Chúc Mừng Năm Mới

Kính chúc quý bạn năm mới vạn sự an lành

Sunday, October 13, 2019

BIẾT TRI TÚC - BIẾT CẢM ƠN ĐỜI - Thơ Tuệ Thiền Lê Bá Bôn

Nhà thơ Tuệ Thièn Lê Bá Bôn


Biết tri túc - biết cảm ơn đời
Tuệ Thiền Lê Bá Bôn


Từ thuở Trí Lương Tri khai ngộ
Tâm Xuân Bất Diệt: chốn quê nhà
Gặp Lại Chính Mình, vơi ảo tưởng
Giữa bụi đời, thắm muôn đóa hoa


Cảm ơn từng đóa hoa cuộc sống
Biết yêu thương nên bớt đảo điên
Thiên đường giữa cõi lòng tri túc
Cái “tôi” nhẹ gánh nghiệp ưu phiền


Cảm ơn tháng ngày không lửa đạn
Sớm mai thức dậy giữa yên bình
(Đắng lòng bao chết chóc tan nát
Chốn tang thương… hết chuyện nhục vinh)


Cảm ơn mình nhân duyên ngoại đạo
Nhưng biết tin Phật Chúa trong tâm
Biết chúc lành linh hồn khuất núi
(Bớt khổ đau những nỗi mất còn)


Cảm ơn hôm nay không đói rách
(Đất nước từng bầm dập áo cơm)
Qua cái thời cày xuôi cày ngược
(Tâm cỗi cằn, cuộc sống rách bươm)


Cảm ơn buổi chiều lòng thanh thản
Chung trà chén rượu với bạn hiền
Hôm nay gia đình còn… tàm tạm
(Không ai nằm viện, sướng như tiên)


Cảm ơn trang báo khuyên kham nhẫn
Bớt cằn nhằn, bớt những hơn thua
(Mai tôi chết xác thân hỏa táng
Gửi phù vân trăng gió bốn mùa)…


Từ thuở Trí Lương Tri khai ngộ
Tâm Xuân Bất Diệt: chốn quê nhà
Gặp Lại Chính Mình, vơi ảo tưởng
Giữa bụi đời, thắm muôn đóa hoa


Cảm ơn từng đóa hoa cuộc sống
Biết yêu thương nên bớt đảo điên
Thiên đường giữa cõi lòng tri túc
Cái “tôi” nhẹ gánh nghiệp ưu phiền.


2019
T.T-L.B.B.
lebabon04@gmail.com






READ MORE - BIẾT TRI TÚC - BIẾT CẢM ƠN ĐỜI - Thơ Tuệ Thiền Lê Bá Bôn

Thursday, October 10, 2019

CHỐN VỀ - Thơ Lê Văn Trung



                  Nhà thơ Lê Văn Trung


CHỐN VỀ

Rồi một hôm bên vực bờ sinh tử
Anh lắng nghe lời hát của trăng sao
Ôi cung bậc của ngàn năm thiên cổ
Như âm hao của lệ máu tuôn trào

Anh lắng nghe lời sương mây nức nở
Lời chia xa - lời trùng ngộ - phù vân
Ôi cánh cửa tồn sinh còn để mở
Anh trở về thất lạc cả tiền thân

Xin em thắp giùm đôi hàng nến đỏ
Dẫn soi đường khai mở cuộc tồn sinh
Ôi trái đất cũng vô cùng bé nhỏ
Hạt bụi nào chứng giải được vô biên?

Xin em mở hết cung lòng vi diệu
Cho hồn thơ anh lắng đọng kinh chiều
Ánh trăng nào soi hoàng hôn du tử
Và thuyền anh thôi đậu bến cô liêu.

