Nhà thơ Nguyễn Khôi
PHIẾM ĐÀM : THỦ THUẬT
"NÓI NGƯỢC" TRONG THƠ
(Tặng Bạn thơ Châu Thạch - Đà Nẵng)
Xuất phát từ "tiếng
Trung / Hán ngữ", người Hoa họ nói ngược: từ cái nhìn thấy đầu tiên để tạo
ra chữ "tượng hình"... Ví dụ : nhìn ra bãi đất vàng "hoàng thổ"
thấy một con vật to (ngưu) đấy là con Bò (Hoàng Ngưu), trông xuống ao hồ (thủy)
thấy một con vật to (ngưu) đấy là con trâu (Thủy Ngưu). Tiếng Hoa nói mục đích
trước rồi mới hành động : "Ngã đáo Đồ Thư Quán khứ" - Tôi (vì) đến
Thư Viện (nên mới) đi... Vì thế Thơ cổ Trung Hoa (Đường thi) thường diễn tả
(nói) ngược so với cách diễn tả (nói) xuôi của tiếng Việt ta :
Đình xa tọa ái Phong
lâm vãn
Sương diệp hồng ư nhị
nguyệt hoa
( Dừng xe chiều ngắm rừng
Phong thẳm
Lá đỏ hơn hoa giữa
tháng hai)
Sơn hành - Đỗ Mục
Bạch vân thiên tải
không du du
(Mây trắng nghìn thu lởn
vởn hoài)
Hoàng Hạc lâu - Thôi Hiệu
Cái độc đáo của Thơ cổ
Trung Hoa (Đường thi) là "ý tại ngôn ngoại"- ý ngoài lời, đã được ông
cha ta vận dụng khá tuyệt vời vào Thơ Việt ( một cách "nói ngược"
cũng dễ gây nhầm lẫn với người không sành Thơ )
Ví dụ một câu Kiều :
"Đêm đêm Hàn thực,
ngày ngày Nguyên tiêu"
Đúng ra phải là : đêm
đêm Nguyên tiêu, ngày ngày Hàn thực... nhưng đó là nói xuôi, ở đây Tố Như tiên
sinh nói ngược là có ý : ngày đêm nào cũng được vui như những ngày ấy.
Cách viết "Văn ngược"
này được các Thi sĩ Thơ mới tiếp thu cộng thêm với tính Tượng trưng của thơ
Pháp đã đưa hình tượng Thơ Việt hiện đại lên đỉnh cao, gây ấn tượng mạnh mẽ :
*Ô ! hay buồn vương cây
Ngô đồng
Vàng rơi ! vàng rơi !
thu mênh mông
Bích Khê
*Sóng gợn tràng giang
buồn điệp điệp
Con thuyền xuôi mái nước
song song
Tràng giang - Huy Cận
*Sao trìu mến thân yêu
đâu vắng cả ?
Trơ vơ buồn và không biết
kêu ai
Hàn Mạc Tử
* Gươm thiêng lấp lánh
bên lưng nhẹ
Ngựa hí vang lừng trận
gió may
Thái Can
*Nhớ ôi Tây Tiến cơm
lên khói
Mai Châu mùa em thơm nếp
xôi
Quang Dũng
* Cái đêm hè ấy ai ra tắm
Để cả bầu trời phải tắt
trăng
*"Thác dải yếm"
cởi tung hàng Cúc bướm
Thỏa đằm mình tắm suối
với Người yêu
Nguyễn
Khôi
Chao ôi, khả năng mạnh
nhất của Thơ là khả năng biểu cảm. Một câu Thơ hay thường phải đạt 4 yếu tố là
"ý mới, tứ lạ, hình tượng Thơ sống động, ngôn ngữ Thơ tinh luyện ,nhạc điệu
Thơ truyền cảm, có tính đột ngột tạo được ấn tượng mạnh mẽ.". Nghệ thuật
chỉ làm nên bài Thơ, còn Trái tim mới thành Thi sĩ "...
Thơ là Thơ là thế ? !
Hà Nội 17-6-2018
Đêm xem World Cup - Nguyễn Khôi
