ĐÈO SA MÙ BÊN TRƯỜNG SƠN TÂY - Đình Nhu

ĐÈO SA MÙ BÊN TRƯỜNG SƠN TÂY

Đình Nhu

 

Trên nhánh Tây của đường Hồ Chí Minh đoạn Khe Gát-Khe Sanh có một con đèo được coi là cao nhất, hiểm trở nhất và cũng ngoạn mục nhất, nằm cách Khe Sanh gần 30 cây số về phía bắc và cách Khe Gát khoảng 200 cây số về phía nam.

 Đó là Sa Mù, cao hơn 1400 m!

Tầm đầu những năm 2000, khi tuyến này đang thi công mình đã lên đây. Nhớ mãi cuộc trò chuyện trong mây với anh em công nhân, cách chục mét chỉ thấy bóng, không rõ mặt: “Bọn em ở đây 3 tháng chưa thấy mặt trời, 3 tháng quần áo giặt không khô.”

Bây giờ quay lại, khi Huế, Đông Hà nóng 36-37 độ thì lên đây giảm còn 23 độ, mát như đang ở Sa Pa hay Đà Lạt vậy…

Xin nói thêm rằng, cũng như đoạn qua hầm A Roàng từ A Lưới (Huế) đi Thạnh Mỹ (Đà Nẵng), thời chiến tranh, ô tô không thể vượt Sa Mù bởi núi quá cao và hiểm trở, chỉ là lối mòn cho người gùi cõng, còn xe cơ giới thì phải vòng sang đất Lào mấy chục cây số.

Chiếu theo Hiệp định Giơ-ne-vơ (1954), sông Sê-băng-hiêng làm giới tuyến phía tây Trường Sơn nên huyện Hướng Hoá phần lớn nằm ở bờ nam, chỉ có xã Hướng Lập cắt ra miền Bắc. Cũng như giới tuyến sông Bến Hải bên đông Trường Sơn, huyện Vĩnh Linh phần lớn nằm ở bờ bắc, chỉ xã Vĩnh Liêm cắt vào miền Nam. Có lẽ vậy mà dù cũng nằm trên Trường Sơn nhưng người Quảng Trị không nói “lên” mà là “ra” Hướng Lập - Cù Bai. Mãi đến những năm 1990, vùng đất bên kia đèo Sa Mù vẫn là nơi xa xôi cách trở nhất của tỉnh Quảng Trị.

Mình nhớ hồi đó, mỗi khi có ca cấp cứu. dù là dân bản hay lính đồn, thì bộ đội biên phòng đều gọi xe Gat-66 của Sở chỉ huy chạy từ Đông Hà lên, trên này thì cử anh em khiêng người lội qua sông Sê-băng-hiêng, vượt đèo Sa Mù mà chạy bộ về. Nhiều bữa xe từ Đông Hà (cách gần trăm cây số) đã tới chờ dưới chân đèo rồi mà cáng vượt Sa Mù vẫn chưa đến. Cũng có những khi cáng chưa qua hết Sa Mù thì bệnh nhân đã tắt thở. Còn trúng khi mưa lũ thì đành bó tay…

Ngày ấy, các đoàn công tác quan trọng ra Hướng Lập - Cù Bai đều phải “mượn” đường bạn Lào mà đi, vô cùng bất tiện.

Chỉ đến cuối những năm 1990, khi Bộ trưởng Quốc phòng Đoàn Khuê, Đại biểu Quốc hội tại Quảng Trị, mấy lần thực địa Cù Bai thì mới cho đầu tư đoạn đường tuần tra cơ giới vượt Sa Mù. Con đường này về sau trở thành một đoạn trong nhánh Tây của đường Hồ Chí Minh ngày nay.

Giờ đèo Sa Mù bên Tây Trường Sơn là một cung phượt hấp dẫn không chỉ với giới trẻ mà cả với lớp già như mình. Ở đó không chỉ có thiên nhiên hoang sơ, hùng vĩ mà còn biết bao địa danh huyền thoại của một thời cha ông xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước.

Đình Nhu

https://www.facebook.com/dinh.nhu.3720