NHẮM
RƯỢU VỚI CƯỠNG XUÂN
- THƠ ĐẶNG XUÂN XUYẾN
*
Tôi có thói
quen mỗi lần đọc thơ, khi gặp một câu hay, ý lạ thường tự thưởng cho mình một
ly rượu - thắp lửa ở lòng mình, thả hồn lang thang trên ngọn nguồn, bến bờ say
của câu chữ. Và hôm nay đọc tập: Cưỡng Xuân của Đặng Xuân
Xuyến, không cưỡng nổi lòng mình, không thể hoãn cái sự sướng, tôi nhắm rượu
với thơ.
.jpg) |
| Tác giả NGUYỄN THANH LÂM |
Sao
lại Cưỡng Xuân? Người ta thường nói đón xuân, khao khát mùa xuân
về, có người rẽ lá vàng chặn lối xuân đi và chặn nẻo xuân về; có thể yêu xuân
và thù hận mùa xuân, nhưng Cưỡng Xuân thì chưa có ai dám “liều” như nhà thơ
Đặng Xuân Xuyến.
Mùa xuân như
thiếu nữ huyền bí trong vẻ non tơ mà nhà thơ dám cưỡng xuân sao? Không thể!
Nhưng nhan đề tập thơ là “Cưỡng Xuân” rất lạ, gợi trí tưởng tượng, hoang
mang, mời gọi tìm hiểu. Ôi “Cưỡng Xuân”! Mới nghĩ đến thôi đã thấy lạ và không
khỏi giật mình.
Và tôi như
kẻ vụng trộm lắng nghe tiếng nói thì thầm của đôi trai gái:
Em gạ một
đêm chồng vợ
Cho mùi da
thịt thơm hương
và tiếng
chàng trai:
Ừ thì, một
đêm thôi nhé
Mai đừng,
nữa gạ một đêm.
Gạ thôi, rủ
yêu thôi, có cưỡng gì đâu! Nhưng tình yêu đến với tình yêu, thực sự như lửa gặp
lửa sẽ hòa đồng cùng cháy sáng. Không mặc cả, không gạ gẫm, chàng trai không
những bằng lòng một đêm mà còn “lo xa”:
Mùa này ẩm
trời dài lắm
Da đây thịt
đấy đến mòn.
(Ẩm trời)
Thì ra là
vậy. Sự lo lắng của chàng trai đã vén màn bí mật của “Cưỡng Xuân”. Là sự lạ
trong tình yêu mà cũng rất đời thường. Cái sự lạ trong đời thường không khoác áo đạo đức, mà lại rất hồn
nhiên:
Rỉ rắc mưa
Rét ngọt trở
mùa
Em vê tròn
ném tôi vào cơn lốc...
(…)
Vít cổ xuống
Cong
người
Em
rướn…
Em…
(Khát)
Cưỡng xuân ở
đây là sự cưỡng của cơn say “Ném tôi vào cơn lốc” và sự run rẩy của bàn
tay, bản năng không lý trí: “Vít cổ xuống/ Cong người/ Em rướn...” theo
bản năng yêu... và tiếng “Em” cuối cùng như tiếng thở gấp, đưa tình lên
đỉnh… cõi bồng lai.
Tôi tự hỏi,
tình yêu điên cuồng mê dại như thế có phải là “Cưỡng” không? Muốn đem lý thuyết
phân tâm của F.Rớt để trả lời mà không thể, mọi lý thuyết đều “mất điện” trong
tình yêu.
Hãy nghe
trong giấc “Mơ Đêm” - “Cuống cuồng vòng tay ghì hơi ấm” -
Chỉ ngôn ngữ của thơ mới “ghì hơi ấm”, chỉ “khi tỉnh rượu/ lúc tàn
canh” nhà thơ mới tự thương mình, giật mình xót xa cho mình:
Giật mình
Ánh mắt nửa
đêm
hun hút đại
ngàn gió hú...
Thèm
trận cuồng lũ
Dào dào trùm
ải chờ mưa
Khát...
