách thư giãn. Bằng cách nằm dài, nhắm mắt, thở sâu, chậm và hãy tưởng tượng rằng các hình ảnh ám ảnh bạn đang bị tống ra khỏi đầu óc bạn qua lỗ mũi với mỗi nhịp thở, bạn sẽ xua đi được các ám ảnh và ngủ ngon.

- Hãy thường xuyên trang trí lại phòng ngủ:

Đối với người á Đông, nhà ở có ảnh hưởng rất lớn tới sức khoẻ, sự cân bằng và tất nhiên là cả giấc ngủ nữa. Còn khoa phong thuỷ thì quan tâm đến mọi vấn đề có liên quan tới nhà ở: địa điểm, hướng nhà, trang trí nội thất, vị trí cửa ra vào, cửa sổ.

Đối với người Á Đông, khí có mặt ở mọi nơi, mọi lúc. Nó kích thích các cơ quan của con người, luân chuyển trong nhà ở. Còn thuật phong thuỷ điều khiển và làm hài hoà khí của các ngôi nhà giống như châm cứu đối với khí trong cơ thể chúng ta.

Do vậy, căn buồng ngủ lí tưởng không được chứa các vật có mũi nhọn và góc nhọn vì chúng tạo điều kiện cho các khí tiêu cực hoạt động nhất là khi các mũi nhọn đó chĩa vào giường.

Nếu bạn thích cây xanh hãy chọn loại có lá tròn và đặt chúng ở phía Tây hoặc phía Tây Bắc. Chính tại vị trí này chúng có tác động tốt đối với giấc ngủ.

Bên cạnh đó, tránh dùng các vật tiêu cực có bề mặt nhẵn bóng (kính, hoa cương...) vì nó đẩy nhanh sự lưu chuyển khí do đó quấy rối giấc ngủ.

Hãy treo những tấm ri đô dày, hai lớp. Các loại vải nặng làm chậm việc chu chuyển của khí và làm cho người ngủ thấy thanh thản. Tránh để gương trước giường vì nó phản xạ khí của người ngủ và những cảm xúc tiêu cực mà người đó toả ra trong giấc ngủ.

Tóm lại, thuật phong thuỷ có mục đích tạo sự cân bằng giữa âm và dương - hai yếu tố căn bản tạo nên khí âm mang tính nữ, tối, lõm, thụ động, lạnh; còn khí dương mang tính nam sáng, rắn, tích cực, nóng. Chỉ khi nào có cân bằng âm dương, khí mới luân chuyển hài hoà.

- Hãy ngâm chân vào nước nóng:

Khoa học cúng như thực tế đã chứng minh chân lạnh gây khó ngủ và không gì khó chịu như khi đôi bàn chân bị lạnh giá.

Và giải pháp đơn giản là bạn hãy ngâm chân vào nước nóng. Bạn hãy đổ đầy chậu nước nóng 390C, cao hơn nhiệt độ cơ thể 20C. Có thể cho thêm vào nước nóng một nắm tảo, hoặc một vài giọt tinh dầu thảo dược để tăng thêm mùi vị của nước hoặc làm dịu làn da khi ngâm chân. Ngâm cả hai bàn chân vào nước đó trong vòng 30 phút. Sau đó ủ chân vào một chân khô và đừng lau chùi. Kết quả là bạn sẽ có một giấc ngủ ngon.

Chú ý: Khi tuần hoàn máu có vấn đề, chân có thể bị lạnh. Trong trường hợp này, bạn không nên ngâm chân vào nước nóng vì nhiệt sẽ làm tăng thêm tình trạng bị ứ máu. Khi đó, tốt nhất là bạn áp dụng phương pháp mát xa chân.

- Hãy ngủ đúng giờ:

Cơ thể con người luôn hoạt động, nghỉ ngơi theo một nhịp điệu quen thuộc nhất định. Do đó, cần phải tôn trọng nhịp điệu sinh học trong cơ thể để đảm bảo sức khoẻ.

Khi thiếu ngủ hoặc ngủ không ngon chúng ta rơi ngay vào một vòng luẩn quẩn tai ác, mệt mỏi tăng, các đêm khó ngủ liên tiếp xảy ra. Trong lúc này, điều cần làm đầu tiên để lấy lại sự cân bằng cho cơ thể là bạn phải ngủ đúng giờ.

