THƠ LỤC BÁT PHAN CHÍNH – Tâm Nhiên

Hai nhà thơ Phan Chính và Tâm Nhiên

Trong Đi vào cõi thơ, thi sỹ Bùi Giáng viết:“Chúng ta quen thói ngong ngóng chạy theo đuôi mọi thứ trào lưu, chủ nghĩa, chúng ta tuyệt nhiên không còn giữ một chút tinh thể cỏn con nào cả để thể hội rằng, lục bát Việt Nam là cõi thơ hoằng viễn nhất, kỳ ảo nhất của năm châu, bốn biển, ba bảy sông hồ…”
 

Thật vậy, kể từ Nguyễn Du đến Bùi Giáng, Hoài Khanh, Phạm Thiên Thư, Nguyễn Đức Sơn, Huy Tưởng, Nguyễn Tôn Nhan... thì suối nguồn lục bát Việt Nam vẫn hoài trôi chảy miên man một dòng thơ riêng biệt, bát ngát...
 
Phan Chính, một thi nhân đất Bình Thuận cũng thế, cũng để hồn thơ mình ngân rung trên cung bậc ngút ngàn lục bát một cách An nhiên lấp lánh:
 

Cũng chừng đời mãi loanh quanh

Đếm sương rớt hạt lên xanh nỗi buồn

 
Bài thơ chỉ hai câu thôi đủ nói lên nỗi niềm của một kiếp nhân sinh, ngậm ngùi Thân phận vu vơ:
 

Xuống đây nương buổi thương chờ

Thịt xương đã mặn giọt mồ hôi ta

 
Từng giọt mồ hôi mặn chát đã hòa trộn lẫn với từng giọt lệ để cho thi nhân bước Đi giữa truông đời:
 

Gõ tay đếm nhịp tuổi tôi

Thương dòng sông những truông đời nắng mưa

 
Mưa nắng phong trần vần vũ trên những chặng đường khúc khuỷu, nhiêu khê. Về tận chốn Tịch liêu thì cũng còn nghe đồng vọng khúc vô thường vang dội:
 

Nỗi buồn nhen gió cháy lên

Ta nghe đồng vọng gọi tên vô thường

 
Vô thường ca là bài hát nói lên sự thay đổi thường xuyên, liên tục của vạn hữu muôn loài, cho nên Dường như luôn luôn mới lạ và mới lạ mãi hoài:
 

Chào ta giáp mặt gương soi

Thấy thân thiết quá nụ cười bao dung

 
Thấy được nụ cười bao dung là thi nhân đã cảm được hương vị của Mùa xuân nhân thế:
 

Cảm ơn trời đất điên mê

Thức lên giọt nắng bốn bề nhân gian

 
Và Ngộ... ra một điều chi vi diệu, uyên thâm:
 

Lời kinh ru gió thì thầm

Phải chăng nỗi nhớ tháng năm lăn tròn

 
Lăn tròn nỗi nhớ, niềm thương như thương nhớ đêm nào nơi Ga rừng Sông Phan sương khói phủ chập chùng:
 

Rùng mình lá núi bên sông
Rót khuya đầy cõi hư không kiếp người

Vỗ bờ con nước mồ côi

Nghe bìm bịp gọi thêm bồi hồi đêm

 
Đêm khuya khoắc bồi hồi chuyện chi không biết nữa, chỉ hay rằng nhà thơ đang Chờ hoa quỳnh nở trong bóng sương rơi:
 

Rưng rưng như giọt sương trời

Em về nhè nhẹ bước đời lang thang

 
Lang thang em đi về cõi mộng tồn sinh ly kỳ, gay cấn để anh Hóa thân thành cánh chim trời thơ dại:
 

Mai kia nhớ tiếc cũng đành
Tháng năm xa vắng để anh luân hồi

 

Luân hồi qua vô lượng kiếp rồi bây giờ lại tái sinh làm một thi sỹ, ngày đêm sáng tạo mãi bài thơ Tôi:
 

Trong vô hạn của kiếp người

Có tôi lầm lũi vòng đời loanh quanh

 
Loanh quanh, lầm lũi bước đi hoang đàng trên mặt đất trần gian đến năm cùng tháng tận, thi nhân vẫn nghe hoài điệp khúc yêu thương vang lên bên bờ Biển tháng chạp tuyệt vời:
 

Năm cùng tháng tận biển ơi

Mà sao vẫn mặn mòi lời ru thương

 
Thương yêu cuộc đời rồi yêu thương chính mình, nhâp dịp Chào tuổi đầu năm, xuân mới thong dong:
 

Rượu đầu năm rót xoay vòng

Chào ta trong cõi vô cũng nhân gian

 
Giữa vô cùng thiên địa mang mang, chàng thi sỹ nơi vùng thị xã La Gi ấy đã bươn bã ra đi, từng nhập cuộc chịu chơi với toàn thể thế sự thăng trầm...
 