Khát là sự
đòi hỏi của thể chất, khi khát cần uống, khi đói thèm ăn, nhưng cái khát trong
tình yêu dày vò ở tâm, ở tim, linh thiêng và gần với thánh thần hơn. Cái khát
thể hiện bằng thơ: “Trăng vàng lả lướt bến sông/ Đắm hồn tôi với mênh mông
gió trời” (Mơ). Khát trong cả giấc mơ là cái khát không bờ, không bến. Và
khi đã khát thì ở đâu cũng khát. Cái khát của tình yêu không có nhà, không nơi
ẩn náu mà ở đâu cũng thành quê hương.
Một chiều lạ
“Sợ đêm về/ quẩn gió/ xáo xác khuya…/ Te tẻ chiều/ nhớn nhác/ nhón chân qua”.
Chỉ cái khát của tình yêu - của thơ mới nhận ra vị “te tẻ chiều”, nếm
được tiếng “xáo xác khuya”, thức ngộ bao chiều mà chiều vẫn lạ.
Tôi đọc bài
“Khát” (Lời đề tặng V. yêu). Không biết V. yêu có phải là vợ yêu không
mà sao giống tình vợ chồng đến vậy. Ở đây không có sự “Cưỡng Xuân” mà rất tự
nguyện:
Nào nằm
xuống
Vùi ngực anh
Dán chặt…
(…)
Dòng nham
thạch cuộn từng cơn nóng hổi
Thế. Thế.
Thế
Căng người
Em hứng
đợi...
(…)
Thỏa thuê
từng cơn khát
Em. Em ơi…
đêm sắp qua rồi....
Tình cảm vợ
chồng ngoài cái say, cái yêu thuần khiết, còn có cái say, cái yêu nghĩa vụ.
Nhưng ở đây hoàn toàn thăng hoa “Căng người/ hứng đợi”, và sự giục giã “Em.
Em ơi... đêm sắp qua rồi” thì không thể yêu nghĩa vụ chút nào, mà cao hơn
cơn khát yêu của vợ chồng. Nhưng nhà thơ đã tự tố cáo mình, trong thơ không thể
dối được. Vợ chồng thì có đêm nay và nhiều đêm nữa, việc gì phải vội, phải sợ
không còn nữa mà phải hổn hển “Em. Em ơi… đêm sắp qua rồi.”.
Vâng. Cơn
khát này cao hơn, đằm hơn cơn khát vợ chồng nên không phải vợ chồng mới có chất
say - Chất khát của tình yêu!
Lại một bài
“Đêm” nữa tặng V. yêu. Cơn khát nóng ran làm “Đêm bức bối”, màn
đêm như bị căng ra và nén lại: “Em đè ta nghiến ngấu/ Đêm chuyển màu”.
Đêm chuyển
màu gì vậy? Họa sỹ thực thụ có thể biết 180 màu đen, nhưng màu đêm của tình yêu
chỉ tình yêu mới biết, màu của “Đêm lõa lồ/ rần rật/ đốt thịt da.”.
Ôi! Tình yêu
đã truyền vào đêm sức sống, truyền một ngôn ngữ linh thiêng - thần bí mà rất
đời.
Khát, yêu,
nhớ là mạch đập liên hoàn trong trái tim yêu, cứ tưởng nhớ là phải xa xôi, cách
mặt nhưng nhớ của Đặng Xuân Xuyến như hiện thực trông thấy rõ ràng, như cuốn
phim đời:
Đêm tỉnh
giấc
Khát mắt
cười chiều qua lăn trên chiếu
Căng người
run rẩy cuộc
yêu...
(…)
Gió trườn
qua khe cửa.
Đã yêu, ai
chẳng nhớ, nhưng nhớ rất chi tiết “Gió trườn qua khe cửa” - gió như một
chứng nhân có lẽ chỉ nhà thơ mới có. “Gió trườn qua khe cửa” là ngọn gió
có linh hồn, ngọn gió vàng xoa dịu và mát lành cõi phàm tục của tình yêu.
Sếch-xpia
bảo: Tình yêu như người cung thủ bịt mắt mình, phóng mũi tên tình yêu đi đến
đâu không cần biết mà vẫn trúng đích.
Trong cái
mê, có cái ngộ, cái biết, và phải trải qua bến mê mới thấy bờ giác. Đặng Xuân
Xuyến đã ngồi thiền dưới gốc cây bồ đề tình có biết bao năm để ngộ chăng? Cứ
tính từ ngày vợ chồng Xuyến chia tay, hay cộng cả trước và sau thời gian ấy mới
đắc đạo tình hay đốn ngộ. Đốn ngộ là đột biến, đắc đạo là sự tiêm ngộ. Theo tôi
thì Đặng Xuân Xuyến trải qua bao đổ vỡ, hẫng hụt, khổ đau mà đắc ngộ.