Vấn đề đặt ra là ngủ lúc nào là tốt nhất? Mỗi người có một đồng hồ sinh học riêng nên giấc ngủ lúc nào là tốt nhất tuỳ thuộc vào người đó, miễn là khi dậy thấy sảng khoái dễ chịu, bao nhiêu mệt mỏi đều tiêu tan và tinh thần tràn trề hưng phấn. Bạn hãy dựa vào sổ nhật ký theo dõi giấc ngủ của mình để xác định giờ ngủ tối ưu. Và khi đã tìm ra giờ vàng ngọc đó bạn hãy duy trì đều đặn trong một tháng, và khi nhịp điệu đó ổn định, bạn có thể đôi lúc thay đổi sớm muộn chút ít.

Theo một nghiên cứu thì người đi ngủ sớm dễ thích nghi với cuộc sống xã hội hơn người đi ngủ muộn vì các cơ sở hoạt động như trường học, công sở, nhà máy đều quy định giờ giấc đóng mở rất nghiêm ngặt.

Muốn dậy sớm thì tốt nhất là đi ngủ sớm vào một giờ đã được xác định theo thói quen phù hợp với thời gian biểu của bạn.

Một lời khuyên nữa được đưa ra là bạn hãy ngủ trưa. Nhịp điệu sinh học đã tạo ra hai giấc ngủ cho một con người, ngủ lâu ban đêm và ngủ ngắn sau bữa ăn trưa. Nếu ăn trưa xong thấy buồn ngủ hãy tranh thủ đi ngủ ngay. Một số người không giám ngủ trưa khi mi mắt đã nặng trĩu vì sợ rằng ngủ nhiều tối sẽ mất ngủ. Đó là một quan niệm hết sức sai lầm.

Giấc ngủ trưa không hề làm mất giấc ngủ tối mà ngược lại nó giúp buổi tối dễ ngủ hơn. Bạn chỉ cần chợp mắt từ 15 phút - 1/2 giờ là đủ. Giấc ngủ trưa sẽ làm cân bằng hệ thần kinh giao cảm và đối giao cảm, góp phần làm giảm bớt các căng thẳng và mệt mỏi khiến cho giấc ngủ tối dễ dàng hơn.

Nghệ thuật của giấc ngủ cực ngắn. Nếu không có thời gian để ngủ nhiều, bạn hãy thực hiện các giấc ngủ cực ngắn. Giấc ngủ này chỉ kéo dài vài giây. Khi ngủ như vậy bạn có thể ngồi trên ghế ngủ một hai phút để phục hồi sức khoẻ cho phép bạn làm việc tiếp.

Các công trình nghiên cứu về giấc ngủ đã chỉ ra rằng: Mỗi ngày chúng ta có hai lúc có thể ngủ sâu: ban đêm vào khoảng hai ba giờ sáng và ban ngày vào khoảng hai ba giờ chiều.

- Hãy tránh xa tiếng động:

Có thể khẳng định rằng tiếng động là kẻ thù của giấc ngủ, một kẻ thù dai dẳng. Tiếng động là tai hoạ của thành phố hiện đại. Hãy tìm cách tránh xa tiếng động.

Tiếng động ban đêm còn nguy hại hơn ban ngày rất nhiều. Sự yên tĩnh cho dù chỉ là yên tĩnh tương đối, là điều kiện tiên quyết cho một giấc ngủ ngon.

Tiếng động gây chấn động sinh lý đối với các hoạt động của thần kinh cơ bắp, tuần hoàn và sản xuất hoocmon. Những người ban ngày sống chìm ngập trong bầu không khí ồn ào tiếng máy rít, tiếng ô tô, rầm rầm trên đường phố, tiếng loa tuyên truyền oang oang bên tai, hơn ai hết họ rất cần những giờ yên tĩnh ban đêm để ngủ yên giấc.

Biện pháp chống tiếng động hiệu nghiệm nhất là bố trí nơi ngủ biệt lập khỏi môi trường âm thanh. Đôi khi thực hiện vấn đề này là tốn kém. Tối thiểu bạn có thể dùng cửa hai lớp kính nếu bạn ở trong một thành phố quá ầm ĩ. Có thể dùng ri đô dày có khả năng ngăn cản tiếng động bên ngoài và các thảm chống tiếng vang. Nếu tiếng động do hàng xóm láng giềng gây ra quá mức chịu đựng, hãy đến tổ hoà giải, các cơ quan bảo vệ môi trường hoặc nhờ cảnh sát can thiệp.