Trầm tư, nghe và thấy ra tất cả chỉ là huyễn hóa nên quay về nhẹ Buông... xuống hết trong niềm sâu lắng với nụ cười an nhiên im lặng:
 

Đằng kia bóng nắng là bờ
Mà sao con nước hững hờ đợi ai?
Mây trời rắc bụi tàn phai

Về thôi cũng tiếng thở dài an nhiên

 
An nhiên hạt bụi là thi phẩm thứ năm của Phan Chính, sau những tập Giọt sương, Giữa truông đời, Biển trắng như lòng ta thức đợi, Bảng lảng gió giêng. Đặc biệt, tập thơ này gồm 56 bài lục bát ngắn, một bài chỉ 2 câu hay 4 câu thôi.
 
Điều đó chứng tỏ tiếng thơ, nhất là thơ lục bát Phan Chính đã đến độ vô cùng súc tích trong cõi miền thi ca uyên mặc đến lặng lẽ vô ngôn...
                                                               

Thị xã La Gi 24. 2. 2022                                                                
Tâm Nhiên

READ MORE - THƠ LỤC BÁT PHAN CHÍNH – Tâm Nhiên

VIDEO CLIP NGÂM THƠ "LỜI XIN LỖI" - Phan Chính, La Thuỵ

Nhà thơ, nhà báo Phan Chính sinh năm 1943, tại thị xã La Gi, tỉnh Bình Thuận. Trước năm 1975, ông với bút hiệu Đông Thuỳ đã xuất hiện trên các báo: Điện Tín, Sóng Thần, Độc Lập, Tin Sáng, Đại Dân Tộc... và các tập san văn học: Khởi Hành, Thời Nay, Tuổi Ngọc… Từ sau năm 1975 đến bây giờ  thơ, truyện ngắn của Phan Chính xuất hiện đều đặn trên các báo ở địa phương và Trung ương… Đến năm 2008, Phan Chính đã xuất bản 04 tập thơ: Trái độc, Giọt sương, Giữa truông đời, Biển trắng như lòng ta thức đợi ; Hàm Tân chuyện thuở  đầu (bút ký- năm 1988), Huyền thoại xứ biển (biên khảo- năm 2007). Ngoài ra, ông còn tham gia viết lịch sử truyền thống huyện Hàm Tân và thị xã La Gi (Bình Thuận). Xin giới thiệu bài thơ LỜI XIN LỖI của ông qua giọng ngâm thơ La Thuỵ


  

       LỜI XIN LỖI

        Đêm  nay ta uống ly chào bạn

        Rồi một rồi mai chắc gì hơn

        Dẫu vuốt mắt nhau mà chẳng hẹn

        Xoay vòng cho giáp cõi càn khôn

        Trớ trêu cái số đời đen bạc

        Mấy nẻo ưu phiền lại gặp ta

        Mới hay khuya lắng hoen màu rượu

        Để quặn thắt lòng chợt xót xa

        Cạn ly thấy tiếc thời thơ dại

        Năm tháng qua đi thật vô tình

        Chút rưng rưng nghẹn ngào đôi mắt

        Thôi đành nốc cạn cả mông mênh

        Đất trời dung nạp ta từ đó

        Thêm nắng mưa buồn thương nhớ ai

        Nâng ly tìm lại hình nhân cũ

        Tạ lỗi cùng ta chưa kịp say

                                       Phan Chính

READ MORE - VIDEO CLIP NGÂM THƠ "LỜI XIN LỖI" - Phan Chính, La Thuỵ

CẢM NHẬN VỀ VÀI ĐỊA DANH Ở VÙNG ĐẤT LA GI (BÌNH THUẬN) KHI ĐỌC TẬP SƯU KHẢO "LA GI ĐẤT XƯA..." CỦA PHAN CHÍNH - La Thụy

        