Hãy nghe về
sự ngộ, sự biết của anh:
Ừ biết
Em rồi chẳng
đợi
Mà lòng
chẳng nỡ buông lơi
Ừ biết
Chỉ lời giả
dối
Mà tin, tin
đến cạn lời.
Biết em
không thật mà lòng vẫn tin là sao? Hãy lấy lòng khát yêu để trả lời cho câu hỏi
này. Hãy lấy sự “Cưỡng Xuân” - Gượng yêu làm chìa khóa mở ra tâm hồn nhà
thơ.
Nhà thơ vẫn
khát thèm yêu nên dù biết rằng “em chẳng đợi”, chẳng yêu mình mà vẫn
gượng yêu, gượng tin, thậm chí còn mong nàng nói dối là yêu mình còn hơn phải
nghe những lời phũ phàng nói thẳng - không yêu. Ta nhận ra nhân cách đẹp của
nhà thơ chính ở sự phi lý này.
“Thôi thì
sắm vai người dại/ Ngô nghê với tháng năm dài”. Trải qua những khổ đau,
những cơn khát, cưỡng xuân, Đặng Xuân Xuyến chấp nhận “Dại Yêu”, chấp
nhận “Niềm vui dẫu chỉ nửa vời/ Có sao đâu/ Vẫn cứ ngời ngợi hương/ Chỉ tôi/
Chín nhớ/ Mười thương/ Đủ rồi”.
Đọc những
dòng thơ, như nghe tiếng nước mắt chảy ngược vào tâm, giọt nước mắt long lanh
ánh sáng thức ngộ - Thức ngộ sau chén say, mê đắng của tình yêu:
Ta gạ em cạn
chén
Thế là em
cạn ta...
Nửa đời trai
trinh bạch
Em nhuộm ta
ngả màu.
(Em)
Màu của tình
yêu là màu gì vậy? Là 7 sắc cầu vồng sau chiều mưa chăng? Không! Màu tình yêu
là muôn màu, màu của hạnh phúc và khổ đau, không họa sĩ nào vẽ nổi, nó biến ảo
trong không gian, thời gian, trong tâm thức của mỗi người.
Với Đặng
Xuân Xuyến là màu say đắm và màu “Chán Yêu” hòa quyện, là màu “Bồng
bềnh người ơi/ Mây tím lưng trời” chìm vào “nụ cười bạc phếch/ Xộc xệch
tình.../ Lếch thếch tiếng yêu.”
Tôi tìm thấy
ở Đặng Xuân Xuyến màu của “Đêm trở mình nhiều hơn/ Tóc dầy thêm sợi bạc”.
Và đặc biệt ở Đặng Xuân Xuyến là màu của tình yêu máu thịt dành cho cậu con
trai - cái màu máu thiêng liêng của tình cha con đã giải thiêng mọi màu sắc của
tình yêu lứa đôi. “Lặng nhìn con nằm ngủ/ Ngổn ngang nỗi tơ vò”.
Sau màu yêu
ngày tươi đẹp đã qua, con chim thi ca vẫn cất cao giọng hót nhưng không còn là
bản tình ca réo rắt mà là giọng to nhỏ thì thầm:
Mình già rồi
anh nhỉ
Thời gian
thế mà nhanh
Mới vài
chuyện loanh quanh
Tóc đã pha
màu bạc...
Giọng thoảng
nghe khang khác
Mình già rồi
mà anh.
Không ai
khuất phục được thời gian, không ai ở mãi trên đời, yêu đương... mê ngộ một
thời rồi đi. Và Đặng Xuân Xuyến cũng nằm trong quy luật của thời gian như mỗi
chúng ta. Chính vì hiểu quy luật của thời gian mà anh đã “Cưỡng Xuân”, anh
“Cưỡng Xuân” và xuân cũng cưỡng anh.