Với một cường độ âm vang như nhau, một tiếng động có thể gây ra một cảm giác dễ chịu hay khó chịu tuỳ từng hoàn cảnh. Người ta gọi đó là hiệu ứng tâm lý của tiếng động. Đôi khi một điệu nhạc chói tai làm ta thích thú còn tiếng chổi soàn soạt lại gây một cảm giác khó chịu. Bạn cần biết rằng cơ thể chúng ta phản ứng tích cực với các tiếng động dễ nghe.

*

VŨ THỊ HƯƠNG MAI

Long Biên - Hà Nội.

Email: huongmai8081@yahoo.com.vn

.

READ MORE - ỔN ĐỊNH TÂM LÝ ĐỂ PHÒNG NGỪA CÁC VẤN ĐỀ VỀ GIẤC NGỦ - Vũ Thị Hương Mai

BỐ DẠY CON TRAI VỀ GIỚI TÍNH - Vũ Thị Hương Mai

BỐ DẠY CON TRAI VỀ GIỚI TÍNH

 

Trong vấn đề giáo dục giới tính cho con cái thì vai trò của bố mẹ tương đương nhau. Nhưng để giáo dục phù hợp và hiệu quả hơn thì người cha nên dạy con trai về giới tính và con gái thì nên để cho người mẹ giáo dục. Bởi vì, đây là vấn đề rất nhạy cảm và tế nhị, những người cùng giới chia sẻ với nhau sẽ dễ dàng, để con cái bớt sự e ngại, chúng có thể thổ lộ hết nước suy nghĩ, thắc mắc thầm kín trong lòng. Lúc này người cha và người mẹ nên đặt mình và vị trí là một người bạn đồng lứa và hai người bạn đang tâm sự cùng với nhau. Như vậy hiệu quả giáo dục sẽ cao hơn.

Ở lứa tuổi dậy thì, tâm lý các chàng trai thường tỏ ra mình đã trưởng thành, không còn ưa thích cách đối xử của cha mẹ với mình như một cậu con nít. Vì vậy, người cha muốn tiếp cận cậu con trai đã trưởng thành trong tâm lý thì cần phải thay đổi cách nhìn nhận và đối xử với con như một người đàn ông. Tuy nhiên, để có thể tạo dựng được hình ảnh một người bố đáng kính, gần gũi và tin cậy thì mối quan hệ giữa cha con cần được xây dựng ngay từ khi con trai còn nhỏ.

Từ khi còn nhỏ, các ông bố nên tạo cơ hội mà chỉ có mình và con trai như hai người đàn ông: đi câu cùng nhau, đi dạo hoặc cho con đi chơi công viên. Đó là cơ hội để trẻ học hỏi nhiều điều, tự sự khéo léo, tháo vát, cách ứng xử cần có ở người nam giới và bước đầu người cha nên giải thích cho con về sinh sản và giới tính từ thế giới loài vật. Chính từ những ngày gắn bó gần gũi với người cha từ thời thơ ấu, đứa con trai sẽ có khuynh hướng sùng bái, tin cậy người bố như một người toàn năng có thể trả lời con bất cứ câu hỏi nào. Ngay từ khi còn nhỏ tuổi, trẻ đã có thể đặt những câu hỏi liên quan đến sự khác biệt giới tính và sinh sản. Người bố không nên bỏ lỡ cơ hội để giảng giải cho con. Mối quan hệ bố con được vun trồng như vậy sẽ đặt nền móng thuận lợi để đến tuổi thanh niên, con bạn sẽ dễ dàng chấp nhận chia sẻ với bố những vấn đề về tình bạn, tình yêu hay lựa chọn nghề nghiệp và cả những khúc mắc về sinh lý.

Nhưng có một số bé trai đến tuổi thành niên không còn sùng bái bố như trước nữa, đôi khi còn tỏ ra quá tự tin hoặc nghe bạn bè hơn nghe bố. Tuy vậy, người cha cũng không nên buồn, không nên đưa ra cách giáo dục bằng mệnh lệnh, áp đặt. Mà lúc này, người cha cần là người chủ động khơi gợi vào những lúc thích hợp chỉ có hai người để cùng con trao đổi vấn đề giới tính. Người cha không nên nghĩ rằng mình đang dạy con, bắt chúng phải nghe theo mà hãy coi đó như một cuộc trò chuyện, trao đổi một cách khéo léo, kín đáo và tế nhị về giới tính, tình dục, tình yêu với con trai như hai người bạn trai đồng lứa. Như vậy, người cha sẽ tạo cho con mình tâm lý thoải mái, không e thẹn và có thể nói chuyện một cách thoải mái, thẳng thắn và chân thực.