CẢM NHẬN VỀ VÀI ĐỊA DANH Ở VÙNG ĐẤT LA GI (BÌNH THUẬN) KHI ĐỌC TẬP SƯU KHẢO "LA GI ĐẤT XƯA..." CỦA PHAN CHÍNH 

Nhận tập sách “Lagi Đất Xưa – Diện Hải Bối Lâm” do anh Phan Chính tặng, tôi thật vui khi có món quà quý giá này. Nếu nơi chôn nhau cắt rốn chính là quê hương, thì La Gi là quê hương yêu dấu của vợ và các con của tôi. Riêng với tôi, La Gi là quê hương thứ hai, hơn nửa đời tôi đã dạy học, sinh sống và nghỉ hưu tại đây.  Đọc tập sưu khảo địa danh “La Gi Đất Xưa – Diện Hải Bối Lâm”, chúng tôi biết rõ thêm và yêu hơn mảnh đất quê hương La Gi thân thương này.

Tập sưu khảo “La Gi Đất Xưa – Diện Hải Bối Lâm” gồm 28 bài viết mà anh Phan Chính đã tập hợp từ các bài viết đã đăng rải rác trên các tạp chí Xưa – Nay (của Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam), báo Bình Thuận, Tạp chí Văn Nghệ tỉnh Bình Thuận. Tập sưu khảo này là tư liệu quý giá góp phần vào yêu cầu nghiên cứu địa phương.

Cuốn sưu khảo “La Gi Đất Xưa – Diện Hải Bối Lâm” đã cho ta biết lai lịch của một vùng đất tụ nghĩa, địa hình thiên nhiên, khí hậu, thủy văn, tài nguyên thiên nhiên và địa bàn hành chính từ lúc sơ khai đến nay. Đọc tập sưu khảo chúng ta tìm về cội nguồn: dấu xưa trên ngảnh Tam Tân, lý lộ và dịch trạm ngày xưa. Đọc tập sưu khảo này chúng ta hiểu thêm về đặc trưng tính cách con người La Gi, chúng ta càng thích thú khi thưởng ngoạn các di tích thắng cảnh như Đập Đá Dựng, Hòn Bà, hải đăng Kê Gà, núi Tà Cú, di tích Dốc Ông Bằng, các hoạt động văn hóa giáo dục như trường lớp ngày xưa, báo chí tỉnh lẻ trước năm 975, chuyện xưa mùa lễ hội…

Tập sưu khảo mang tựa đề “La Gi Đất Xưa – Diện Hải Bối Lâm”, – Diện Hải Bối Lâm là cụm từ được anh Phan Chính trích từ câu đối của các cựu quan thời Nguyễn để lại, qua lời truyền khẩu của các bậc cao niên địa phương :

“La Di bình nguyên chi địa, diện hải bối lâm, sa bà thế giới, nông trang khả đạt

Hàm Tân lập xã chi sơ, tiền Đinh hậu Nguyễn, thảo muội kinh doanh, công nghiệp dĩ thành”.

Dịch ý:

La Di đất đồng bằng, mặt giáp biển, lưng tựa rừng, thế giới sa bà, nghề nông có thể được

Làng Hàm Tân buổi ban sơ, trước họ Đinh sau họ Nguyễn, khai khẩn lúc còn hoang vu, sự nghiệp thành công.

Để ấn hành tập sưu khảo “La Gi Đất Xưa – Diện Hải Bối Lâm”, chắc hẳn anh Phan Chính đã dày công sưu tầm tài liệu, tham khảo qua nhiều nguồn, như tìm đọc các văn bản xưa nay, xem các câu đối, nghe văn chương truyền khẩu, truyền thuyết, và đi thực tế tìm gặp các bậc cao niên thức giả gốc người địa phương để trò chuyện, để tích lũy kiến văn. Đọc, chọn lọc và dành nhiều tâm huyết để viết, anh Phan Chính đã cho ra mắt tập sưu khảo. Tập sưu khảo “La Gi Đất Xưa – Diện Hải Bối Lâm” thật cần thiết, không những cho riêng người dân La Gi, mà còn góp phần cho kho tư liệu địa phương tỉnh Bình Thuận và cho giới học thuật nước ta khi biên khảo, tìm hiểu về La Gi.

(Chẳng hạn: Ông Nguyễn Khôi, 79 tuổi, Hội viên Hội Nhà văn Hà Nội, chuyên viên cao cấp, nguyên Phó Vụ Trưởng Văn phòng Quốc hội Việt Nam (1990-2000), ủy viên BCH Hội Văn học nghệ thuật các dân tộc thiểu số Việt Nam (khóa 2), sau khi ông Nguyễn Khôi đọc bài “Âm và ngữ nghĩa về địa danh La Gi” (bài thứ hai trong tập sưu khảo) do tôi gõ phím post lên facebook chia sẻ với bạn bè, ông Nguyễn Khôi đã gởi email nhờ tôi liên hệ với anh Phan Chính để hỏi xem có một quyển để đọc và tham khảo, dù chỉ là quyển sáchphotocopy).