                                 Lê Văn Trung

READ MORE - CHỐN VỀ - Thơ Lê Văn Trung

“ANH” THẦY - Truyện ngắn Lê Hứa Huyền Trân

Tác giả Lê Hứa Huyền Trân



“ANH” THẦY
Truyện ngắn
LÊ HỨA HUYỀN TRÂN
                  
          Từ nhỏ tôi với Học đã chơi với nhau, y chang cái tên của nó, suốt ngày nó chỉ biết cắm đầu vào học, lần nào ai hỏi muốn tương lai làm gì cũng ngoác mồm ra phanh áo vỗ ngực nói rõ to:
          -Làm thầy giáo!
Những lúc như thế lũ trẻ xóm núi chúng tôi nhìn nó bằng đôi mắt như nhìn cái gã nào dị hợm lắm rồi phẩy quạt húych trâu đi thẳng, chỉ để thằng nhỏ ở lại đứng ngẩn ngơ chẳng biết mình sai cái gì. Thằng Học ba mẹ mất sớm, nó sống với bà được mấy năm thì bà cũng mất, nhà tôi và nó sát cạnh nhau, ba mẹ tôi thấy thương với tôi cũng là thằng con trai một nên vời nó về nhà ở chung cho có bạn. Chơi thân thì thân nhưng ban đầu nó cũng ngại ngùng, cũng chối từ, ba mẹ tôi thấy nó không ưng cũng không ép nhưng thấy hôm nào nó cũng ăn cơm trộn sắn rồi nấu một món ăn cũng chả ra hồn ( nó nhỏ quá mà), lại xót, bắt nó qua nhà rồi buông thõng:
           -Tính sao tính chứ bắt chạy qua chạy lại đưa cơm cho mày quài cô chú cũng mỏi quá, liệu mà dọn qua đây ở chung luôn cho tiện ! Cách có cái giậu mồng tơi mà chảnh!
            Ba mẹ tôi chỉ “ dằn mặt” nó vậy thôi mà nó sợ, nó chối đây đẩy:
            -Con nào dám…! Tại con ngại , do con nhỏ quá chưa làm được gì cho nhà mà đã động chén động đũa…
Ba tôi quát:
            -Thế ra mày nghĩ nhà này cần tiền à? Láo!
            Âý thế mà ba tôi đè nó ra đánh thật, nhưng đánh không phải vì giận nó mà vì “để nó khóc”, nó cứ tỏ ra mình mạnh mẽ để không làm phiền lòng đến ai hết, ngày bà mất cũng cắn răng cắn lợi không khóc để lo tang lễ cho chu toàn, chứ nó vật ra đó thì ai chạy đôn chạy đáo lo mọi việc cho được. Nó khóc vì đau, vì bao cảm xúc dồn nén nay chực òa mà cũng vì nó chưa bao giờ hiểu được cảm giác khi bị “ ba đánh đòn” là gì. Thế rồi căn nhà nhỏ lụp xụp của tôi có thêm một thành viên, ba mẹ tôi dù phải thêm miếng ăn càng nai lưng ra để làm nhưng chưa bao giờ than phiền và đối xử công bằng với cả hai đứa, có khác chăng chỉ là tôi… bị đánh đòn nhiều hơn nó vì quậy. Học rất siêng, nó bảo siêng mới làm thầy được, phải giỏi thì khi nói người ta mới phục, nó lại rất hay lí luận, hồi nhỏ tôi thấy mấy câu dông dài của nó thì phiền phức thật nhưng lớn lên một chút  lại nhận ra có nhiều điều đúng mà chỉ một đứa trưởng thành trước tuổi như nó mới có thể nghĩ ra.
            -Có lắm nghề kiếm tiền mà sao cứ muốn làm thầy chi vậy? Tao nghe nói làm thầy giáo nghèo lắm, mày học giỏi kiếm cái nào có tiền mà làm, chi uổng tương lai.
            -Tao thích làm thầy, để còn dạy cho mấy đứa nhỏ nghèo như tao, hơn nữa trước khi mất bà tao cũng muốn tao làm thầy, thế mới nên người.
            Nó nói mà làm thật, khỏi phải kể cái sự dông dài thành tích học tập của nó, rồi nó thi vào Sư Phạm, phải lên phố học, tôi cũng theo nó lên phố nhưng do tôi học không tới nên lên phố làm. Ngày ba mẹ tiễn hai đứa đi, mẹ tôi khóc như mưa cứ ôm nó mà vỗ vỗ, ba tôi lại dặn dò nó đủ điều chỉ có tôi đứng trơ ra chẳng biết ai mới là con hai người. Lên phố, hai đứa tôi thuê chung một phòng trọ nhỏ, nó miệt mài học, tôi siêng năng làm, có việc gì không vừa ý tôi lại về hỏi nó. Năm đầu tiên nó được nhận học bổng, bạn bè cùng lớp có đứa rủ đi ăn, nó cũng rủ tôi theo, có người tốt tán dương nó, lại có kẻ móc mỉa:
           -Nói thiệt chứ biết cậu khó nên thầy cô giáo cũng thương, cái điểm cái tình hết mà. Cứ thế này thì học bổng có nước theo cậu nối gót.
          Trong khi tôi bực thì Học chỉ mỉm cười nhã nhặn, tối về tôi ức không chịu được trách nó sao để thiên hạ đè đầu đè cổ, nó chỉ cười:
            -Thiên hạ với mình, xét cho cùng cũng là người lạ, lời người lạ nói, hay thì làm ta mát lòng, dở thì ta xem như gió thoảng qua tai, có quan trọng gì đâu mà ta phải bận tâm.
           Thấy nó nghĩ thông, tôi cũng không thêm vào làm to chuyện. Nó lớn trước tuổi, lại là chỗ dựa cho tôi, chỉ bảo tôi nhiều chuyện, lại lớn hơn tôi một tuổi nhưng chẳng bao giờ tôi gọi là anh. Tuy lời nó nói với người rỗng tuếch như tôi đôi khi hơi khó hiểu nhưng ngẫm lại thì thấy đúng. Chẳng hạn như làm việc tay chân như tôi mà cũng bị cấp trên kiếm cớ trừ bớt lương, làm tối mặt tối mũi về nằm ấm ức, nó khuyên:
            -Người ta là chủ, người ta có quyền định đoạt, khi người ta đã muốn lấy của mày thì dù mày có đủ nghĩ cách ngăn chặn vẫn có cách tuồn bớt thôi. Khôn ngoan mới lên làm chủ được chứ. Mày cứ gắng làm, nếu người ta thấy thương thì người ta cho gỡ gạc lại, còn nếu đã không ưng thì có cố cũng không được, lúc đó nghỉ đi.
Tôi giật mình:
            -Mày nói nghỉ là nghỉ à? Công việc người ta dễ kiếm lắm chắc. Gì thì gì cũng cắn răng mà làm chớ.
            -Thế nếu mày đã có quyết định là sẽ làm tiếp rồi thì ở đó mà than thở làm gì?
            Tôi ngớ người ra rồi chợt hiểu bị thằng bạn bắt thóp, nó lúc nào cũng có những lí luận đanh thép hoặc khiến người ta nhận ra điều người ta muốn làm chỉ với một câu chốt hạ. Sau này cũng thế, cuộc đời của tôi mọi khó khăn đều được nó san sẻ,trong mắt tôi, dù nó vẫn chưa tốt nghiệp, thì nó đã như một người thầy trong cuộc đời tôi vậy.
          Sau khi tốt nghiệp, nó quyết định lên miền núi dạy, cái quyết định của nó không làm cả nhà tôi bất ngờ nhưng kì thực vẫn không muốn nó đi. Đường đi đã hiểm trở, lương bèo bọt rồi lên đó đâu phải lúc nào thầy cũng được trọng dụng, đôi khi còn phải năn nỉ vận động người ta đi học, khó khăn đủ bề, nhưng nó vẫn quyết tâm đi. Nó đi biền biệt ba năm, mỗi năm về thăm nhà một lần, lần nào cũng đen và ốm đi khiến ba mẹ tôi xót lên xót xuống, lại móc:
            -Làm thầy khổ cực lắm hả con? Thằng Li thì mập phơi thây cả ra, còn con thì gầy nhom, đen nhẻm!
           Tôi chỉ biết túc tắc đầu. Đúng là nó khác, nhưng thấy đĩnh đạc, thấy đường hoàng hơn. Tối, hai thằng nằm ngủ tại tấm phản sau hiên nhà, nhìn ánh trăng rơi gọn vô cái chum nước, nó lúc lắc:
            -Ở trên đó nhiều lúc nhớ quê, nhớ ba mẹ, nhớ mày khủng khiếp, nhưng cứ sáng đi làm, thấy đám trò nhỏ biết thêm một con chữ tự nhiên hết cả mệt nhọc.
           Tôi đang định khoe với nó tháng này tôi mua thêm cái áo mới, sắm thêm cái tủ, rồi kể về việc tán tỉnh một cô nàng nào đó nhưng rồi bỗng thấy tất cả chợt vô nghĩa, tất cả như quá xa xôi và vớ vẩn trước những điều nó vừa nói.
            -Dẹp cái suy nghĩ của mày đi. Có một ông cụ non ở đây rồi thì nên có một trai trẻ để đời bớt nhạt.
             Nó như nắm được suy nghĩ của tôi nên nói ra, và lúc đó tôi lại hào hứng kể cho nó nghe về những gì đang xảy ra với tôi như hồi còn bé, chỉ có điều là bây giờ đã là hai người đàn ông ngấp nghé tuổi ba mươi.
             Tuy nó kể trên chỗ nó làm không quá đỗi khó khăn nhưng tôi vẫn quyết định lén lên thăm nó một lần. Con đường khúc khuỷu xe không thể đi nên phải lội bộ, ngay khi tôi mới vào làng, hỏi thăm “ thầy giáo Học” đám trẻ đã ríu rít cả lên như nhìn tôi từ …ngoài hành tinh tới. Mấy người lớn trong làng kéo tôi vão chõng ngồi :
            -Thầy lên núi bẻ măng với đám học trò rồi, nay học khuya, nấu ăn. Cậu bạn thầy à? Cũng gọi là thầy nhỉ?- Rồi thấy tôi hơi e ngại vội rót cho tôi miếng nước vối, thúc tôi ăn miếng bánh vừa đun- Ăn đi, ăn đi, bạn thầy cũng là bạn làng mà.
             Tôi chợt thấy ấm lòng trước những điều bình dị nhất mà bấy lâu nay vì bôn ba chốn phố thị lạnh lẽo tình người đã nỡ lãng quên. Ăn vội miếng bánh tôi ra chơi với đám nhỏ đang đánh đáo trước sân, đám nhỏ bu lấy một người lạ như tôi như một người quen chỉ vì tôi là bạn của thầy giáo chúng, đủ biết đám nhỏ thương thầy nó như thế nào. Những trò đám nhỏ chơi, những trò tôi và thăng Học đã cùng nhau chơi, bỗng trở nên quen thuộc.
            -Mày tới khi nào? Sao không báo?
            Thằng Học cất tiếng gọi tôi trong khi đám nhóc đang bu lấy nó, tôi thấy ánh mắt nó lấp lánh vô cùng. Dù không biết trên này có khó khăn như những gì dưới xuôi nói hay không, tôi cũng thấy với nó, nó đang tận hưởng những gì mà nó cho là hạnh phúc nhất.
            -Thì tao muốn làm “thầy” bất ngờ mà.- Rồi tôi chưng hửng, gì mà “ thầy”, lậm tiếng mấy người gọi nó mất rồi- Ừ, thì anh “ thầy” bất ngờ!
            Nó lớn hơn tôi mà, kêu là anh cũng đúng, rồi thêm chữ thầy vào cho ra dáng, thế là ra cái danh xưng kì cục mà cả hai chúng tôi đều bật cười.