Ở lứa tuổi này, người cha không nên đi sâu quá vào vấn đề tình dục vì con chưa hiểu gì cả. Mà chỉ là ở góc độ giới tính về những hiện tượng sinh lý tuổi dậy thì và chức năng làm cha của người đàn ông. Người cha hãy giải thích cho con hiện tượng xuất tinh, hiện tượng cường dương và cả thủ dâm. Thủ dâm không phải là một hành vi xấu, không thể kiểm soát và cấm đoán, song cũng cần giải thích để con trai hiểu rằng điều đó mà thường xuyên xảy ra là không tốt. Hãy khuyến khích con trai tham gia các hoạt động thể dục thể thao, hoặc hai bố con cùng nhau chơi một loại hình thể thao nào đó những khi có thời gian rỗi như vào buổi sáng sớm, sau giờ học của con và sau giờ làm việc của bố. Khi ấy con trai thấy mình được tôn trọng như một người đàn ông giống cha. Sự chia sẻ của người cha trong thời kỳ này sẽ giúp con trai vượt qua những trắc trở về tâm sinh lý của tuổi dậy thì một cách tự tin và lành mạnh.

*

VŨ THỊ HƯƠNG MAI

Long Biên - Hà Nội.

Email: huongmai8081@yahoo.com.vn

READ MORE - BỐ DẠY CON TRAI VỀ GIỚI TÍNH - Vũ Thị Hương Mai

ĐẶC TRƯNG TÂM LÝ TUỔI DẬY THÌ - Vũ Thị Hương Mai

Ảnh từ: https://stanfield.com/

 ĐẶC TRƯNG TÂM LÝ TUỔI DẬY THÌ

Chính những bước chuyển biến về sinh lý ở tuổi dậy thì đã dẫn đến nhiều sự thay đổi trong suy nghĩ và tình cảm, một sự biến đổi tâm lý khá phức tạp và rõ rệt. Ở thời kỳ này, đặc điểm tâm lý nổi bật nhất ở lứa tuổi này là tâm lý vươn tới tính độc lập, thoát ly khỏi sự kiểm soát của gia đình, vươn tới thành người lớn.

Tình cảm ở lứa tuổi này rất dễ biến đổi, dễ xúc động và biểu hiện tính hai cực rất rõ. Chúng trở nên hoạt bát, sôi nổi hơn, thường dễ bị kích động, sự kiềm chế bản thân rất kém, hành vi khó đoán trước, dễ bị kẻ xấu lôi kéo. Khi tiếp xúc với người khác, có thể tâm tình rất đậm đà, có lúc bốc lên rất cao, rất nổi bật song năng lực tự khống chế rất kém, phòng vệ lý trí tương đối yếu, thường lệch hướng, phiến diện, suy nghĩ đôi khi có phần cực đoan và hành động cũng cực đoan. Vì vậy, ở lứa tuổi này cha mẹ phải hết sức chú ý đến sự biến đổi tâm lý của con mình để không có chuyện nguy hiểm xảy đến với chúng. Nhất là với con trai, tâm lý bốc đồng, dễ bị kẻ xấu lôi kéo sẽ khó tránh khỏi những điều nguy hại.

Đến tuổi này, các em thường thích chải chuốt biết làm đẹp cho mình. Nhưng thường giấu kín thế giới nội tâm của mình, khi cha mẹ hỏi về chuyện tình cảm rất hay quanh co. Khi các em tự khép kín thế giới nội tâm của mình thì đồng thời lại có cảm giác mình cô độc. Đó là sự mâu thuẫn về tâm lý rất khó nắm bắt, đòi hỏi cha mẹ phải hết sức quan tâm mới có thể hiểu được tâm tư, tình cảm của con mình ở thời kỳ này. Nếu tâm lý các em không được giải tỏa rất dễ mắc chứng trầm cảm.

Cá tính phát triển cũng là một trong những biểu hiện đặc trưng tâm lý lứa tuổi mới lớn. Sự phát triển ý thức rất rõ rệt, đã hiểu được thế giới nội tâm, phẩm chất nội tâm của con người, bắt đầu biết tự tìm hiểu cá tính của bản thân và của người khác, tìm hiểu sự thể nghiệm và đánh giá bản thân, đồng thời đánh giá cá tính, phẩm chất của người khác. Sự phát triển cá tính là một biểu hiện của tâm lý muốn thoát ly của tuổi mới lớn.

