Tác giả Chử Văn Long
ĐỌC
BÀI THƠ “BẠN QUAN” CỦA ĐẶNG XUÂN XUYẾN
BẠN
QUAN
Bạn
cũ lâu ngày gặp lại
Chén
rượu quê đưa đẩy tẩy trần
Tao
ruột ngựa hỏi câu ngớ ngẩn
Mày
làm quan chắc kiếm bộn tiền
Chức
ấy rẻ mà sinh lắm lãi
Mày
học ngu nhưng thủ đoạn tà
Tao
học giỏi nhưng mù thủ đoạn
Mãi long đong chức phó dân quèn
Mày
nhăn mặt chửi tao thằng đểu
Quá
nửa đời mãi chửa hết ngu...
Rượu
tới tầm
Mày
ghé tai tao
Nói
thật nhỏ
Căng
tai mới rõ
Làm
người khó
Làm
quan càng khó
Chốn
quan trường chó vịt giống nhau
Mày
than đời chỉ rặt những thau
Quan
càng lớn chữ nhân càng nhỏ
Ví
miệng quan giống trôn trẻ nhỏ
La
liếm quen rồi nào biết bẩn nhơ.
Tao
gật gù giả bộ ngớ ngơ
Khen
các quan vì dân vì nước
Nghe
nửa câu mắt mày trợn ngược
Chửi
tao khùng hệt “lũ dân ngu”
Mày
chửi thề đặc giọng quân khu
Đời
đã chó
Quan
trường càng chó
Rồi
nhăn nhó
Than
đời mày nhọ
Mấy
tháng trời bổng lộc hụt xơi...
Rượu
mày mời
Tao
uống khó trôi
Thịt
mày gắp
Tao
nhai khó nuốt
Trời
nhiều gió
Hay
lòng tao nổi gió
Rượu
đầy v
Tao
ngất ngưởng vờ say.
Hà
Nội, trưa 18 tháng 03.2016
ĐẶNG
XUÂN XUYẾN
LỜI
BÌNH:
Tôi quen Đặng Xuân Xuyến đã lâu, từ thuở anh mới dựng
nghiệp, mở cửa hàng “phát hành sách”. Là một nhà thơ, làm bạn hàng gửi sách nhờ
anh bán hộ thường xuyên. So với những nơi khác bao giờ cửa hàng của Xuyến cũng
giúp tôi bán được số bản cao gấp bội. Nhìn dáng vẻ bên ngoài tươi tắn, đẹp
trai, hoạt bát và cái phong thái “dứt khoát” mỗi khi bàn việc…, ở Xuyến tôi thầm
nghĩ con đường lập nghiệp gắn với sách vở văn chương sẽ tiến xa hơn! Bẵng đi một
thời gian nền văn chương với những ước vọng thanh cao bị cuốn vào vòng xoáy
kinh tế thị trường không còn phân biệt được đục trong lẫn lộn. Thơ thành sản phẩm
của xã hội hóa cấp thấp, không còn biết viết để làm gì, viết để vì ai. Tôi cũng
nản, ngồi nhìn bút giấy và cũng đã lâu không gặp Xuyến. Một hôm, bất ngờ tôi nhận
được tin nhắn của Đặng Xuân Xuyến mời cộng tác với trang mạng của anh… và tôi
được đọc bài thơ rất tâm sự “Bạn quan” (xem: Bạn Quan.l) anh in trên trang mạng.
Tôi thật ngưỡng mộ vì nội dung, giọng điệu, câu chữ già dặn, từng trải, vừa tiếp
thu cách nhìn đời, nhìn người của các lớp nhà thơ cha anh mỗi khi bĩ cực, nhưng
hơn hẳn lớp nhà thơ ăn theo xã hội bây giờ, khi vui thì vỗ tay vào, hết lộc thì
thở ra những lời ai oán vụn vặt làm người đời chán đọc thơ vì vậy. Thơ Xuyến
cũng mượn hơi men “giả tỉnh giả say” như để có cớ lôi tuột những mưu mô giả trá
của một xã hội đang thịnh hành, đang phân hóa, làm đảo lộn hết đạo đức, nhân
cách, làm người dù chỉ giới hạn bằng những lời bộc bạch, tâm sự của hai người bạn
lâu ngày gặp lại, có nhu cầu phơi trải lòng mình thật đến nỗi chỉ thiếu cái tát
bằng những ngón tay in lên mặt nhau, dù làm quan có chức tước giàu sang hay là
dân ngu ngơ, nghèo túng, khi nhìn lại đời mình đều nhục, chưa thấy xứng kiếp
người, tự mình thấy mình như súc vật, kiếp ngan, kiếp chó....
Bài thơ như một bầu tâm sự dốc thẳng sang nhau không cần
niêm luật, kỹ thuật câu chữ. Đoạn đầu còn tỉnh, lời lẽ thăm dò giao đãi:
Bạn
cũ lâu ngày gặp lại
Chén
rượu quê đưa đẩy tẩy trần
Tao
ruột ngựa hỏi câu ngớ ngẩn
Mày
làm quan chắc kiếm bộn tiền?
