(Tản văn của nhà thơ – nhà giáo Trương Phương Nghi)
Trong
khu vườn văn học đương đại, có những người cầm bút chọn cách lặng lẽ vun trồng
những gốc cây đại thụ, nhưng cũng có những tâm hồn chọn trở thành cơn gió, mang
hương sắc của xứ sở bay cao bay xa hơn khỏi biên giới hình chữ S. Nhà văn, nhà
thơ, dịch giả, đại sứ văn hoá tiêu biểu, TS danh dự học viện Prodigy Life (Mỹ) -
về văn chương và nghiên cứu văn hóa, Trưởng nhóm Nữ dịch giả Hà Nội, (Hanoi
Female Translators - HFT) – Kiều Bích Hậu là như thế đó.
Trước
hết chúng ta hãy lược qua một số nét và thành tích của Kiều Bích Hậu:
Chị
sinh năm 1972 tại Hưng Yên, Việt Nam.
Ủy
viên Hội đồng dịch văn học, Hội nhà văn Việt Nam.
Tiến
sĩ danh dự - Học Viện Prodigy Life (Mỹ) về văn chương và nghiên cứu văn hóa.
Trưởng
nhóm Nữ dịch giả Hà Nội, (Hanoi Female Translators - HFT)
Là
nhà văn, nhà thơ, dịch giả, đại diện văn học. Hội viên Hội nhà văn Việt Nam. Là
Biên tập viên tạp chí Neuma (Romania), tạp chí Humanity (Nga), Đại diện tại Việt
Nam của Tạp chí Prodigy (Mỹ), Đại sứ NXB Ukiyoto Canada tại Việt Nam. Đã xuất bản
30 đầu sách riêng tại Việt Nam, Ý, Hungary, Mỹ, Romania, Slovenia, Morocco và
Canada. In chung 6 đầu sách tại: Đức, Canada, Nga, Hy Lạp, Romania. Thơ và truyện
ngắn được dịch 20 ngôn ngữ trên thế giới: English, Italian, Korean, Russian,
Marathi, Hindi, Romanian, Hungarian, Spanish, Portuguese, Nepali, Uzbek,
French, German, Turkish, Chinese, Arabic, Slovenia, Bengali, Montenegrin…
Giành
11 giải thưởng văn học trong nước và quốc tế.
-
Giải thưởng tác phẩm tuổi xanh 1992
-
Giải Nhì cuộc thi truyện ngắn Báo Văn nghệ 2007
-
Giải Khuyến khích cuộc thi truyện ngắn Tạp chí Văn nghệ quân đội 2009
-
Giải thưởng Bộ tư lệnh Hải quân năm 2013 cho bút ký và truyện ngắn về lực lượng
tàu ngầm
-
Giải thưởng năm 2013 của Văn nghệ quân đội cho truyện vừa “Lòng biển”
-
Giải thưởng cuộc thi sáng tác về đề tài Người tốt việc tốt do báo Thanh niên tổ
chức năm 2023
-
Giải thưởng Đồng hành cuộc thi Tiểu thuyết năm 2023-2025 do Thời báo Văn học
nghệ thuật tổ chức
-
Giải thưởng đặc biệt do Ngôi nhà thơ Como (Ý) trao tặng năm 2023
-
Giải thưởng Lớn do Hiệp hội nhà báo Hàn Quốc - quốc tế trao tặng năm 2023
-
Giải thưởng Nghệ thuật Danube do Hội văn học nghệ thuật sông Danube (Hungary)
trao tặng năm 2023
-
Giải thưởng Trọn đời vì văn hóa do Hiệp hội văn hóa Ý - Rhegium Julii trao tặng
năm 2025 tại Reggio Calabria…
Là
đại biểu tham dự nhiều sự kiện văn học quốc tế, trong đó có:
Diễn
đàn các nhà văn Asean và Trung Quốc 2019 tại Trung Quốc; Diễn đàn các nhà văn
châu Á lần thứ Nhất (2019 tại Kazakhstan); Liên hoan thơ châu Âu 2020 trực tuyến
lần 10 và trực tiếp 2021 lần 11 tại Como (Italia); Liên hoan mùa xuân thơ ca
Romania 2023; Liên hoan thơ châu Âu 2023 lần 13 tại Como (Italia); Liên hoan
thơ Mỹ lần 10 tại New York (Mỹ) 2023; Liên hoan thơ văn Raipo Malaysia 2023 tại
Kuala Lumpur, Diễn đàn Phụ nữ với sự phát triển và dân chủ tại Morocco 2024, Hội
nghị các nhà tư tưởng TG và gặp mặt nhà văn quốc tế vì hòa bình tại Kolkata và
Assam (Ấn Độ) 2024, Liên hoan văn chương quốc tế ILMF 2024 tại Indonesia, Liên
hoan thơ trong khuôn khổ Hội chợ sách quốc tế Cairo lần thứ 56 tại Ai Cập 2025,
Lưu trú sáng tác dành cho văn nghệ sĩ quốc tế 2025 tại Uzbekistan, Chuyến du
hành các nhà văn trẻ Asean tại Trung Quốc 2025; Dự Liên hoan thơ Việt Nam - Đài
Loan các năm 2024, 2025, 2006.