Tác giả: Lê Hứa Huyền Trân,
Hội viên Hội VHNT Tỉnh Bình Định.

READ MORE - “ANH” THẦY - Truyện ngắn Lê Hứa Huyền Trân

Wednesday, October 9, 2019

NGƯỜI ĐI TÌM DÒNG SÔNG ĐÃ MẤT - Thơ Nguyễn An Bình




NGUYỄN AN BÌNH
NGƯỜI ĐI TÌM DÒNG SÔNG ĐÃ MẤT

Ta về nghe dòng sông hấp hối
Ánh tà dương chờ rụng cuối ngày
Rớt lại câu hò trên bến nước
Cánh cò đã lỡ một đường bay.

Sông ơi cuốn theo từng nhánh sóng
Nhánh nào thơm hương tóc môi người
Nhánh nào trôi những mùa trăng lẻ
Nhánh nào còn nhớ tiếng mưa rơi?

Trời đất bao la – tình lại hẹp
Nước xa nguồn  - bóng cá mù tăm
Chòng chành nỗi nhớ nghiêng sóng lạ
Tiếng nguyệt cầm hóa đá trăm năm.

Chiêm bao lạnh qua bờ sông trắng 
Tiếng vạc buồn vội vã qua sông
Đóa quỳ vàng qua thời xuân sắc
Lòng quạnh như sương sớm mùa đông.

Ta về chờ tin con nước lớn 
Biết người đi – xa đến biệt mù 
Tìm mãi một dòng sông đánh mất
Chảy về đâu trong cõi thiên thu.

3-10/2019
N.A.B.







READ MORE - NGƯỜI ĐI TÌM DÒNG SÔNG ĐÃ MẤT - Thơ Nguyễn An Bình

HẬU ĐÌNH HOA | KHÚC CA TẦN HOÀI - Thơ Chu Vương Miện


Sông Tần Hoài.


HẬU ĐÌNH HOA
thơ chu vương miện
*

yên lung hàn thủy nguyệt lung xa
dạ Bạc Tần Hoài cận tửu gia
thương nữ bất tri vong quốc hận
cách giang do xướng Hậu Đình Hoa
[Đỗ Mục]

khói bay nước lạnh khói pha trăng
đêm trăng Tần Hoài mái lầu xanh
gái đĩ đâu còn buồn mất nước
cách sông còn hát Hậu Đình Hoa
ông vua tài tử Trần Hậu Chủ
cuối thời Nam Bắc vận phong lưu
hoa ở sân sau gai tuyệt sắc
gỗ trầm hương ngà ngọc rèm châu
1000 thương sủng ái Trương lệ Hoa
Khổng Quý Tân danh họa danh ca
cùng cac thi văn hào xướng họa
chép vào thi tập Hậu Đình Hoa
thơ văn lả lướt và nhàn dật
gậy cho đất nước ngập suy đồi
vua quan thi sĩ gái say lướt khướt
trên lầu kết y bóng trăng soi
đêm nọ ghé thuyền Bạc Tần Hoài
hơi sương pha khói tỏa lưng trời
trăng sáng 1 vùng chao mặt cát
bấy giờ dồn dập khách tìm chơi
hồng nhan vương mãi bên khổ lụy
bên sông nghe mãi tiếng ai cười?

chu vương miện

_

KHÚC CA TẦN HOÀI
Chu Vương Miện Miện
-
nhìn dòng Bạc Tần Hoài thương Đỗ Mục
nghe khúc Hậu Đình Hoa mà rơi nước mắt
cảm thơ Bà Huyện Thanh Quan qua đèo Ngang
mến Đỗ Quyên tối ngày kêu Quốc Quốc
cảm phục cụ Sào Nam Phan Bội Châu
bạc mái đầu vì dân vì nứớc
hận dân tộc mình hết lệ thuộc Tàu
qua nô lệ Pháp
1090 năm chưa mở được mắt ra
mà chưa thấm nhục?
đọc thơ cụ Á Nam Trần Tuấn Khải
giọt máu nóng thấm quanh hồn nước
chút thân tàn mờ mịt thức mây ""*"
giữa bến đời? ai là bạn ta đây?

"*" thơ Á Nam Trần Tuấn Khải

cvm


READ MORE - HẬU ĐÌNH HOA | KHÚC CA TẦN HOÀI - Thơ Chu Vương Miện

TA CÒN TA - Thơ Trần Mai Ngân



                     Nhà thơ Trần Mai Ngân


TA CÒN TA

Thiêm thiếp đêm
Và thiêm thiếp trăng...
Bẫy tình giăng giam chặt
Mù rối những dây tơ oan nghiệt
Trói đời mình cùng cạn kiệt hôm qua...

Hấp hối mùa xưa
Hấp hối ngày
Tỉnh mộng tàn phai ta đóng kịch
Nói cười giả tạo vai tình nhân
Hạnh phúc gãy đôi đời lận đận!

Cuộc hồi sinh... bất tận
Gom hết hương hoa đời
Mặc kệ ta rong chơi
Nợ duyên thôi trả hết
Buông trôi đi... buồn gì...
Ta còn ta hôm nay!

             Trần Mai Ngân

READ MORE - TA CÒN TA - Thơ Trần Mai Ngân

Tuesday, October 8, 2019

LÃNG ĐÃNG MÙA THU HÀ NỘI - Thơ Hoài Huyền Thanh


HOẢI HUYỀN THANH
LÃNG ĐÃNG MÙA THU HÀ NỘI


Hà Nội mùa thu hanh vàng lá cỏ
Ngọn nắng miên man đánh mất xuân thì
Đâu đã chào xa mà đắng đót lòng em đến vậy!
Gió phương anh vờn mây trắng hôn bước em đi.

Hà Nội mùa thu dập duềnh sóng vỗ
Mênh mang ánh mắt Tây Hồ
Chẳng nhớ gì sao? Chàng phương nam lãng tử
Còn đâu đây hương hoa sữa trong mơ!

Hà Nội mùa thu rong xe qua phố
Trầm mặc đền đài phố cổ thân quen
Từng chiếc lá vàng chao nghiêng trong gió
Ngơ ngác thẩn thờ chuyên chở chút tình em.