Nói chung, những nét đặc trưng về tâm lý của lứa tuổi mới lớn có những thay đổi rõ rệt nhưng không tách khỏi sự mâu thuẫn biểu hiện ở những đặc trưng sau đây:

- Tính khép kín và cảm giác cô độc

Những thay đổi thầm kín trong tâm tư, tình cảm mà các em không dễ dàng tâm sự với cha mẹ hoặc bạn bè. Chúng giấu kín những điều chúng nghĩ, chúng thích trong thế giới nội tâm của mình và một mình gặm nhấm những niềm vui, nỗi buồn riêng tư. Có nhiều bé trai, bé gái khi đến tuổi dậy thì, do những thay đổi về sinh lý, thể xác khiến cho tình cảm của các em xao xuyến vì một người bạn khác giới và vì xấu hổ các em sẽ không bao giờ nói ra điều đó với ai, nhất là người lớn. Ngay cả những sự thay đổi diễn ra hàng ngày các em cũng ít có nhu cầu chia sẻ, có xu hướng tâm lý sống khép mình. Bố mẹ có thể nhận ra những sự thay đổi đó để chủ động chia sẻ, hỏi han con mình thật khéo léo, tình cảm thì rất có thể các em sẽ tâm sự hết, bằng không, các em sẽ cứ sống khép mình và những gì được giấu kín không chia sẻ cứ nung nấu trong đầu, đến một lúc nào đó các em thấy bản thân như bị tách khỏi người lớn, sẽ thấy cô đơn. Sự mâu thuẫn này sẽ có ảnh hưởng rất lớn đến học tập và tương lai sau này của các em. Do đó, bố mẹ cần là người bạn đáng tin cậy và hết sức tâm lý với con cái ở lứa tuổi có nhiều sự thay đổi mâu thuẫn này, giúp con giải tỏa tâm lý bế tắc trong tình cảm. Những xúc động, xao xuyến trong tình cảm ở lứa tuổi mới lớn là tốt đẹp, không có gì là xấu. Nhưng nếu cha mẹ, người lớn không kịp thời giúp đỡ, các em sẽ đi lệch hướng.

- Tính đối kháng và tính phục tùng

Đây cũng là một nét mâu thuẫn thấy rất rõ về tâm lý tuổi mới lớn. Các bậc cha mẹ có con ở lứa tuổi này phải thật sự hiểu được những nét đặc trưng tâm lý của con mình và có cách giáo dục khéo léo và nghiêm khắc. Các bậc phụ huynh tuyệt đối không dùng phương pháp giáo dục bằng “cưỡng chế tâm lý” và “áp đặt hành động”. Như vậy càng khiến con bạn trở nên bướng bỉnh và khó bảo hơn. Có thể ví đây là lứa tuổi “ngựa non háu đá” thích làm theo ý mình, bởi vì các em đang học “làm người lớn”. Chúng thích được cha mẹ, người lớn coi chúng như là thành viên lớn trong gia đình, chúng tuyệt đối không thích sự chăm sóc hay cách dạy bảo chúng như một đứa trẻ. Nếu hiểu được như vậy, cha mẹ nói gì các em cũng nghe lời vì nghĩ rằng mình cũng được coi là người lớn. Đó cũng là một nét khá nổi bật trong tính cách tâm lý của tuổi này. Một khi chúng bị người lớn áp đặt, coi chúng vẫn là một đứa trẻ con, thì ngay lập tức các em sẽ bộc lộ tính đối kháng vì chúng nghĩ mình không được tôn trọng.

Thực ra có thể hiểu một cách đơn giản, ở lứa tuổi này, các em vừa dễ bảo lại vừa khó bảo, vừa hiền lành lại vừa táo tợn, có lúc rất đáng yêu nhưng cũng nhiều khi làm người khác phải bực mình. Nhưng đừng vội kết luận là chúng hư, khó dạy dỗ. Hãy đến ý một chút đến những thay đổi về tâm tư, tình cảm của các em, đánh giá những việc làm, những hành vi của các em bạn sẽ thấy các em đang có những băn khoăn, những suy nghĩ thầm kín không muốn nói ra. Chính những sự thay đổi trong cơ thể, trong tâm hồn đã làm xáo trộn cuộc sống thời thơ ấu đang yên ổn, khiến các em phải suy nghĩ. Chúng đang ngỡ ngàng trước những sự thay đổi mới mẻ, cha mẹ phải là người hướng dẫn tận tình và khéo léo để các em tiếp nhận những cái mới dễ dàng hơn. Nếu không có sự dẫn dắt của người lớn, cứ để tự chúng đối mặt với những điều mới lạ đó khó tránh khỏi các em sẽ sa đà theo sự lôi kéo của kẻ xấu. Muốn hiểu được con mình, cha mẹ cần phải đóng vai trò như một người bạn và khi đó các em sẽ tiết lộ tất cả những bí mật trong lòng. Khi được coi là người lớn, được người lớn, cha mẹ tôn trọng các em sẽ không bộc lộ tính đối kháng mà sẽ ngoan ngoãn nghe lời.