Là
Đại sứ cho một số tạp chí và nhà xuất bản của các nước tại Việt Nam. Kiều Bích
Hậu chính là một "NGƯỜI DỆT NẮNG…" như thế - Một phụ nữ với vóc dáng
nhỏ nhắn, tươi trẻ, nhưng mang trong mình nguồn năng lượng bền bỉ của một sứ giả
văn hóa thực thụ.
Xem
qua hành trình của chị, ta thấy một sự giao thoa tuyệt đẹp giữa cái
"tâm" của người nghệ sĩ và cái "tầm"của một trí thức hội nhập.
Với bề dày của một nữ sỹ, một nhà văn tài ba và tháo vát, chị từng có 5 năm làm
Giám khảo văn xuôi cho Viện dịch thuật văn học Hàn Quốc, hội viên hội nhà văn
Việt Nam, ủy viên hội đồng dịch văn học của hội nhà văn Việt Nam và trưởng nhóm
nữ dịch giả Hà Nội. Với 30 tác phẩm được xuất bản trong và ngoài nước, có tác
phẩm được dịch ra 20 ngôn ngữ, chị đã giành được 11 giải thưởng trong nước và
quốc tế… Thật là vinh hạnh cho một nữ sĩ Việt Nam - một người đàn bà mang tâm
thế của chú chim hải âu bền bỉ, sải cánh từ phù sa sông Hồng ra đến đại dương
chữ nghĩa mênh mông của thế giới.
Sinh
ra tại mảnh đất Hưng Yên văn hiến – nơi dòng máu nghệ thuật đã thấm đẫm vào từng
trang viết đến mức Đài Phát thanh và Truyền hình Hưng Yên đã trân trọng thực hiện
riêng một bộ phim về chị – Kiều Bích Hậu mang trong mình nét sắc sảo của người
con đất nhãn, kết hợp với tầm nhìn xa rộng của một trí thức thời đại. Với chị,
viết không chỉ là để giãi bày những nỗi đau nhân sinh, như cách chị thâm nhập
vào thế giới của trẻ tự kỷ qua tập truyện “Trời là ta ở tột cùng nhân bản” mà
viết còn là để khẳng định bản sắc dân tộc trước bạn bè quốc tế. Những giải thưởng
danh giá như Giải “Trọn đời vì văn hóa” chị nhận tại Ý năm 2025, hay giải thưởng
Nghệ thuật Danube chị nhận tại Hungary, và với các vị trí là Biên tập viên cho
các tạp chí văn học tại Nga, Romania và đại diện một số tổ chức xuất bản toàn cầu… Lật giở bảng vàng thành tích của chị, ta
không khỏi choáng ngợp bởi 11 giải thưởng danh giá trong và ngoài nước. Từ những
giải thưởng khởi đầu như: Tác phẩm tuổi xanh (1992), đến những đỉnh cao quốc tế
như “Giải thưởng Nghệ thuật Danube (Hungary, 2023)”, “Giải thưởng Lớn từ Hiệp hội
nhà báo Hàn Quốc (2023)” và đặc biệt là giải thưởng "Trọn đời vì văn
hóa" nhận tại Ý năm 2025. Mỗi giải thưởng là một viên gạch vàng xây nên uy
tín của Kiều Bích Hậu, của văn chương Việt Nam trên bản đồ thế giới.
Nhưng
có lẽ, điều khiến người ta cảm phục nhất ở Kiều Bích Hậu không chỉ là những tấm
bằng khen, những BIỂU TƯỢNG của các giải thưởng lớn và danh giá, mà là tinh thần
"người truyền lửa". Chị không chỉ đi để nhận giải, chị đi để kết nối.