Hà Nội mùa thu đong đầy sương khói
Lãng đãng heo may triền cỏ hoa vàng
Sen Cốm thập thò chờ ngày mở hội
Đâu rồi tay trong tay mười ngón thênh thang!

Nhói lòng em! Ơi mùa thu Hà Nội!
Chập chờn thôi, reo chầm chậm ánh lửa quê nhà
Ai nỡ hững hờ cho buốt trời thu Hà Nội
Nén lòng em! Van nỗi nhớ bay xa!
           H.H.T.
             (Thềm thu 2017)





READ MORE - LÃNG ĐÃNG MÙA THU HÀ NỘI - Thơ Hoài Huyền Thanh

Monday, October 7, 2019

HOÁ GIẢI NỌC ĐỘC KIM KIỀU ÁN 1830 VÀ TỔNG TỪ TỰ ĐỨC 1871 - Lê Nghị



                   Tác giả Lê Nghị


HOÁ GIẢI NỌC ĐỘC KIM KIỀU ÁN 1830 VÀ TỔNG TỪ TỰ ĐỨC 1871

Thật ra bài này tôi đã chia làm 2 bài chi tiết đã đăng trang cá nhân, nhưng hôm nay tình cờ được chia sẻ 2 bài viết rất ngắn của một fb trẻ Nguyễn Tấn Sơn, tôi giật mình trước một hậu sinh khả uý, đặt ra những câu hỏi về Thanh Tâm Tài Nhân và Kim Thánh Thán mà trước đây cho là tác giả và nhà bình luận Kim Vân Kiều truyện. Vì vậy tôi đăng bài này sớm hơn dự định như là lời hoan nghênh một người thuộc thế hệ đàn em đã tâm huyết sưu tập sách và có một tư duy sắc bén.

Ở đây tôi muốn nói rằng khi Nguyễn Tấn Sơn khi nhìn vào đống sách Tàu Kim Vân Kiều truyện tác giả là Thanh Tâm Tài Nhân đã không hề nao núng. Có bản lĩnh như vậy thì khi nhìn một bảng thống kê, ví dụ của tiến sĩ Nguyễn Nam về những thẩm định mới Kim Vân Kiều truyện của Thanh Tâm Tài Nhân, cũng có một thái độ tương tự.

Trước hết đừng nhầm truyện Vương Thuý Kiều với Kim Vân Kiều truyện. Tiếp đến đừng nhầm Kim Vân Kiều truyện của Thanh Tâm Tài Nhân bên Tàu với Kim Vân Kiều truyện của Thanh Tâm tài tử của Việt Nam, cuốn ký hiệu A953.

Truyện Vương Thuý Kiều là một truyện ngắn của Dư Hoài khoảng 800 từ. Nguyễn Du đã mượn tên 3 nhân vật: Vương Thuý Kiều- Từ Hải- Hồ Tôn Hiến để làm vài đốt sống cổ , kết nối với một cơ thể hoàn chỉnh tạo nên Đoạn Trường Tân Thanh. Nói cách khác Nguyễn Du đã hư cấu ra 15 năm luân lạc của Kiều trước khi Từ Hải chết và sự tái đoàn viên của Kiều sau khi Từ chết. Có như vậy mới gọi là ông sáng tạo. Còn Kim Vân Kiều truyện của Thanh Tâm Tài Tử A953 là cuốn bình giảng thơ Nguyễn Du. Nhưng bị hiểu ngược là cuốn tiểu thuyết từ đó Nguyễn Du dịch ra. Đó là theo lập thuyết của Tay Ngang này.

Cho nên khi đọc một danh mục thống kê một loạt các truyện người Trung Hoa khi nghiên cứu về nguồn gốc truyện Kiều. Đừng tưởng tất cả những cuốn đó là những cuốn truyện Kim Vân Kiều truyện của Thanh Tâm Tài Nhân nào đó bên Tàu. Chúng là những truyện dã sử ngắn, dài xoay xung quanh đề tài chính sử : Vương Thuý Kiều - Từ Hải- Hồ Tôn Hiến. Người Tàu muốn chứng minh Kim Vân Kiều truyện mà theo họ là Nguyễn Du đã dịch từ cuốn Kim Vân Kiều truyện của một tác giả vô hình TTTN người Hoa. Họ nêu lên những truyện đó trên 24 truyện ngắn dài, tình tiết khác nhau, xem như là nguồn hứng khởi để Thanh Tâm Tài Nhân viết nên Kim Vân Kiều truyện năm nào không biết.

Thực ra đầu tiên họ gán Thanh Tâm Tài Nhân cho Từ Vị, họ cất công ghi tiểu sử Thanh Tâm Tài Nhân trên Internet với đầy đủ chi tiết nhân thân của Từ Vị, một nhà văn nổi tiếng, đồng thời có lúc là tham mưu cho Hồ Tôn Hiến. Gõ vào Google là thấy liền. Nhưng sau khi bị Benoit và các học giả khác bác bỏ họ liền chuyển qua Kim Thánh Thán, Trương Quân...rồi Thiên Hoa Tàng chủ nhân. Nhưng sau đó tiếp tục bị bác bỏ, đến năm 1991 họ đành viết chính thức trong Đại Từ Điển chưa biết Thanh Tâm Tài Nhân là ai, chỉ biết là một bút danh.

Thế nhưng từ rất lâu, 1947, các học giả như Đào Duy Anh rồi Dương Quảng Hàm lại nói chắc như đinh đóng cột rằng tác giả Thanh Tâm Tài Nhân là tác giả cuốn Kim Vân Kiều truyện! Tại sao vậy? Vì hai cụ đã đọc Văn Học Sử Trung Quốc và thấy tác giả Cổ Thực năm 1926 và Đàm Chính Bích năm 1936 đã ghi Kim Vân Kiều truyện của Thanh Tâm Tài Nhân vào thư mục. Không thể trách hai cụ. Thời đó làm sao thẩm tra? Từ đó các tay dọc thao túng văn học miền Bắc tin theo và tiếp tục rao giảng thông tin trên.

Trong thập niên 1960 ở miền Nam lại có thêm học giả Giản Chi nghe thông tin từ một người bạn người Hoa bảo rằng có cuốn Kim Vân Kiều truyện của Thanh Tâm Tài Nhân, bút danh khác của Từ Vị. Ông nghe từ trước 1954 ngoài Bắc, ghi vào sổ tay và vào Nam ông viết lại. Nhưng sách giáo khoa miền Nam không hề đưa vào dạy học sinh. Chỉ những người tham khảo cỡ học giả mới biết bài của ông. Những người phản đối có Lý văn Hùng. Tất cả nguồn tranh luận là chuyện ngoài học đường.

