ĐÈO SA MÙ BÊN TRƯỜNG SƠN TÂY - Đình Nhu

ĐÈO SA MÙ BÊN TRƯỜNG SƠN TÂY

Đình Nhu

 

Trên nhánh Tây của đường Hồ Chí Minh đoạn Khe Gát-Khe Sanh có một con đèo được coi là cao nhất, hiểm trở nhất và cũng ngoạn mục nhất, nằm cách Khe Sanh gần 30 cây số về phía bắc và cách Khe Gát khoảng 200 cây số về phía nam.

 Đó là Sa Mù, cao hơn 1400 m!

Tầm đầu những năm 2000, khi tuyến này đang thi công mình đã lên đây. Nhớ mãi cuộc trò chuyện trong mây với anh em công nhân, cách chục mét chỉ thấy bóng, không rõ mặt: “Bọn em ở đây 3 tháng chưa thấy mặt trời, 3 tháng quần áo giặt không khô.”

Bây giờ quay lại, khi Huế, Đông Hà nóng 36-37 độ thì lên đây giảm còn 23 độ, mát như đang ở Sa Pa hay Đà Lạt vậy…

Xin nói thêm rằng, cũng như đoạn qua hầm A Roàng từ A Lưới (Huế) đi Thạnh Mỹ (Đà Nẵng), thời chiến tranh, ô tô không thể vượt Sa Mù bởi núi quá cao và hiểm trở, chỉ là lối mòn cho người gùi cõng, còn xe cơ giới thì phải vòng sang đất Lào mấy chục cây số.

Chiếu theo Hiệp định Giơ-ne-vơ (1954), sông Sê-băng-hiêng làm giới tuyến phía tây Trường Sơn nên huyện Hướng Hoá phần lớn nằm ở bờ nam, chỉ có xã Hướng Lập cắt ra miền Bắc. Cũng như giới tuyến sông Bến Hải bên đông Trường Sơn, huyện Vĩnh Linh phần lớn nằm ở bờ bắc, chỉ xã Vĩnh Liêm cắt vào miền Nam. Có lẽ vậy mà dù cũng nằm trên Trường Sơn nhưng người Quảng Trị không nói “lên” mà là “ra” Hướng Lập - Cù Bai. Mãi đến những năm 1990, vùng đất bên kia đèo Sa Mù vẫn là nơi xa xôi cách trở nhất của tỉnh Quảng Trị.

Mình nhớ hồi đó, mỗi khi có ca cấp cứu. dù là dân bản hay lính đồn, thì bộ đội biên phòng đều gọi xe Gat-66 của Sở chỉ huy chạy từ Đông Hà lên, trên này thì cử anh em khiêng người lội qua sông Sê-băng-hiêng, vượt đèo Sa Mù mà chạy bộ về. Nhiều bữa xe từ Đông Hà (cách gần trăm cây số) đã tới chờ dưới chân đèo rồi mà cáng vượt Sa Mù vẫn chưa đến. Cũng có những khi cáng chưa qua hết Sa Mù thì bệnh nhân đã tắt thở. Còn trúng khi mưa lũ thì đành bó tay…

Ngày ấy, các đoàn công tác quan trọng ra Hướng Lập - Cù Bai đều phải “mượn” đường bạn Lào mà đi, vô cùng bất tiện.

Chỉ đến cuối những năm 1990, khi Bộ trưởng Quốc phòng Đoàn Khuê, Đại biểu Quốc hội tại Quảng Trị, mấy lần thực địa Cù Bai thì mới cho đầu tư đoạn đường tuần tra cơ giới vượt Sa Mù. Con đường này về sau trở thành một đoạn trong nhánh Tây của đường Hồ Chí Minh ngày nay.

Giờ đèo Sa Mù bên Tây Trường Sơn là một cung phượt hấp dẫn không chỉ với giới trẻ mà cả với lớp già như mình. Ở đó không chỉ có thiên nhiên hoang sơ, hùng vĩ mà còn biết bao địa danh huyền thoại của một thời cha ông xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước.