- Tính độc lập và tính ỷ lại

Cùng với sự trưởng thành về tuổi tác và phạm vi tiếp xúc với người và vật ngày càng rộng lớn, khi đến tuổi dậy thì, các em thường khao khát vươn tới tính độc lập nhiều hơn nữa, không thích bố mẹ và người khác can dự vào việc của mình quá nhiều. Chúng rất muốn chi phối tất cả mọi việc, muốn làm theo ý mình, do vậy biểu hiện về tính cách thường có phần cố chấp và bướng bỉnh. Hầu như bất cứ việc gì trong gia đình chúng cũng đều muốn tham gia, đóng góp ý tưởng của mình vào đó. Thế nhưng, các em vẫn chưa độc lập về kinh tế, vẫn phải dựa dẫm vào bố mẹ và gia đình, cộng với những hạn chế về kiến thức và sự từng trải, lúng túng với những khó khăn khi phải đối mặt với mọi sự phức tạp ở xung quanh nên thường xuất hiện tâm lý mâu thuẫn giữa tính độc lập và sự dựa dẫm. Ngoài ra, do sự điều tiết về thần kinh trong giai đoạn dậy thì không được cân bằng, có nhiều mâu thuẫn đan xen nhau về mặt tâm lý tinh thần,do đó có lúc thì tỏ ra quá thừa nhiệt tình mà thiếu sự bình tĩnh, có lúc lại trầm tĩnh kiêu ngạo một cách cô độc không thèm để ý đến người khác, tâm trạng thường hay thái quá khi hưng phấn và kiềm chế.

Ở lứa này, các em thường có xu hướng vươn tới sự độc lập, thoát khỏi sự kiểm soát của cha mẹ, muốn làm người đã trưởng thành. Nhưng cha mẹ thì lúc nào cũng coi như con mình còn thơ dại cần che chở. Chính vì thế mà trong mối quan hệ giữa cha mẹ và con thường gặp nhiều mâu thuẫn trong quan hệ gia đình. Để dung hòa được mối quan hệ này thì cả cha mẹ và con cái cần phải hiểu nhau để có cách cư xử phù hợp. Nhưng cha mẹ vẫn đóng vai trò chính và quyết định trong việc dung hòa mối quan hệ đó.

- Lý trí và tình cảm

Bước sang tuổi dậy thì, sinh lý có những biến đổi lớn, nhất là hệ thống nội tiết phát triển, do đó có ảnh hưởng nhiều đến tâm lý: tâm tình rất không ổn định, cá tính cũng biến đổi không thuần nhất và rất nhạy cảm. Thêm nữa, lòng tự trọng cao và các em thường để ý xem người khác nhìn nhận mình như thế nào, nhất là khi đã biết để mắt đến người bạn khác phái. Phụ huynh cần phải hiểu được tính đặc thù về sự phát triển cơ thể của con cái mình ở thời kỳ này để cảm thông, chia sẻ với con những điều con còn bối rối. Từ đó, cần quan tâm tỉ mỉ tâm tình biến đổi của con mình mà hướng dẫn. Ở thời kỳ này, những việc các em nghĩ, các em làm vẫn còn nông nổi, chưa có sự can thiệp sâu sắc của lý trí. Vì vậy, các bậc phụ huynh cần có cách hướng dẫn, giáo dục nhẹ nhàng, từ từ cho con hiểu ra vấn đề mà thay đổi. Đừng chế ngự tình cảm riêng tư của con mà cần phải hiểu tình cảm của con mình và tìm cách hướng con theo con đường tích cực trong học tập mà vẫn duy trì được những tình cảm trong sáng.