Từ năm 1975 các thầy cô đến nay cứ dạy học sinh là mở đầu xem như thông tuệ là : Nguyễn Du đã phóng tác Kim Vân Kiều truyện của Thanh Tâm Tài Nhân bên Tàu, một cuốn tiểu thuyết tầm thường. Các thầy cô chưa ai đọc cuốn này cho đến năm 2012 may ra mới có người đọc nhờ tái bản cuốn Kim Vân Kiều truyện của Thanh Tâm tài tử Việt Nam (tuỳ tiện đổi tên ra Thanh Tâm Tài Nhân cho phù hợp với cách gọi của một tác giả huyền ảo bên Tàu) với lời quảng cáo khéo léo của nhà thơ Bằng Việt: “Cho nên, nếu đọc lại truyện Kiều của Nguyễn Du,rồi lại đọc để so sánh với tiểu thuyết của TTTN, thì chúng ta đã kính trọng TTTN rồi, lại phải ngã mũ kính chào cụ Nguyễn Du đến hàng chục lần...”

Bao nhiêu bài viết bung xung trong sách, trên mạng với một loạt bút danh học thuật tay dọc, như một trò hề. Nhiều người trắng trợn viết Thượng Chi (Phạm Quỳnh) cũng nói như thế. Trong khi thuyết của Phạm Quỳnh là Nguyễn Du đã mượn bối cảnh truyện ngắn Vương Thuý Kiều của Dư Hoài trong phong tình lục, sát với lời thơ của Nguyễn Du: “phong tình có (cổ) lục còn truyền sử xanh”. Đồng thời sát với lời của Mộng Liên Đường: truyện Thuý kiều chép ở lục phong tình...

Theo tuyên bố của Đổng văn Thành năm 1981 lần đầu tiên ở Trung Quốc tìm ra một cuốn gọi là của Thanh Tâm Tài Nhân bên Tàu. Vậy thì các vị múa bút trước đó căn cứ vào đâu để dạy học sinh? Huống chi cũng năm đó tình cờ Benoit hình thành luận văn Tiến sĩ Harvard về truyện Kiều. Trước đó ông đã đối chiếu hàng loạt tác phẩm chỉ ra cuốn mà Đổng Văn Thành gọi là Kim Vân Kiều truyện của Thanh Tâm Tài Nhân thật ra là cuốn Song Kỳ Mộng truyện, (Tàu còn cho tên là Song hợp hoan) khuyết danh. Cuốn mà Lý Chí Trung gọi là Kim Vân Kiều truyện của Thanh Tâm Tài Nhân hiện đang lưu hành, gọi là phát hiện tại thư viện Đại Liên theo di lục của Hồ Khoáng tại thư viện Bắc Kinh, thực ra không có. Trần Ích Nguyễn (Đài Loan) sau khi lục tung danh mục thư viện không thấy chỗ nào Hồ Khoáng ghi, trực diện hỏi Lý Chí Trung. Lý trả lời ông đọc đâu đó từ một bài viết ở một học giả Hồng Kông! Lạ thay, vậy mà có nguyên một cuốn sách 208 trang cho là cổ thư đã ghi nhận. Trần Ích Nguyễn tế nhị nói là một bí ẩn nhờ ai đó biết tường tận giải giùm!

        
Bản giữa là truyện Kiều của Nguyễn Du đặt in ở Phật Sơn- Quảng Đông

Thế nhưng như Benoit viết: từ 1830 người Việt tin là Kim Vân Kiều truyện do Kim Thánh Thán. Nguồn gốc do đâu? Thêm vào đó đầu thập niên 1960 học giả Hoàng Xuân Hãn cung cấp thêm chứng cứ bằng 3 quyển 2,3,4 có ghi Ngũ Vân Lâu bình luận. Ông gửi về từ Pháp, giáo sư Nguyễn Văn Hoàn vui mừng vì 3 quyển sách quý trở về. (theo lời dẫn của Nguyễn Văn Hoàn, báo Nhân Dân 24/8/1963 Hoàng Xuân Hãn đã mang về Pháp năm 1946 nay trả lại).

Bên cạnh đó giáo sư Hoàng Xuân Hãn bảo vệ luận điểm của mình, ông phân tích Kim Vân Kiều Án của Nguyễn Văn Thắng và Bài thơ Tổng thuyết của Tự Đức. Từ đó xác lập niềm tin cho thế hệ đương thời và lưu lại dấu ấn trong giới học giả đàn em. Trong bài này nêu lên độ tin cậy khi đọc tư liệu của người xưa. Giáo sư Hoàng Xuân Hãn được xem là nhà bác học uyên bác trên nhiều lĩnh vực. Không thể chối cãi rằng ngày nay ta cũng thừa hưởng rất nhiều kiến thức từ nhiều công trình giá trị của giáo sư. Nhưng như thế không có nghĩa ta không được phép xem xét lại ý kiến của giáo sư về nguồn gốc truyện Kiều. Cũng như ta không thể không tôn trọng những mâu thuẫn mà fb Nguyễn Tuấn Sơn nêu ra.

Về nguồn gốc truyện Kiều ta xét trả lời phỏng vấn của cụ Hoàng Xuân Hãn với nhà văn Thụy Khê:
“-Thưa bác, xin bác nói về quyển Kiều chữ Hán.�Hoàng Xuân Hãn: Truyện Kiều chữ Hán thì gốc tích bây giờ cũng biết rõ ràng. Trong Minh sử, đời Gia Tĩnh, có Từ Hải thực, một người giặc,kki và Hồ Tôn Hiến, ông quan dẹp giặc. Ta cũng biết rõ rằng Từ Hải là người bất kham, không chịu lệnh triều đình, muốn chiếm một vùng dọc biển hoặc các hải đảo để tự trị, tự do. Muốn làm thế thì phải gian díu với một tụi giặc thực, giặc bể, người Nhật Bổn, vào cướp đất Trung Quốc. Từ Hải có lúc cũng trốn, vì mang tiếng là giặc, vào đi tu thành thầy tu. Nhưng thầy tu vẫn đi chơi. Đi chơi cô đầu, gặp Kiều ở nhà cô đầu, tên là Mã Kiều vì tưởng là con gái họ Mã. Rồi Từ Hải lấy người ấy. Trong sử chép rõ ràng là Hồ Tôn Hiến được lệnh đi dẹp đám Từ Hải-Vương Trực. Vương Trực làm chủ, còn Từ Hải chỉ là một tay phụ mà thôi. Muốn dẹp bọn này, Hồ Tôn Hiến dùng kế đàn bà tức là dùng Kiều. Nhưng tên Kiều thì trong sử không nói tới. Trong sử chỉ nói là dùng người đàn bà. Đến lúc Từ Hải đã chịu thần phục nhà vua thì quân Hồ Tôn Hiến lại lừa, đánh úp, Từ Hải nhẩy xuống biển tự tử. Nói là tự tử với hai người vợ cùng nhảy xuống biển. Hai người vợ chứ không phải một đâu. Sự thực là thế, cuối cùng Kiều cũng tự tử với Từ Hải chứ không như chuyện trong tiểu thuyết. Rồi cái tiếng Kiều đời ấy chắc là to lắm, cho nên nhiều người đặt ra chuyện. Trước truyện Kiều, có một hai truyện ngắn, có thể nói là đoản thiên tiểu thuyết, về một người con gái Bắc Kinh, bị Tú Bà bắt cóc, nhận làm con gái gọi là Mã Kiều. Rồi Từ Hải lấy Mã Kiều. Cuối cùng thì tự tử với Từ Hải”.
�Đến Thanh Tâm Tài Nhân, người viết truyện dài quãng cuối nhà Minh, đầu nhà Thanh, khoảng đầu thế kỷ XVII. Viết xong giao cho Thánh Thán. Thánh Thán là một văn sĩ giỏi mà lại biết phê bình, biết khắc ván để hoàn thành tiểu thuyết mà bán. Cho nên họ gọi là bản Thánh Thán là vì thế. Về Thanh Tâm Tài Nhân, hình như Thanh Tâm Tài Nhân có đề tựa và viết những chuyện khác nữa. Đó cũng là những chuyện thực hết cả.
�Bản Kiều ấy, tung bán khắp nơi rồi cũng bị sửa chữa. Tầu cũng như ta, có nhiều người đọc rồi sửa chữa lại văn. Hiện giờ có đến ba, bốn bản khắc. Mắt tôi được thấy bản Thánh Thán là một bản. Một bản tôi thấy ở Bristish Museum, văn hơi khác. Cách đây độ mươi năm, có người thấy ở trong thư viện, một thành phố rất nhỏ, thuộc đất nhượng địa cũ cho Đức, tôi không nhớ tên, gần Shantung, trong đó có nhiều tiểu thuyết cuối đời Minh, đầu đời Thanh, họ lấy ra và in ra. Nhà in ở Bắc, tên gọi là Xuân Phong , bản ấy tôi cũng mua được ở Paris đây. Và bên Nga, bên gì họ dùng bản ấy hết cả.

