Làng Hội Kỳ – miền
cổ tích bên dòng Ô Lâu
Người Hải Lăng
Giữa dải đất miền
Trung đầy nắng gió, nơi những mùa hạn khô rang đi qua rồi lại nhường chỗ cho những
mùa mưa trắng trời, có một ngôi làng lặng lẽ nép mình bên dòng Ô Lâu hiền hòa.
Đó là làng Hội Kỳ, thuộc xã Hải Chánh, huyện Hải Lăng cũ, nay thuộc xã Nam Hải
Lăng, tỉnh Quảng Trị — một miền quê không ồn ào phô diễn, không rực rỡ sắc màu
đô hội, nhưng lại có sức níu giữ lòng người bằng vẻ đẹp cổ kính, trầm mặc và
sâu thẳm như chính ký ức của bao đời cư dân nơi đây.
Hội Kỳ không chỉ
là một địa danh trên bản đồ. Hội Kỳ là một miền di sản. Một miền quê mà mỗi mái
nhà, mỗi hàng cây, mỗi lối ngõ, mỗi bờ tre đều như còn cất giữ trong mình hơi
thở của thời gian. Dòng Ô Lâu chảy qua làng không chỉ đem phù sa bồi đắp ruộng
đồng, mà còn bồi đắp nên hồn cốt của một vùng văn hóa. Con sông ấy như một dải
lụa mềm vắt ngang ký ức, ôm lấy làng bằng sự dịu dàng, chở che và lặng thầm chứng
kiến bao cuộc đổi thay của đất trời, của con người, của lịch sử.
Từ hơn bốn trăm
năm trước, những bậc tiền nhân đã đặt chân đến vùng đất này, khai hoang lập ấp,
dựng nên xóm làng, chọn nghề nông làm kế sinh nhai và gửi lại cho con cháu một
gia tài quý giá: đó không chỉ là ruộng đồng, bến nước, lũy tre, mà còn là nếp
nhà, nếp sống, nếp nghĩ và đạo lý gia phong. Trải qua bao biến thiên dâu bể, Hội
Kỳ vẫn giữ được trong mình dáng vẻ của một làng quê Việt cổ — nơi con người sống
thuận theo thiên nhiên, kính trọng tổ tiên, gắn bó với dòng họ, với xóm làng và
với từng tấc đất quê hương.
Điều làm nên vẻ đẹp
riêng có của Hội Kỳ chính là những căn nhà rường cổ. Đó là những ngôi nhà không
chỉ được dựng lên bằng gỗ, bằng ngói, bằng bàn tay tài hoa của người thợ mộc
xưa, mà còn được dựng nên bằng tâm thức văn hóa, bằng sự chắt chiu của nhiều thế
hệ. Những mái ngói liệt phủ màu rêu phong, những cột kèo bằng gỗ mít sẫm màu thời
gian, những hoa văn rồng phượng chạm trổ tinh xảo, những cánh cửa bản khóa mở
ra khép lại như từng trang sách cổ — tất cả làm nên một không gian vừa mộc mạc,
vừa sang trọng, vừa gần gũi, vừa linh thiêng.
Bước vào một căn
nhà rường ở Hội Kỳ, người ta có cảm giác như bước vào chiều sâu của quá khứ.
Gian giữa trang nghiêm là nơi đặt bàn thờ tổ tiên, nơi khói hương nối liền người
đang sống với những người đã khuất. Hai bên là không gian tiếp khách, sinh hoạt,
là nơi câu chuyện gia đình được tiếp nối qua từng thế hệ. Những bức hoành phi,
câu đối, án thờ, khán thờ, vật dụng cũ… không chỉ là đồ vật, mà là chứng nhân của
một thời. Chúng kể cho ta nghe về nề nếp gia đình, về đạo hiếu, về sự học, về
lòng kính trọng nguồn cội và về cách người xưa gìn giữ phẩm giá trong từng nếp
sống thường ngày.
Những ngôi nhà ấy
thấp, chắc, kín đáo mà bền bỉ. Mùa đông thì ấm, mùa hè thì mát, bão giông đi
qua vẫn lặng lẽ đứng đó như một biểu tượng của sự vững chãi. Có lẽ, đó cũng
chính là dáng dấp của con người Hội Kỳ: hiền hòa mà cứng cỏi, chân chất mà sâu
sắc, lặng thầm mà bền gan trước mọi thử thách của thiên nhiên và lịch sử.