Đi để quảng bá nền văn học, văn hoá Việt Nam - Minh chứng sống động nhất chính
là nhiều sự kiện giữa Việt Nam và các nước trên thế giới, trong đó có sự kiện
ngày 21-4-2026 vừa qua tại số 100 Yết Kiêu – trụ sở Nhà xuất bản Công an nhân
dân. Trong một không gian đậm chất thơ và đầy cảm hứng, chị đã hội tụ 19 tác giả
Việt Nam cùng 2 tác giả New Zealand để ra mắt tập thơ song ngữ Anh - Việt. Buổi
GIAO LƯU VĂN CHƯƠNG VIỆT NAM-NEW ZEALAND và RA MẮT HỢP TUYỂN THƠ VIỆT NAM- NEW
ZEALAND 2026 thành công tốt đẹp. Chủ trì sự kiện ngày 21-4 với chủ đề “Thơ ca kết
nối vì Hoà bình” là Chi hội nhà văn công nhân và Diễn đàn Thơ Namkau. Đó là buổi
giao lưu đầu tiên giữa các nhà thơ Việt Nam và New Zealand. Trong sự kiện có sự
xuất hiện của TS Danh dự Christine Chen - Một tác giả người New Zealand gốc
Trung Quốc, đang tích cực hoạt động trong mạng lưới thi ca đương đại thế giới. Bà
đã đến Việt Nam từ năm 1995 và rất yêu mến đất nước, văn thơ và con người Việt
Nam. Bà đã có tác phẩm viết về Hà Nội, về Việt Nam. Bà hứa hàng năm sẽ đến VN để
quảng bá, đưa các Nhà văn nhà thơ nước ngoài đến để giao lưu Thơ văn... Buổi
giao lưu văn chương đã có rất nhiều nhà văn nhà thơ lớn đến dự và kết quả vô
cùng tốt đẹp.
Buổi
giao lưu văn chương Việt Nam - New Zealand cũng là hoạt động mang tính quốc tế
đầu tiên của Diễn đàn thơ Namkau sau 6 năm thành lập, kết nối những tâm hồn đồng
điệu xuyên đại dương.
Đến
nay “Hợp tuyển Thơ Việt Nam - New Zealand” đã được dịch thêm ra Trung ngữ - Có thể gọi là
TẬP THƠ TAM NGỮ (Việt-Anh-Trung).
Ngày
21-4 vừa qua không đơn thuần là một buổi giao lưu, đó là cuộc hội ngộ của những
nhịp đập trái tim xuyên lục địa, nơi ngôn ngữ không còn là rào cản mà trở thành
sợi dây tơ hồng nối kết tình hữu nghị.
Nhìn
chị rạng rỡ giữa vòng vây của đồng nghiệp quốc tế, hay khi chị đứng trên bục
vinh quang tại Ý, ta thấy một Kiều Bích Hậu luôn cháy hết mình cho sứ mệnh quảng
bá văn hóa. Chị mang hình tượng "Sen mở" – tinh túy của tâm hồn Việt
– sang tận Romania; chị đưa tiếng sóng Sông Hồng hòa vào dòng Danube xanh thơ mộng và các dòng sông mênh mang khác trên
đất Ý, Hàn Quốc, Mỹ, Canada, Hungary, Romania và các dòng sông trên toàn thế giới.
Chị chứng minh rằng: khi ta đủ tâm và đủ tầm, văn chương sẽ là "quyền lực
mềm" mạnh mẽ nhất để gắn kết nhân loại.
Kiều
Bích Hậu – người phụ nữ ấy đang tiếp tục dệt nên những mảng nắng rực rỡ, đưa những
giá trị nhân văn của người Việt bay cao, bay xa. Chị không chỉ là niềm tự hào của
quê hương Hưng Yên, mà còn là một biểu tượng đẹp cho sức mạnh của người phụ nữ
Việt Nam trong kỷ nguyên hội nhập toàn cầu. Không chỉ là sự công nhận cho riêng
cá nhân chị, mà còn là những cột mốc đánh dấu vị thế của văn chương Việt Nam
trên bản đồ thế giới.