Đọc tập sưu khảo “La Gi Đất Xưa – Diện Hải Bối Lâm”, tôi thật tâm đắc với kiến giải của anh Phan Chính:
La Gi là một địa danh khá lạ từ cách viết, cách đọc. Trong Đại Nam Nhất Thống chí do Quốc sử quán nhà Nguyễn soạn xong năm 1882, và trước đó trong châu bản  “Doanh điền biểu văn” của Nguyễn Thông năm 1877, đã từng đề cập đến địa danh La Di, ghi theo biểu tra chữ Hán thì chữ La nghĩa là lưới, Di là nước nhỏ. Chữ Di  trong chữ Hán này viết theo chữ quốc ngữ hiện hành là Di (Dê I di)… Từ La Di cũng không thể là từ Hán Việt hoá, nếu liên hệ các địa danh trong tỉnh như La Gàn, La Dạ, La Giang, La Ngâu, La Ngà… và ở tỉnh Ninh Thuận, ngày xưa cũng có con sông La Gi tức Sông Pha (Krông Pha) thì nghĩ đến những địa danh này có nguồn gốc của dân tộc miền núi hoặc… Với nhiều căn cứ có thể xác định các địa danh trên đất Bình Thuận hầu như chịu ảnh hưởng từ địa danh Chăm (Địa bạ-Nguyễn Đình Đầu)

Trong bản đồ hành chính thời Pháp thuộc, tỉnh Bình Thuận trích trong “Annuaire général de L’Indochine 1910” và các văn bản hành chánh của Tòa công sứ Bình Thuận đều viết “Ladi” thành “Lagi” tồn tại đến bây giờ ”. Trong quá trình cộng hưởng ngôn ngữ với người dân bản địa đã được Việt hóa trở thành ngữ âm địa phương, rồi ghi chép lên bản đồ hoặc có phần do người dịch để phục vụ cho yêu cầu hành chánh đã làm sai lệch nguyên ngữ… Đây là trường hợp thuộc qui luật biến đổi qua nhiều hình thức ngữ âm, từ một tên gọi địa phương rồi được chuyển hoá thành địa danh hành chánh.. Có thể coi địa danh La Di với La (ngữ âm người Chăm) với thành tố của Di (chữ Hán), về mặt ngữ âm La kết hợp với ngữ nghĩa Di tưởng chừng vô lý nhưng thực tế có nhiều địa danh đã hình thành từ trường hợp đó. Do đó rất dễ nhầm lẫn nếu chỉ căn cứ hình thức ngữ âm và chính tả hiện tại để diễn giải, suy luận. Trong đó, địa danh La Gi không nằm trong nguyên tắc phân loại thông thường, cũng không theo tiêu chí tự nhiên.(tr. 16 – 22).

Từ chữ viết “La Gi” đã dẫn đến cách phát âm có khác nhau. Với dân bản xứ hoặc đã sống lâu năm ở đây đã quen đọc La Gi là "la di" hoặc /la zi/. Nhưng, với người ở xa đến, kể cả phát thanh viên các đài Phát thanh- truyền hình trung ương đọc địa danh La Gi là “la-ghi”…

“La Gi Đất Xưa – Diện Hải Bối Lâm”, là tập sưu khảo, địa danh, vì vậy tôi xin mạn phép được bàn qua địa danh La Gi. Theo thiển ý của riêng tôi, Tiếng Việt hiện hành đang sử dụng mẫu tự La tinh để ghi. Chữ G nếu đứng trước các nguyên âm A, Ă, Â, O, Ô, Ơ, U, Ư đọc là “gờ”, các cô giáo lớp 1 khi dạy cho học sinh thì hướng dẫn là “Gờ đơn” để phân biệt với “Gờ kép” được viết bằng 2 con chữ GH (GHI đọc là "ghi"). Nếu chữ G trước nguyên âm I thì đọc là /Zi/ như gió, giếng, giun, giẻ, già… Như vậy, La Gi đọc là /la zi/. Nếu thêm dấu huyền vào hai tiếng LA GI thành LÀ GÌ  (la huyền là, gì huyền gì) LÀ GÌ đọc "là gì" có ai đọc "là ghì" đâu !