Đình Nhu

https://www.facebook.com/dinh.nhu.3720

READ MORE - ĐÈO SA MÙ BÊN TRƯỜNG SƠN TÂY - Đình Nhu

XỨ CỦA BÀU - Dinh Nhu

Dinh Nhu

XỨ CỦA BÀU

Nếu phải kể tên một nơi mà sự kỳ diệu của thiên nhiên được phô diễn một cách đặc sắc, thì với mình, đó là vùng cát Quảng Trị, nằm trong vệt đất ven biển mà người xưa gọi là “Tiểu Trường Sa”(Phân biệt với “Đại Trường Sa” là dải cát duyên hải từ Quảng Nam vào đến Bình Thuận).

Thật ấn tượng khi giữa trùng điệp cồn cát chang chang lại có rất nhiều hồ nước ngọt độc đáo mà ở quê mình gọi là “bàu”.

Những bàu nước ấy không bao giờ cạn cho dù có năm nắng hạn ba bốn tháng trời không một giọt mưa. Và chúng giống nhau ở chỗ nằm sát biển nhưng khi nào cũng ngọt lịm, trong mát lạ lùng. Mình còn nghe nói trong các loại nước tự nhiên thì nước ở các bàu cát là thứ nước uống tốt nhất so với ao hồ sông suối khác, dù là dạng nước ngầm hay nước mặt.

Quảng Trị có rất nhiều bàu mình không nhớ hết. Nhưng có bốn cái tên nổi tiếng không thể không nhắc: Đó là Bàu Tró, được coi là “hồ không đáy”, ở ngay thành phố Đồng Hới. Bàu Sen, điểm dừng chân nổi tiếng mát mẻ cùng với món cơm gà, cơm cá mà ai từng ghé một lần thì khó từ chối lần sau. Bàu Trạng, nơi có con cá tràu (cá lóc) khủng đến mức vảy của nó sau khi phát cho cả làng làm quạt, số còn lại dùng để lợp được mấy chục mái nhà mà tốt hơn cả ngói. Tuy con cá đó chỉ có trong chuyện trạng Vĩnh Hoàng, nhưng người ta tin rằng nhờ uống nước bàu Trạng mà người làng Huỳnh Công Tây từ nhỏ chí lớn ai cũng biết nói trạng.

Nhưng mình thực sự bất ngờ khi lần đầu tiên đến bàu Nhum. Có vẻ những cồn cát và những rừng cây rậm rịt vùng Sen Thủy đã giấu bàu Nhum rất kỹ nên cách quốc lộ 1A hơn cây số thôi mà chỉ khi đến tận mép nước ta mới nhận ra. Một hồ nước bao la, xanh ngắt và trong veo.

Đáng nói là bàu Nhum còn là một hồ thủy lợi tự nhiên trên cát, không cần đắp đập ngăn dòng mà nước trong cát cứ thế ăm ắp quanh năm.

Độc đáo hơn, đây là công trình thủy lợi bằng cát có từ thời Pháp nằm ở tỉnh này nhưng lại để tưới cho ruộng ở tỉnh khác. Cụ thể là bàu Nhum nằm ở Lệ Thủy (Quảng Bình) nhưng nước thì dẫn tưới cho đồng ruộng Vĩnh Linh (Quảng Trị).

May có gió nước bàu Nhum mà ta nhận ra đất trời vẫn còn sót lại một chút Xuân đây!

Ảnh: Ghé bàu Nhum vào một ngày chưa hè mà đã nắng nóng gay gắt.

READ MORE - XỨ CỦA BÀU - Dinh Nhu

BẾN XƯA HỒ XÁ - Dinh Nhu

BẾN XƯA HỒ XÁ   

Dinh Nhu    

                 

Sông Hồ Xá từ Vĩnh Chấp đang chảy thong dong giữa cánh đồng Vĩnh Long hướng về Vĩnh Lâm, khi đến đây bỗng dưng chuyển dòng ép sát vào mép quốc lộ 1A phía tả ngạn mà tạo ra cái bến nghiêng cho người xuống thuyền vào trung tâm thị trấn. Xong rồi lại bẻ lái rời xa quốc lộ chảy về Châu Thị, nhập vào sông Sa Lung mà đổ ra Bến Hải-Hiền Lương.