Sau đây là ảnh của tranh minh họa truyện Kiều lưu tại thư viện Anh nói trên (trích từ sách của Charles Benoit- Nguyễn Nam và cộng sự dịch, 2016)

       

       

       


Nhận xét:
Ta thấy rằng đoạn đầu giáo sư lặp lại tích hệt Kỉ Từ Hải tiểu trừ bản mạt của Mao khôn và truyện Vương Thuý Kiều của Dư Hoài -Phong Tình lục. Không có gì bàn cãi.

Đoạn giữa quan trọng, ban đầu cùng ý với các nhà nghiên cứu Tàu. Vì sau khi xem năm sinh và chết: Kim Thánh Thán (1610- 1661) mà Thanh Tâm Tài Nhân (1636- 1708). Nghĩa là khi TTTN 25 tuổi thì Kim Thánh Thán đã chết trước Khang Hy đăng quang 1 năm (1662). Thế mà trước đây cứ cho tiểu thuyết thời Minh- tác giả Từ Vị (1521-1593) không ổn, kéo gần hơn: Kim Thánh Thán viết thời Khang Hy, in thời Càn Long. Xem lại thì ông Kim Thánh Thán chết trước Khang Hy đăng quang một năm. Chả lẻ lại kéo gần thêm? Không khéo lại sau Nguyễn Du chết mất! Thế thì gán cho 2 nhà thơ khác vậy, cũng không ổn. Hoàng Dật Cầu năm 1959 gán cho Từ Chấn= Thiên Hoa tàng Chủ Nhân= Thanh Tâm Tài Nhân. Cũng không ổn. Trần Ích Nguyễn và Đại Từ Điển Văn học sử Trung Hoa( Đài Loan) 1991, nói không biết Thanh Tâm Tài Nhân là ai. Mặc nhiên định TTTN sinh 1636, chết 1707 !

Có mấy nghi vấn mâu thuẫn:

Theo năm sinh, nếu có TTTN, chậm lắm thì năm 23 tuổi TTTN đã viết xong một tiểu thuyết, thì ông quả văn tài hiếm có. Hơn nữa, ngoài văn tài, ông phải có kiến thức rộng như Nguyễn Du, thông kinh sử mới đủ sức hư cấu một tiểu thuyết luận đề. Tác phẩm nêu một thực trạng xã hội thối nát nhà Minh, mà xuất bản, tồn tại thời Minh mới là lạ! Nếu tác phẩm đó từng xuất hiện thì phải là một tiếng sấm, được cả hai bên cai trị và bị trị cùng nghe. Vậy mà tuyệt nhiên không lưu lại một bài thơ, một bút tích người khác khen chê. Cũng như tác giả không lưu lại một vết tích có liên quan đến bạn bè, vợ con....tóm lại không có nhân thân!.
Nhưng sao lại biết ông sinh 1636 và mất 1708? (theo Trần Ích Nguyễn) Có phải rằng phi lý không?

Tương tự trên, có lời bình của Kim Thánh Thán thì ắt nổi tiếng như giáo sư nói. Sách bán phổ biến. Lọt qua Việt Nam, Nhật, Mãn Châu... Vậy tại sao Trung Hoa không còn lại bản nào? Văn học sử Trung Hoa đến Lỗ Tấn 1920 cũng không hề nhắc tới.
Hoàng Dật Cầu đặt giả thuyết là do nhà Thanh ghét giặc biển nên truyện cấm lưu hành. Nhưng truyện viết vào cuối đời Minh, nói xấu nhà Minh thì được nhà Thanh ủng hộ chứ sao lại cấm!? Cần nhớ rằng mặt nào đó đối với Kim Thánh Thán, ông là thần tử nhà Minh. Năm 1662, Khang Hy mới chấm dứt nhà Nam Minh và đăng quang sau Kim Thánh Thán mất 1 năm. Đối với Kim Thánh Thán, quân Thanh là ngoại tộc, ông kêu oan cho học trò chống quan quân nhũng nhiễu. Ông bị khép tội phò Minh chống Thanh, thì liệu một người như ông lại thò bút vào bình, hoặc viết một cuốn sách nói xấu nhà Minh không? Thêm vào đó lời bình của ông lại đôi lúc ngô nghê như một học trò tập bình văn!
Và quan trọng hơn nữa, không có một bài bình luận, phê bình, sách nào của tác giả khác nhắc tới tên tiểu thuyết và tác giả này trong suốt 265 năm. (cho đến 1926 nghe lõm đâu đó, chắc là từ An Nam mới ghi vào danh mục, chứ không có bản văn).

Chính vì vậy, xem xét văn bản các học giả Trung Hoa trước đã gạt Từ Vị là Thanh Tâm Tài Nhân, tiếp đến gạt Kim Thánh Thán ra khỏi sách, gắn cho 2 nhà thơ Trương Chiêu hoặc Trương Quân rồi Thiên Hoa Tàng Chủ Nhân. Như vậy thuyết Kim Thánh Thán ngoại thư, hoặc Quán Hoa Đường bình luận, “Thị biên Bắc nhân Thánh Thán trước” (Lời Tự Đức), viết hoặc bình Kim Vân Kiều truyện sụp đổ ngay từ khẳng định của các học giả Trung Hoa.