Ở giai đoạn này, dường như các em vẫn chưa phân định được rõ ràng ranh giới giữa lý trí và tình cảm của chúng với một người bạn khác phái chỉ mang cảm tính và chỉ lờ mờ giữa tình bạn thân và tình yêu. Đây là vấn đề hết sức nhạy cảm và khó khăn đối với các bậc phụ huynh, nhưng không phải là không có cách giải quyết. Đừng bao giờ lớn tiếng chửi mắng chúng, làm như vậy chúng càng bướng bỉnh hơn vì chúng chẳng hiểu mình đã làm sai điều gì. Phụ huynh cần phải hiểu rõ một vấn đề tâm lý ở lứa tuổi này, đó là con đang vươn lên làm người lớn. Và khi con đã coi mình là người lớn thì những việc chúng làm luôn tự cho là đúng. Nếu nhìn nhận được như vậy, chắc chắn các bậc phụ huynh sẽ chọn cho mình cách giáo dục con bằng biện pháp tâm tình thủ thỉ để con hiểu rằng con cần phải có điểm dừng, vì tương lai đang chờ con ở phía trước. Giáo dục con cái ở lứa tuổi này bằng cách cư xử như với người đã trưởng thành, dùng biện pháp cương, nhu đúng lúc thì hiệu quả sẽ đạt được như mong muốn.

*

VŨ THỊ HƯƠNG MAI

Long Biên,  Hà Nội.     

Email: huongmai8081@yahoo.com.vn

READ MORE - ĐẶC TRƯNG TÂM LÝ TUỔI DẬY THÌ - Vũ Thị Hương Mai

XÂY DỰNG LÒNG TIN TƯỞNG GIỮA CHA MẸ VÀ CON CÁI - Vũ Thị Hương Mai

XÂY DỰNG LÒNG TIN TƯỞNG 

GIỮA CHA MẸ VÀ CON CÁI

 

Hầu hết các bậc cha mẹ đều có chung một tâm sự rằng, con cái tin tưởng thầy cô giáo hơn cha mẹ. Thực ra, nhận định đó là chưa thật chính xác và thiếu khách quan. Cũng có thể nhận định đó là đúng và phần lỗi lớn thuộc về cha mẹ. Tại sao con cái lại tin tưởng vào thầy cô giáo hơn cha mẹ? Trả lời được câu hỏi đó, các bậc phụ huynh sẽ biết cách để xây dựng được lòng tin tưởng đối với con cái. Điều đó rất quan trọng, nó mang tính quyết định đến sự thành công hay thất bại trong việc giáo dục con cái của cha mẹ. Không phải đến lúc này cha mẹ mới xây dựng lòng tin tưởng đối với con cái mà cha mẹ cần phải làm việc đó ngay từ khi con trẻ mới sinh ra. Cần phải làm cho con trẻ cảm nhận được sự yêu thương và quan tâm của cha mẹ đối với chúng. Chẳng có người cha, người mẹ nào mà không yêu thương con mình cả. Chỉ có điều, cách thể hiện tình yêu thương đối với con trẻ như thế nào mà thôi. Người thì nông nổi, nuông chiều con qua mức, con muốn gì được nấy, mọi yêu cầu của con đều được cha mẹ đáp ứng bất kể đúng sai. Người thì nghiêm khắc quá, lúc nào cũng quát mắng, đe nẹt, làm cho con không dám tiến gần đến mà nũng nịu, rồi dần dần chúng xa lánh với người thân, sống khép mình. Người thì quan niệm, dậy con là “yêu con roi cho vọt” kết quả là để lại trong trẻ sự ác cảm sâu sắc, thậm chí còn nảy sinh tâm lý chống đối, thù hận và thờ ơ, lạnh nhạt đối với cha mẹ và người thân.

 

Giáo dục con cái bàng những biện pháp như trên là vô tình cha mẹ đang đánh mất dần lòng tin đối với con trẻ. Chúng tôi cho rằng, yêu trẻ cũng là một nghệ thuật, thương con nhưng không phải là nuông chiều con cái quá mức. Nhưng cũng không nên thả lỏng con trẻ, sự khoan dung chiều chuộng con cái cũng có mức độ và đúng lúc, đúng chỗ. Không nên quản mà không thúc, lấy phương pháp hướng dẫn, gợi mở là chủ yếu. Để cho trẻ thấy rằng, sự quản thúc của cha mẹ không phải là để thị uy, mà là mong muốn con cái học hành tốt, xây dựng cho con tương lai tốt đẹp. Đồng thời cha mẹ cũng nên đem tấm gương của mình ra để làm gương cho con trẻ. Khi con cái đã tin tưởng vào cha mẹ thì mọi điều dạy bảo của cha mẹ với chúng đều có tác dụng tích cực. Cha mẹ cần phải là người mà trẻ tin tưởng nhất. Bởi gia đình chính là trường học đầu tiên của con trẻ và cha mẹ được coi như người thầy đầu tiên.