"Về chữ viết từ La Di thành Lagi có từ khi Pháp đô hộ cầm quyền, căn cứ vào ngữ âm, chữ Hán Nôm ghi trên bản đồ triều Nguyễn và được phiên âm để dùng làm địa danh hành chánh." (Phan Chính)

Người Pháp đọc chữ D thành Đ (đê), nếu ghi thành LA DI theo mẫu tự La Tinh, thì người Pháp sẽ đọc là "la đi" 

Vì vậy, người Pháp đã căn cứ theo âm Hán Việt LA DI để viết thành Lagi  đọc theo tiếng Pháp, cho gần sát với âm bản ngữ địa phương /la zi/ hoặc /laji/. Trong tiếng Việt, Chữ G nếu đứng trước các nguyên âm E, Ê, I  mà đọc là “gờ” thì phải được viết bằng 2 con chữ GH mà các giáo viên dạy hs lớp 1 gọi là “Gờ kép”. Tiếng Pháp cũng được ghi bằng mẫu tự La Tinh. Tương tự như cách ghi âm tiếng Việt, chữ G nếu đứng trước các nguyên âm A, O, U đọc là “gờ”, nhưng chữ G đứng trước các nguyên âm E, I thì  GE đọc là /je/ /jơ/,  GI đọc là /ji/ nghe gần giống /ze/, /zơ/, /zi/, chẳng hạn: áo gilet đọc là /ji lê/; gène /jen/, nhưng khi đọc là “gờ” thì trong tiếng Pháp, chữ G ghép với chữ U, tương tự như trong Việt chữ G ghép với chữ H chẳng hạn: Guillaume Apollinaire đọc là "ghi zôm", la guerre (chiến tranh)  "la ghe"

Xin nói thêm, về việc người Pháp ghi trên bản đồ hành chính thời Pháp thuộc cho gần sát với âm bản ngữ địa phương. Địa danh Kê Gà họ ghi là Kéga. Chữ é người Pháp đọc là ê, nhưng nhiều người kể cả phát thanh viên các đài Phát thanh- truyền hình trung ương không rành tiếng Pháp đọc là ké ga. Kéga đọc theo tiếng Pháp với âm ngang ngang là "kê ga", nếu đọc lên bổng xuống trầm, nhấn giọng ở ké, hạ giọng ở tiếng “ga” thì Kéga đọc gần như Kê Gà trong tiếng Việt.

 Đọc những bài “Hòn Bà dấu chấm than huyền thoại”, “Chuyện xưa mùa lễ hội”, “Từ núi Cẩm Kê đến mũi Kê Gà” trong tập sưu khảo “LaGi Đất Xưa – Diện Hải Bối Lâm”, tôi bỗng thích thú nghĩ đến những cụm từ ngồ ngộ “La Gi là gì” “La Gi, ly gia” và nảy sinh một tứ thơ vui, mượn lời du khách phương xa đến La Gi thắc mắc về những địa danh  thật lạ lùng với họ:

     LA GI

    Chưa đi chưa biết La Gi

    Đi rồi cứ hỏi là gì hở em?

    Rùa kia mu cứng hay mềm

    Hòn Bà sao lại là tên đảo rùa?

    Núi Ông chẳng lẽ chào thua

    Ly gia chẳng được phân bua một lời

    Kê Gà đèn biển chọc trời

    Đề huề Hán Việt cùng ngồi cạnh nhau

    Tiếng KÊ tên gọi của Tàu

    Còn GÀ tên Việt... chụm đầu giao duyên!!!

    Tới đây lạ nước lạ miền

    Nghe danh Thầy Thím hiển linh cứu đời

    Xin cho được hỏi ít lời

    THẦY nam THÍM nữ ? Ngát trời khói hương

Tập sưu khảo “La Gi Đất Xưa – Diện Hải Bối Lâm” của tác giả Phan Chính là một tập sách hay, với những tư liệu quý giá góp phần vào yêu cầu nghiên cứu địa phương. Người La Gi nếu ai cũng có quyển sách trong tay thì hữu ích vô cùng.

                                                      LA THỤY
                                                  La gi, 8/12/2017

READ MORE - CẢM NHẬN VỀ VÀI ĐỊA DANH Ở VÙNG ĐẤT LA GI (BÌNH THUẬN) KHI ĐỌC TẬP SƯU KHẢO "LA GI ĐẤT XƯA..." CỦA PHAN CHÍNH - La Thụy