Người
ta thường ví dịch giả như những "người lao động trong bóng tối",
nhưng với Kiều Bích Hậu, công việc ấy mang dáng dấp của một cuộc "ngoại
giao văn hóa" tràn ngập ánh sáng lấp lánh mặt trời và vô cùng chủ động
trong mọi lĩnh vực của cuộc sống. Chị không đợi thế giới tìm đến mình; chị cùng
nhóm Nữ dịch giả Hà Nội đã chủ động mang gần 100 tác giả Việt Nam "vượt biển"
để xuất hiện trên các tạp chí văn học uy tín từ châu Âu sang châu Mỹ. Đó là sự
nỗ lực không mệt mỏi để thế giới hiểu rằng: tâm hồn người Việt không chỉ có chiến
tranh và đau thương, mà còn đầy ắp những suy tư nhân văn và vẻ đẹp tâm hồn, vẻ
đẹp tâm linh kỳ diệu.
Dù
là một hội viên tiêu biểu của Hội Nhà văn Việt Nam hay là biên tập viên cho các
tạp chí quốc tế như “NEUMA” (Romania), ở Kiều Bích Hậu luôn toát lên một tinh
thần dấn thân mãnh liệt. Chị như một con thoi, miệt mài kết nối những nhịp cầu,
để văn học không còn là những ốc đảo riêng biệt mà là một dòng chảy "hợp
dòng" bao la mênh mông.
Ngắm
nhìn những thành tựu của chị, ta thêm tin rằng: khi một người phụ nữ cầm bút bằng
tất cả tình yêu quê hương và sự thông tuệ, họ có thể mở toang những cánh cửa tưởng
chừng như khép kín nhất. Kiều Bích Hậu – người phụ nữ ấy vẫn đang tiếp tục viết,
tiếp tục dịch và tiếp tục thắp lửa, để mỗi trang viết Việt Nam đều có thể cất
cánh, bay cao trên bầu trời văn chương nhân loại.
Ngắm
nhìn chị trong tà áo dài vàng thêu chim công rực rỡ trên sân khấu tại Ý, hay sắc
áo đỏ nồng nàn giữa lòng Budapest, ta không chỉ thấy một nữ sĩ, mà thấy một
"Đại sứ văn hóa" đầy kiêu hãnh. Ở chị, có sự hòa quyện lạ lùng giữa vẻ
dịu dàng thầm lặng của người phụ nữ Á Đông và bản lĩnh sắc sảo của một trí tuệ
tầm cỡ quốc tế. Chị không chỉ viết cho mình, mà chị viết để "mở cửa"
cho cả một nền văn học.
Cái
tên Kiều Bích Hậu giờ đây đã gắn liền với những nhịp cầu. Đó là nhịp cầu
"Sen mở" dạt dào hương sắc Việt trong tâm hồn người Romania; là hành
trình từ "Sông Hồng đến dòng Danube xanh" đầy khát vọng. Chị cầm bút
không chỉ để trải lòng, mà để cầm cân nảy mực trong những hội đồng giám khảo quốc
tế, để khẳng định rằng: Văn chương Việt Nam đủ sức, đủ tầm để hội nhập và tỏa
sáng.
Điều
khiến tôi xúc động nhất chính là sự tận hiến thầm lặng phía sau những giải thưởng
"Trọn đời" hay "Nghệ thuật" cao quý ấy. Đó là những đêm miệt
mài bên trang dịch thuật, là những chuyến đi không mỏi để kết nối hơn một trăm
tác giả Việt Nam với bạn bè năm châu. Chị giống như một người dệt nắng, nhặt nhạnh
từng tia sáng của tâm hồn Việt, đan cài chúng vào mạng lưới văn chương toàn cầu,
để thế giới biết rằng chúng ta có một dân tộc yêu thơ và yêu hòa bình đến cháy
bỏng.
Nhìn
nụ cười rạng rỡ của chị dưới làn khăn đỏ quàng cổ, tôi thấy một sức sống thanh
xuân bất chấp thời gian. Đó là sức sống của một người luôn sống trong đam mê và
sáng tạo. Chị Kiều Bích Hậu đã chứng minh một điều giản dị mà phi thường: Khi
trái tim ta đủ lớn, tiếng nói của ta có thể vang xa vạn dặm; và khi tâm hồn ta
đủ đậm sâu, ta có thể mang cả hương sen hồ Tây đi nhuộm thắm những chân trời lạ.
Gấp
lại những tư liệu về chị, ta thấy lòng mình ấm áp lạ thường.
Kiều
Bích Hậu rất xứng đáng là một “Người đàn bà dệt nắng qua đại dương về văn học, văn
hóa Việt Nam với thế giới”.
(Hà Nội 04-5-2026)