Nhà thơ “Lánh
Yêu” mà vẫn bị yêu: “Sao chẳng nói yêu từ sớm/ Khi anh đương còn trẻ
trai/ Bây chừ lừ đừ, lọm khọm/ Nào ai dám mộng với ai.”. Nhà thơ trách cô
gái trẻ chậm nói lời yêu nhưng trong lòng tự biết tuổi của mình, sức đã “chồn
chân mỏi gối”, lòng thèm yêu lắm nhưng “Chỉ e nhỡ đường ân ái/ Khiến em đứt
ruột chiều tà.”
Tôi cam đoan
rằng: Tuổi của Đặng Xuân Xuyến mới 52 còn tràn đầy sinh lực, chưa “chồn chân
mỏi gối” tí nào, anh như con chim bị trúng thương tình ái, đổ vỡ duyên vợ
chồng nên sợ “cành cây cong” như chiếc cung thôi. Và chất quê Hưng Yên ở trong
máu còn thắm chưa phai, chưa nhiễm chất thị thành, nên thèm yêu mà vẫn lo xa.
Lo xa nên
nhà thơ mới tỏ tình với ngôn ngữ dân dã chân thành: “Em có cần anh không/
Nếu cần hãy cùng anh chung sống”. Chữ “cần” mộc mạc mà rất
thơ mang nặng tâm tình. Tình yêu cần tình yêu như con người cần không khí để
sống. Thiếu sự “cần” ấy - thiếu không khí - có ai sống được bao giờ. Bài thơ “Chung”,
tôi đã bình rồi, không bình lại nhưng vẫn bị sự mộc mạc của câu thơ “Em có
cần anh không” níu kéo. Tôi đành nhắp thêm chén rượu nữa cho hồn say với sự
“cần” yêu.
Thơ của Đặng
Xuân Xuyến chưa đến bực tài hoa, mà là thơ của nỗi lòng, tình yêu và sự đớn đau
trong tình yêu nâng hồn anh thành cánh chim bay đến phía sau của chân trời tình
yêu và trở về với hồn quê - Đất nhãn Hưng Yên:
Về đi em! Về
ngắm trăng buông
Câu mái đẩy
lèn sâu ký ức
Dựa vai anh
ngắm đời rất thực
Cổ tích trầu
cau đã hết nhựa rồi..
Nếu có tài
họa sĩ, tôi sẽ vẽ bức tranh đồng quê, có đôi trai gái ngồi ngắm trăng buông. Cô
gái tựa vào vai chàng trai, ngắm trăng trời và nghe trăng ở lòng thổn thức.
Nhưng vẽ “Cổ tích trầu cau đã hết nhựa rồi” thì thật khó. Chỉ có thơ,
hồn thơ quê của Đặng Xuân Xuyến mới vẽ được. Tôi nhắm câu thơ này cho rượu thêm
hương.
Rượu và thơ
dẫn tôi đi, tôi lang thang trong sự “Cưỡng Xuân” của Đặng Xuân Xuyến.
Mỗi bài thơ như cưỡng tôi yêu, và tôi bằng lòng với sự cưỡng yêu ấy.
Tôi bị cưỡng
vào những khao khát và những giấc mơ, mà từ những khát khao và những giấc mơ ấy
tôi lại được trôi dạt tới bờ bến của dại khờ. Ôi! Sự dại khờ trong tình yêu như
một cõi tiên. Trên đảo bồng lai của dại khờ tôi gặp tôi, gặp những khát khao
chân thực của tình người. Tình yêu cần sự dại khờ hơn khôn ngoan.
Có phải yêu
thật lòng quá thành dại khờ nên Đặng Xuân Xuyến đã “Cưỡng Xuân”. Tôi
nghe thẳm xa trong hồn tiếng của trời, tiếng của mùa xuân thì thầm trong hoa
lá: “Tôi bằng lòng… bằng lòng.”. Thì ra mùa xuân cũng khát yêu và thèm
sự “Cưỡng” như con người. Lâu lắm, xa lắm, trên thế gian chưa có ai, chỉ có Đặng Xuân Xuyến “Cưỡng
Xuân”.
Vì “Cưỡng
Xuân” - Tập thơ đầu tay của Đặng Xuân Xuyến, tôi tự rót rượu thưởng cho
mình.
*
Hà Nội, 08 tháng 6-2017
NGUYỄN THANH LÂM
Địa chỉ: Số 4
ngõ 179, phố Minh Khai,
quận Hai Bà
Trưng, thành phố Hà Nội.
Email: thanhlam.tho@gmail.com
.jpg)