Ngoài 2 lý do trên từ học giả người Hoa, ta còn xét:

- Ngũ Vân Lâu là một nhà in ở Quảng Đông bắt đầu hoạt động đầu những năm 1800 kéo dài đến gần trăm năm. Vậy cuốn quyển 4 kVKT có in Ngũ Vân Lâu đó in năm nào? Làm sao mà biết được có trước Nguyễn Du? Có bìa mà sao không có niên đại nhà Thanh. Sách in lậu ư? Còn tích Vương Thuý Kiều như truyện ngắn, kịch không lẽ nhà in này không in. Các Thanh Tâm tài tử trong thời đó đều biết truyện Vương Thuý Kiều của Dư Hoài, Kỷ Từ Hải tiểu trừ bản mạt của Mao Khôn mới dựa theo đó mà bình giảng thơ Kim Vân Kiều truyện (do Minh Mạng đổi tên- bút tích VNB 60, thư viện quốc gia, dẫn theo Trần Văn Giáp)

 - Thêm vào những nghi vấn đó, có một điều học giả ít lưu ý cho đến cuối đời Tự Đức nhiều sách, kể cả truyện Kiều của ta phải đặt in bên Quảng Đông, vì nhanh, rẽ, đẹp( so sánh 2 bản in Kiều đính kèm). Vậy giả định sách Đại Nam: Kim Vân Kiều truyện của Thanh Tâm tài tử đặt in thì đâu có gì lạ? Số lượng đặt in, nếu có, sẽ không lớn vì nó không phổ biến như Truyện Kiều, vì ít người hiểu được âm Hán. Như vậy giá thành rất cao. Liệu nhà kinh doanh nào dám đầu tư không? Cho nên phần lớn là chép tay.

Đoạn cuối: nhà xuất bản Xuân Phong, đất Bắc như giáo sư nói thì đó là nhà in hiện đại, cuốn KVKT tên tác giả in lần đầu tiên tại đây là năm 1957 với lời đề tựa của Thiên Hoa Tàng Chủ Nhân, nội dung thì không khác với Ngũ Vân Lâu. Bản này Hoàng Dật Cầu sau khi qua Việt Nam, vào viện Hán Nôm tham khảo, về dạy tại Đại học Hoa Nam đã tặng ngược lại bản in sáp quyển 2,3,4 cho viện Hán Nôm. Trước đó Hoàng Dật Cầu, Tôn Khải Đệ đều nói Kim Vân Kiều truyện không còn ở Trung quốc mà!

Tóm tắt lại thì thuyết Kim Thánh Thán viết hoặc bình Kim Vân Kiều truyện của giáo sư HXH không còn thuyết phục về mặt tác giả lẫn xuất xứ quốc tịch. Tuy nhiên nhiều bài viết hiện nay không cập nhật thông tin, cứ lải nhải thuyết của giáo sư đến nỗi Benoit cũng bất lực: người Việt tin thế!

Thế nhưng để cho công bằng, và toàn diện, chúng ta xét vì sao Giáo Sư đã nhầm lẫn. Bởi vì giáo sư đã tin vào lời lẽ không chân thực của tiến sĩ Nguyễn văn Thắng trong Kim Kiều Án và lời lẽ mơ hồ của vua Tự Đức trong Tổng thuyết năm 1871, 4 năm sau khi mất lục tỉnh Nam Kỳ. Vì tôi đã có 2 bài viết riêng về tổng thuyết Minh Mạng và Tự Đức, nên bài này chỉ lướt qua, vì không còn là vấn đề quan trọng nữa, tuy nhiên do nhiều người vẫn chưa rõ nguồn cơn.

A. Kim Vân Kiều Án:
Nội dung Kim Vân Kiều Án là đứng trên quan điểm hủ nho phê phán truyện Kiều. Nhưng lời dẫn nhập có chi tiết đáng đề cập khiến người dễ tin nghe theo:

“Tôi sinh không gặp thời, học hành thiếu sót, thường nghe truyện Kim Vân Kiều chép bằng tiếng Trung Quốc (Bạch thoại), nguyên xưa do nhà Ngũ Văn lâu ở Bắc triều đã đem nguyên bản khắc in truyền mãi đến nay. Cho đến khi quan Đông các nước ta (tức Nguyễn Du) đem diễn thành quốc âm thì truyện ấy được phổ biến khắp nơi, chỉ nghe lời kể mà như được thấy mặt. Không chỉ các văn nhân tài tử mắt đọc mà tâm tình biến động, thần thái nhẹ nhàng, đến kẻ ngu phu bỉ phụ miệng ngâm tay huơ chân múa! Tôi trong buổi ấy còn đang long đong, rày đây mai đó, phiêu bạt khắp chốn giang hồ, chân chưa dừng bước, cánh bèo trôi dạt chưa bén rễ nơi nào, sống qua ngày tháng chẳng phải ưu tư. Mùa đông năm Canh Dần (1830) vì bị giam ở ngục, trọn ngày ngồi suông, không có gì để tả nỗi lòng, cho nên thường đọc truyện Kim Vân Kiều bằng quốc âm. Thật may mắn được biết những ngôn từ ấy. Nhưng nghĩ kỹ thấy trong 1.575 câu ấy, đầu cuối tiếp nhau, tả cảnh tả tình công phu tinh diệu, tiếc cho dẫu là thơ phú của Bằng quận công, Long Lĩnh hầu cũng khó có được vẻ đẹp như thế. Còn như hạng bọn tôi đâu dám tầm chương trích cú mà bày chuyện ra đâu! Tuy nhiên xét các nhân vật trong truyện, có người thì tài đáng yêu, nghĩa đáng khen mà đức hạnh thì có điều đáng tiếc. Có người thi tình đáng thương mà tính đáng răn, ác đáng ghét. Nhưng pháp luật không vì tình riêng,tội ác lẽ nào có thể dung tha mà luận bàn chung chung đươc! Lời nghị án cũ 500 năm sau án tình vẫn chưa có văn án rõ ràng thoả đáng! Nay tôi theo bản “Quốc triều luật lệ” xét đoán cho thấu chân tình, để không lưu lại sự ngưng trệ cho nghìn năm sau. Vì lẽ đó, tôi không ngại quê mùa mà trình một tiếng cười vậy !”
(bản dịch Ngô Đức Thọ, bản dịch của Hoa Bằng không chú thích Trung quốc, bạch thoại)

Trước hết nói về Nguyễn Văn Thắng, là ông quan tham nhũng, bênh vực họ hàng buôn gỗ lậu bị Minh Mạng bỏ tù năm 1830. Một người dối vua thì liệu có nên tin như Nguyễn Du, Mộng Liên Đường, Phạm Quý Thích không? Trước khi ở tù ông không hề đọc Kiều, thế thì quan tâm gì đến nguồn gốc Kiều mà nói! Ông ngồi tù nghe phong phanh Minh Mạng tổng thuyết có ý bảo các quan Hàn lâm hợp sức bình giảng sao cho ổn. Ông viết bài chê Nguyễn Du lập công chuộc tội là thấy tâm địa xấu xa, ganh ghét người có tâm có tài rồi...

Không rõ sau đó ông được tha khi nào và mất luôn tung tích. Tuy nhiên từ 1871 sau tổng thuyết Tự Đức sách ông được in nhiều đợt tức phổ biến rộng rãi. Nói cách khác là hợp ý Vương triều. Ai đọc Đại Nam liệt truyện soạn từ Quốc sử quán triều Nguyễn, cũng thấy đề cập đến Nguyễn Du rất ngắn ngủi, lạnh nhạt.