Tình bạn xa lâu gặp lại nhau, người ta thường ôn lại kỷ
niệm trong lành một thuở, rồi mới có nhu cầu hỏi han công việc hiện tại gia cảnh
của nhau. Đằng này có tình bạn ngày xưa của họ chỉ phụ họa thêm cho nỗi ấm ức về
những rối ren, bất công xã hội. Thằng học giỏi không sống thủ đoạn thì làm dân
quèn, thiếu cơm rách áo. Thằng học ngu, biết nịnh nọt cúi luồn vẫn có thể mua
được chức tước lên quan để kiếm bổng lộc bạc vàng, thành ra cuộc gặp gỡ nơi
chôn nhau cắt rốn lại là cái cớ để nổ ra cuộc vạch mặt chỉ tên những bất công
xã hội đang ấm ức nơi lòng mỗi kẻ. Những tưởng chỉ kẻ thua thiệt mới buồn, mới
đau, mượn rượu để nói ra lòng mình cho thỏa:
Tao
học giỏi nhưng mù thủ đoạn
Mãi
long đong chức phó dân quèn!
Nào
ngờ kẻ được mũ cao áo dài cũng thở than phận kiếp:
“Làm
người khó
Làm
quan càng khó
Chỗ
quan trường chó, vịt giống nhau…”
“Quan
càng lớn, chữ nhân càng nhỏ…”
“La
liếm quen rồi nào biết bẩn nhơ!”
Những lời bộc trực, thật lòng này nghe thật tội, thì
ra kẻ làm quan đứng trước bàn dân thiên hạ, qua những cầu truyền hình đi khắp
thế gian, nhìn oai phong lẫm liệt, có ai ngờ nơi tận sâu con tim, khối óc họ
cũng bị dày vò, có khi lại gấp bội những buồn đau túng nghèo cơm áo, cũng thấy
được nhục vinh cuộc thế:
Đời
đã chó
Quan
trường càng chó
Thì ra đã là con người dù giả trá gian manh đến đâu,
dù có ngập sâu vào đống bùn nhơ tội lỗi thì thẳm sâu nơi nào đấy trong linh hồn
của họ vẫn nhận ra vị bùn nhơ nơi đầu lưỡi họ đã ngậm phải. Khác nhau chăng kẻ
ngày tháng quen dần với những gì nhơ bẩn, còn có kẻ còn biết cố trườn ra khỏi
những đám bùn nhơ để thở chút khí trời trong lành trước khi xuôi tay, nhắm mắt.
Bởi quyền tước bạc vàng có thể xây được nấm mộ cao chứ không để lại trong không
gian, thời gian được chút tiếng thơm. Huống chi lúc sống đã bị người đời nguyền
rủa.
Cái đau của thân phận dân đen cũng là đau nhưng có thể
mượn phút giây gặp gỡ, nói vung mạng, tung tán tàn cho hả. Còn kẻ chức tước,
giàu có gian manh phải đợi lúc:
Rượu
tới tầm
Mày
ghé tai ta
Nói
thật nhỏ
Căng
tai mới rõ
Bởi đã khoác vào tấm áo quan trường phải biết học phép
mưu ma chước quỷ. Nhiều việc giả danh gian trá phải giấu kín cả cha mẹ vợ con,
đem xuống dưới mồ mới mong hoạn lộ, an toàn… chỉ giây phút ngồi trước người bạn
thuở trong sáng ngây thơ, sau biền biệt mỗi đứa một phương, thắng thua nếm đủ
quay về, men rượu ngấm vào ấm ức, nói ra cùng nhau cũng chẳng phương hại nữa rồi
mới dám “ghé tai”, “nói nhỏ”…
Bài thơ thành bữa tiệc giữa hai người bạn thết nhau vị
ngọt bùi, cay đắng tình thân, vừa là của riêng, lại vừa dọn mời người đọc nhâm
nhi, cụng chén ở những năm tháng đời người thật ít điều vui, ít tình thân thiện
và gần như không còn thứ tình cảm tri kỉ mà ông cha ta đã ngìn năm trồng cây
cho gỗ nên trầm. Giờ rừng bỗng dưng bị đốn trụi. Tình người rồi sẽ sao đây! Đặng
Xuân Xuyến đã gửi tâm sự lòng mình vào thơ cho vơi ấm ức! Có lẽ chỉ còn thơ có
thể an ủi anh chăng!
Bài thơ “BẠN QUAN” đã ghi lại sống động cuộc sống hôm
nay, của người Việt Nam mình./.
Hà Nội, ngày 22 tháng 05.2016
Nhà thơ CHỬ VĂN LONG
Địa chỉ: Thôn 2, Vạn Phúc, Thanh Trì, Hà Nội.
Điện thoại: 01658818263
Email: haicv08@gmail.com