Đối diện bến sông phía bên kia quốc lộ 1A là ngã ba trung tâm thị trấn, có con dốc sỏi rộng thênh thang. Ngày mình từ nơi sơ tán Tân Kỳ về vẫn còn dấu tích cái cột đèn bằng bê tông bị bom đánh trơ ra lõi thép to bằng ngón chân cái. Cái cột đèn đầy thương tích nhưng bao năm vẫn sừng sững như một bùng binh ngay giữa tim con đường rộng nhất Hồ Xá thời ấy, dẫn lên trên dốc là sân vận động bên tay trái, tháp nước (đã bị sập) bên tay phải, tiếp theo là đến Trạng Cù, có trường cấp 3A Vĩnh Linh cũ…

 Người Hồ Xá không gọi sông mà là rào. Nó được đào từ thời chúa Nguyễn (có ý kiến là từ thời nhà Hồ), để kết nối mạng đường thuỷ từ Kênh Sen (Thuỷ Liên Cảng)- Quảng Bình vào tận kinh thành Huế. Thế nên từ bến sông Hồ Xá, xuôi xuống sông Sa Lung ra Bến Hải rồi theo Cánh Hòm vào Thạch Hãn. Lại theo Vĩnh Định sang Ô Lâu đến phá Tam Giang mà ngược lên sông Hương là đến Huế.

Khi mình lớn lên thì bến Hồ Xá đã thành một “thương cảng” của thị trấn. Người các xã vùng dưới thường cho thuyền theo sông Bến Hải mà đưa cá mắm lên. Người vùng trên thì men sông Sa Lung mà mang lâm sản xuống. Dân làng mình lên Trường Sơn chặt gỗ lim, gỗ gõ làm cột nhà hay vô Cồn Tiên bứt tranh về lợp mái cũng phải chở bằng thuyền và về cập bến này.

Mình nhớ những chiều hè. Mấy chiếc xe tải, xe con, máy cày, máy kéo của các cơ quan trong huyện lùi ngập nửa bánh để tẩy bụi. Trẻ con thì vùng vẫy bơi đùa. Vui nhất là nhiều vụ tập xe đạp từ trên dốc thị trấn thả phanh rồi hoảng quá cứ lao thẳng xuống sông…

Và bến sông này cũng là nơi mà chỉ sau một mùa hè theo đám chăn trâu trong làng mình đã biết bơi.

Cách bến không xa, chỗ sông bắt đầu ngoặt vào sát quốc lộ 1A có xoáy nước rất sâu, nghe nói hình thành từ một trận lũ lớn ngày xưa. Dân làng mình gọi là Trẹng. Người ta kể dưới Trẹng có con Ma Rà chuyên bắt con nít. Không biết đã có bao nhiêu con nít bị Ma Rà bắt, nhưng mình chứng kiến một cô bé ở gần nhà đuối nước khi tắm sông bị trôi vào Trẹng. Người lớn lặn tìm cả ngày mới vớt được về. Chuyện Ma Rà bắt cả trâu, bò cả ngan, vịt khi bơi qua đó thì nghe nhiều. Kể cả không ít vụ người lớn vì quẫn trí mà nhảy xuống Trẹng cho Ma Rà bắt…

Bến sông xưa giờ không còn nữa. Nơi đó, giờ là một dãy phố thị đông đúc sau khi người ta lấp sông, chỉnh dòng để lấy đất mở rộng đô thị.

Trẹng mất, Ma Rà cũng bỏ đi rồi…

Tính ra đã nửa thế kỷ.

Thế hệ 8X chắc không ai ngờ ngày xưa Hồ Xá cũng có một bến sông. Còn bạn bè thời 6X của mình, có ai còn nhớ bến sông xưa ấy? Có còn nhớ Trẹng hay có biết Ma Rà giờ đang lưu lạc nơi đâu?

Mình vừa về quê, qua cầu Nam Bộ, chợt nhớ bến sông xưa rồi lan man cùng ký ức. Hơn 50 năm rồi, nhớ nhớ quên quên, mà bồi hồi chi lạ!

Ảnh 1: Nhìn từ cầu Nam Bộ, sông xưa nay đã lên đồng, và bến sông đã biến thành phố xá.

Ảnh 2: Cận cảnh khúc sông trước bến, vốn rộng và sâu nằm sát quốc lộ 1A, nay đã bị lấp thành ruộng.

Dinh Nhu

READ MORE - BẾN XƯA HỒ XÁ - Dinh Nhu