 

 Trước mặt con trẻ, cha mẹ cần xây dựng cho mình một phong cách đứng đắn, mọi lời nói, mọi hành xử đều có sức thuyết phục. Tuyệt đối không bao giờ được nói dối con trẻ, nếu hứa cho chúng đi chơi để dỗ cho chúng ăn hoặc dỗ cho chúng làm bài tập rồi cha mẹ quên ngay lời hứa đó, nhưng với trẻ thì chúng không thể quên, chúng vẫn ghi nhớ lời hứa của cha mẹ. Nếu cha mẹ thất hứa thì lần sau chúng sẽ không tin vào lời hứa của cha mẹ nữa. Ngay cả trong cách cư xử của cha mẹ với ông bà hoặc giữa vợ chồng với nhau mà có sự to tiếng, không kính trên nhường dưới thì ngay lập tức sẽ để lại ấn tượng xấu trong đầu con trẻ. Đối với người bề trên, cha mẹ đối xử kính trọng, lễ phép, với con trẻ thì đúng mực thì lẽ đương nhiên lòng tin của con cái với cha mẹ sẽ là bền vững.

 

Để giúp con cái tiến bộ, cha mẹ cũng cần phải tin tưởng vào con cái mình. Tuyệt đối đừng mắng nhiếc chúng là đồ ngu độn, xấu xa, đừng đay trì con cái, đừng đem con cái so sánh với đứa trẻ khác để ỉ ôi, mắng nhiếc con cái. Khi trẻ mắc sai lầm, cha mẹ nhẫn nại nhẹ nhàng giải thích cho trẻ thế nào là đúng, là sai và giúp chúng sửa chữa sai lầm, thể hiện cho con biết cha mẹ tin rằng con sẽ tiến bộ. Có như vậy chúng mới có thể thực sự tự tin vào mình trong học tập cũng như trong cách đối xử với người khác. Cần phải tin tưởng vào con, tôn trọng ý kiến của con.

 

Cho đến lứa tuổi dậy thì, khả năng lựa chọn, phán đoán, thể hiện sự yêu ghét hình thành ngày càng rõ rệt. Nhưng do khả năng nhận thức của con trẻ còn hạn chế nên trong suy nghĩ, hành động đôi khi còn có sự thiếu sót. Vì thế chúng cần được cha mẹ tôn trọng và thông cảm. Nếu chúng cảm nhận được sự tôn trọng và tin tưởng của cha mẹ đối với chúng thì chúng cũng sẽ tự tin hơn trong học tập và cuộc sống. Nhiều bậc cha mẹ không tin tưởng con cái, chỉ sợ con mình sẽ mắc sai lầm nên quản lý chặt chẽ, luôn giám sát con cái từ hành động đến nói năng giao tiếp. Thực ra làm như vậy chưa phải là tốt cho con. Trong quá trình trưởng thành, có ai mà không ít nhiều mắc sai lầm, nên các bậc cha mẹ cần phải nhìn thẳng vào khuyết điểm của con, không nên viện cớ con còn bé, nhận thức còn nhiều hạn chế nên giám sát, quản lý, không tin tưởng để trao cho con cái quyền được làm chủ nhận thức, làm chủ hành động của cá nhân phù hợp với quá trình phát triển tâm sinh lý của con trẻ mà vô tình hạn chế, cản trở quá trình phát triển tự nhiên của con trẻ.

 

Điều quan trọng là tin tưởng ở con, cho con cơ hội để sửa chữa sai lầm. Tin tưởng vào con một cách chân thành sẽ tạo sự tự ý thức ở chúng ngay từ khi còn nhỏ, khiến con cái có trách nhiệm với chính hành vi của mình, chủ động hơn trong hành động, cố gắng hơn trong học tập để mong làm vui lòng cha mẹ. Hãy tạo dựng lòng tin vào con để giúp con tự tiến bộ.

 

VŨ THỊ HƯƠNG MAI 

Long Biên - Hà Nội.

huongmai8081@yahoo.com.vn

READ MORE - XÂY DỰNG LÒNG TIN TƯỞNG GIỮA CHA MẸ VÀ CON CÁI - Vũ Thị Hương Mai