Không gian bên
ngoài những căn nhà cổ cũng mang một vẻ đẹp rất riêng. Đó là vẻ đẹp của hàng
rào cây xanh, của vườn tược sum suê, của bóng mát cây trái, của lối nhỏ quanh
co dẫn ra bờ sông. Ở Hội Kỳ, kiến trúc không tách rời thiên nhiên, con người
không đứng ngoài cảnh vật. Mái nhà, khu vườn, dòng sông, bến nước, đình làng,
miếu cổ, nhà thờ họ… hòa quyện với nhau thành một chỉnh thể yên bình, dung dị,
đậm chất làng quê Bắc Trung Bộ.
Hội Kỳ còn là nơi
lưu giữ những thiết chế văn hóa truyền thống của làng Việt. Đình, miếu, nhà thờ
các dòng họ không chỉ là công trình kiến trúc cổ, mà còn là nơi neo giữ hồn
làng. Ở đó có lễ nghi, có gia phả, có ký ức tổ tiên, có sự kết nối giữa các thế
hệ. Mỗi dịp xuân thu, mỗi ngày giỗ chạp, mỗi lần con cháu trở về thắp nén hương
trước bàn thờ họ tộc, là một lần mạch nguồn văn hóa được khơi lại, là một lần
người ta tự nhắc mình rằng: dù đi đâu, làm gì, quê hương vẫn là nơi bắt đầu.
Đặc biệt, Hội Kỳ
còn có những dấu tích làm nên niềm tự hào riêng của làng: lăng bà Dương Thị Ngọt
— người con gái tài sắc của quê hương từng là phi tần của vua Thành Thái; cây
xoài cổ thụ hàng trăm năm tuổi; những ngôi nhà thờ họ cổ kính; những mái nhà rường
còn sót lại sau bao mất mát của chiến tranh, thiên tai và thời gian. Mỗi dấu
tích ấy giống như một mảnh ghép của ký ức, góp phần tạo nên chân dung một ngôi
làng vừa bình dị, vừa đáng quý.
Nhưng vẻ đẹp của
Hội Kỳ hôm nay cũng khiến lòng người không khỏi bâng khuâng. Bởi những mái nhà
cổ từng một thời hiện diện nhiều hơn thế. Có những ngôi nhà đã xuống cấp, có những
ngôi nhà không còn đủ điều kiện trùng tu, có những giá trị đã mất đi trong lặng
lẽ khi đời sống hiện đại cuốn con người vào những lựa chọn mới. Thời gian không
chỉ phủ rêu lên mái ngói, mà còn âm thầm thử thách khả năng gìn giữ di sản của
mỗi thế hệ.
Vì vậy, Hội Kỳ
không chỉ cần được ngợi ca, mà còn cần được nâng niu. Những căn nhà rường cổ
không đơn thuần là tài sản riêng của từng gia đình, mà là tài sản văn hóa chung
của quê hương Quảng Trị. Mỗi cột gỗ, mỗi vì kèo, mỗi mái ngói, mỗi bức hoành
phi đều chứa đựng một phần lịch sử. Nếu mất đi, không chỉ mất một ngôi nhà, mà
mất cả một lớp ký ức, một phần hồn cốt của làng quê.
Giữa nhịp sống hiện
đại, khi nhiều làng quê đang đổi thay từng ngày, Hội Kỳ càng trở nên quý giá.
Quý không chỉ vì tuổi đời hơn bốn thế kỷ, không chỉ vì những căn nhà rường cổ
hiếm có, mà còn vì nơi đây vẫn giữ được cái thần thái thanh bình của một làng
quê xưa: có sông nước, có vườn cây, có đình làng, có nhà thờ họ, có khói hương
tổ tiên, có lòng người mộc mạc và có một vẻ đẹp khiến ai đã một lần ghé qua
cũng muốn chậm lại.
Hội Kỳ là nơi để
người xa quê tìm về nguồn cội. Là nơi để người yêu văn hóa lắng nghe tiếng nói
của thời gian. Là nơi để những ai đã quá quen với phố thị ồn ào được chạm vào sự
tĩnh lặng, vào màu rêu cũ, vào bóng tre, mái ngói, vào hơi thở của một miền quê
còn giữ được linh hồn.
Dòng Ô Lâu vẫn chảy.
Mái ngói Hội Kỳ vẫn trầm mặc dưới nắng mưa. Những căn nhà rường vẫn đứng đó,
khiêm nhường mà kiêu hãnh, như những người già minh triết ngồi bên hiên kể chuyện
trăm năm. Và Hội Kỳ, trong dáng vẻ lặng lẽ của mình, vẫn mãi là một miền cổ
tích bên sông — nơi quá khứ không hề mất đi, mà đang sống tiếp trong từng nếp
nhà, từng bóng cây, từng câu chuyện và từng tấm lòng biết nhớ về quê hương.
Hình ảnh: Sưu tầm
từ nhiều nguồn