B. Tổng thuyết Tự Đức 1871:
4 năm sau khi mất lục tỉnh Nam Kỳ, Tự Đức chắc cũng không vui vẻ gì mà tổ chức vịnh thơ Kiều hoặc bàn một cuốn tiểu thuyết dỡ hơi mà ông nghe nói từ bên Tàu. Vấn đề là xã hội càng mất lòng tin, loạn lạc nổi lên, ông tổ chức “ chỉnh huấn” tư tưởng các quan lần nữa bảo vệ vương triều như vua nội Minh Mạng, lấy cớ tổng thuyết Kiều. Do ông cố tình, hay vì cái tật sính thơ văn hào nhoáng, khoe thi tài, chữ nghĩa, ông làm bài tổng thuyết 140 câu thất ngôn, chỉ lấy một vần chủ đạo: iên.
Lẽ ra bài thơ ông nên phân đoạn, có lời mở đầu và chuyển mạch thì đã không hiểu lầm. Ví dụ mở đầu “ từng nghe” chuyển mạch: “ Song le”... Tôi trích phần mở đầu và chuyển mạch, nếu hiểu rằng có thật một cuốn Quán Hoa Đường bình luận, Kim Thánh Thán ngoại thư thì sẽ thấy mâu thuẫn, hoặc hơi ngô nghê

DỰC TÔNG ANH HOÀNG ĐẾ NGỰ CHẾ TỔNG TỪ.

Hương phô yên ba tam nguyệt thiên
Phần lô nhàn độc Thanh Tâm biên
Thị biên Bắc nhân Thánh Thán trước
Dịch âm ngã quốc Nguyễn Tiên Điền.

Cận lai danh sơn phong vũ thực
Hoa Đường bình bản vô lưu truyền
Thích Kim đài các thừa nhàn hạ
Bất nhẫn giai thoại không hàn yên

Ngẫu ư cổ lục đắc toàn giản
Truyền thân tả chiếu tương trùng thuyên
Trích ba ly tảo phân đề vịnh
Nhị thập hồi trung mặc thái nghiên.
.....
(toàn văn 140 câu thất ngôn độc vận)

Bản dịch của Tô Nam Nguyễn Đình Diệm:

Trên sông Hương tháng ba một buổi
Truyện Thanh Tâm ngồi ngẫm ngâm nga
Truyện này Thánh Thán soạn ra
Diễn thơ lục bát nước ta Tiên Điền

Trải lắm độ triền miên mưa gió
Tập Hoa Đường còn có nữa đâu
Gặp khi rỗi rãi trên lầu
Truyện hay nhẽ để về sau tro tàn

Xét tủ cũ may còn trọn tập
Họa đồ hình định rắp đem in
Gấm hoa đề vịnh từng thiên
Hai mươi hồi nét mực tiên sáng ngời. (1)

Nguyễn Văn Thắng nói “nghe” chứ không “đọc hoặc thấy”. Đó là ông chỉ nghe lời đồn. Sách kia mà còn tam sao thất bản huống chi lời đồn. Tự Đức nghe theo lặp lại ở khổ thơ đầu. Ở khổ thơ 2 ông nói : Do binh lửa mà nay một cuốn nổi danh như núi của Hoa Đường không còn lưu truyền. Nếu cuốn sách nhà Ngũ Vân Lâu ai cũng biết như lời Nguyễn Văn Thắng nói mà cả nước chuẩn bị tổng thuyết vua lại không chỉ thị tìm ra một cuốn?
Rồi khổ 3 ông lại nói may mà tìm ra trong tủ cũ một cuốn: “Gấm hoa đề vịnh từng thiên. Hai mươi hồi nét mực tiên sáng ngời”.

Đó là cuốn nào? Cuốn Kim Vân Kiều truyện của TT tài tử hay cuốn Kiều của Nguyễn Du mà gấm hoa đề vịnh thành 20 hồi!? Ta không có bằng chứng đó là cuốn nào. Truyện Kiều cũng có thể phân thành 20 hồi theo quan điểm người soạn. Dựa theo 20 hồi đó mà đề vịnh bằng thơ, diễn nghĩa bằng văn xuôi cũng xong. Hoặc là đã có sẳn một cuốn tương tự A953 của Thanh Tâm tài tử chia 20 hồi, lưu tại Quốc Sử Quán hoặc Hàn Lâm Viện, rồi 13 năm sau Lê Phước Bình chép và Trương Minh Ký giao cho Abel. Một câu tối nghĩa, nhưng có điều chắc: không phải là cuốn sách của Kim Thánh Thán vì ông đã nói: vô lưu truyền.

Ngày nay học giả Tây, Tàu đã loại Kim Thánh Thán ra khỏi Kim Vân Kiều truyện thì ai tin những gì từ Nguyễn văn Thắng và Tự Đức nói, kết luận rằng truyện Kim Vân Kiều là do Kim Thánh Thán viết hoặc bình là lạc hậu. Họ thiếu cập nhật thông tin và nhất là thiếu suy luận như đã trình bày phần trên.

Nhưng nhân nhắc tới câu thơ dịch: Hoạ đồ hình định rắp đem in. Kẻ Tay Ngang này sực liên tưởng đến sự lan tỏa của truyện Kiều. Sát bên kinh đô Huế là thương cảng Hội An. Tàu, Nhật, Tây, Hồng Kông không lẽ không có học giả đi du lịch? Hoặc ai đó đi du lịch mua tặng người nhà là học giả một cuốn thơ mà dân Việt thời đó mở miệng ra là nói? Nhưng làm sao để hiểu được ngôn ngữ thơ? Mua thêm một cuốn bình giảng: Kim Vân Kiều truyện của Thanh Tâm tài tử vậy!

Lại sẽ có Tín Đồ Thanh Tâm Tài Nhân phê phán: suy diễn vu vơ! Vâng, đó chỉ là suy diễn đừng tin. Nhưng chuyện này phải tin: ai đó đã đem truyện Kiều đến Hồng Kông thuộc địa Anh, năm nào không rõ. Một người Pháp sưu tầm mua năm 1894, xếp vào thư viện Anh tháng 6/ 1929. Theo nhiều nguồn mô tả: Đây là cuốn sách quý nhất về mặt chất liệu: giấy tốt dành cho nhà giàu hoặc vua ngự lãm, 147 bức tranh minh hoạ đẹp. Bìa vẻ rồng biểu tượng của Hoàng gia triều Nguyễn. Cho phép suy luận đây là cuốn Tự Đức nhắc tới trong bài tổng từ nói trên. Đồng thời Thư viện Anh cũng có một cuốn Kim Vân Kiều truyện của Thanh Tâm tài tử ai sưu tầm không rõ mà sau này Tô Nam Nguyễn Đình Diệm dịch năm 1971.

Chưa một “học thuật tay dọc” nào tự đặt một câu hỏi: Liệu song song với truyện Kiều có cả cuốn bình giảng Kim Vân Kiều của Thanh Tâm tài tử từ Đại Nam lan ra thế giới không? Như trường hợp đầu tiên được biết của Abel des Michel 1884. Riêng Tay Ngang này cho dù ai đi theo con đường đó, không giành được học vị tiến sĩ, sẽ để lại cái tâm tốt đẹp mà Tay Ngang này luôn kính trọng như fb trẻ Nguyễn Tấn Sơn nói trên.

                                                                           Lê Nghị

READ MORE - HOÁ GIẢI NỌC ĐỘC KIM KIỀU ÁN 1830 VÀ TỔNG TỪ TỰ ĐỨC 1871 - Lê Nghị