 |
| Nguyễn Tất Nhiên |
VỀ NGƯỜI BẠN ĐÃ MẤT:
NGUYỄN TẤT NHIÊN
Thy Lệ Trang
Lòng tôi luôn cảm thấy
bùi ngùi mỗi khi nghĩ về những kỷ niệm học trò đã qua hoặc khi nghe
ai đó nhắc đến tên những người bạn thân quen đã ra người thiên cổ.
Tôi biết tin anh Nguyễn Tất Nhiên qua
đời đã lâu. Dự định viết về anh nhiều lần nhưng tôi cứ chần chừ... chần
chừ... rồi không thực hiện được. Một phần vì bận rộn công việc làm,
một phần vì ngại cầm lại bút. Tôi vẫn than phiền với nhỏ Hồng rằng
vì lâu quá không viết nên văn chương có thể khô cằn như tuổi gìà của
đời mình.
Tuy anh Hải (Nguyễn Hoàng Hải tên
thật của NTN) và tôi học chung trường TH Ngô Quyền nhưng chúng tôi laị
quen nhau ở một địa điểm khác: nhà sách Huỳnh Hiệp. Lúc đó cả hai
đang học lớp Đệ Lục.Thời con nít thích làm thơ, viết văn, tập tành
làm văn thi sĩ. Tôi cặm cụi viết cho nhiều tờ báo như Tuổi Xanh, Tuổi
Trẻ, Tuổi Hoa, Lá Xanh... với nhiều bút hiệu khác nhau. Do đó, mỗi
chiều tôi hay ra nhà sách HH đón báo từ Sài Gòn mới về ̣để mua. Anh
Hải cũng vậy. Chúng tôi háo hức vừa trả tiền xong là vội vàng mở
ra xem ngay, muốn biết bài của mình đã được đăng chưa hay còn nằm
trong mục chờ đợi. Dĩ nhiên có bài được đăng, có bài không được trả
lời, nhưng chúng tôi rất vui vì tuổi học trò có nhiều ước mơ và hy
vọng.
Vừa học, vừa làm thơ, vừa quậy phá.
Đó là thời Trung Học của tôi. Rất nhiều người ngạc nhiên đã hỏi làm
sao tôi có thể giữ tâm hồn thi văn lãng mạn trong khi chơi với đám bạn
bè thực tế ồn ào nổi danh Ngũ Quỷ. Anh Hải cũng hay đặt câu hỏi đó.
Nhiều lần gặp tôi tại trường anh định khoe về một bài thơ hay một
bài văn mới sáng tác thì nhỏ Ba đã kéo tôi đi và trừng mắt nhìn anh
hăm dọa. Anh cười khì khì, hai tay chấp lại xá xá vài cái rồi dông
mất.
Năm học Đệ Tứ - đó là năm học đáng
nhớ nhất của tôi. Dù bận rộn hoàn thành tập san Xuân cho lớp Tứ Ba, tôi
cũng tham gia gửi bài cho báo Xuân Ngô Quyền. Rất vui mừng và hãnh diện
khi bài của tôi được Thầy Cô trao giải văn chương đồng hạng với một
bài văn của anh học Đệ Nhất. Tôi không nhớ anh tên gì chỉ nhớ bài viết
của anh rất dễ thương "con diều của tôi bắt đầu mọc gai trong hồn
và chở sầu bay sướt mướt trong mơ". Bởi vì năm đó hoa soan đã nở
mà bố anh vẫn đi biền biệt không về. Giải thưởng cho tôi: quyển tập
thơ của Phạm Công Thiện và một cây bút máy Trung Quốc.
Những ngày cuối năm kh̀ông khí trường
Ngô Quyền rất náo nhiệt. Để chuậ̉n bị văn nghệ cho trường, anh Hải đi
đến từng lớp để t̀ìm một vai nữ đóng cặp với anh trong ṃ̀ột hài
kịch do chính anh sáng tác và đạo diễn. Anh đến lớp tôi bị các bạn
bàn trên quay quá cỡ. Lớp Tứ Ba của tôi nổi tiếng có nhiều bạn học
rất giỏi nhưng ngoài giờ học cũng lém lỉnh không kém ai.Thoát khỏi
những câu hỏi hóc búa, anh đi xuống bàn cuối nơi tôi ngồi, nhăn mặt than
phiền: Khổ quá, khổ quá, tìm hoài không ra.Tôi hỏi: Vai gì mà khó
tìm người dữ vậy?
-Vai một người đàn bà hung dữ chuyên
môn ăn hiếp chồng
Nhỏ Ba ngồi cạnh tôi mở
miệng hỏi. Dữ cỡ tao đóng được không?
-Được được lắm. Anh mừng quá, miệng
cười hớn hở.
Thế là nhỏ Ba và nhỏ Lưu bắt phải
chấp nhận một điều kiện: sau mỗi lần tập kịch anh phải bao bọn tôi
một chầu nước đá đậu xanh bánh lọt và một chầu phim ở rạp Biên
Hùng. Để vở kịch của mình được hoàn thành, anh gật đầu chịu hết. Đó
là một loại hài kịch kiểu Phi Thoàn, nói về chuyện anh chàng ở
thành phố có một bà vợ dữ như sư tử Hà đông. Sợ vợ nhưng không muốn
mất mặt trước anh ruột của mình. Nhân ngày ông anh ở nhà quê lên thăm,
anh ta năn nỉ vợ gỉả bộ đóng vai trò người vợ hiền thục biết vâng
lời chồng. Người vợ đồng ý. Nhưng những yêu sách kỳ cục, tức cười
của ông chồng làm chị vợ không dằn được. Cuối cùng chị vợ đã nện
cho anh chồng một trận đòn nên thân. Dĩ nhiên anh Hải đóng vai người
chồng, nhỏ Ba đóng vai người vợ và một người bạn học cùng lớp với
anh Hải đóng vai người anh.Tôi được giao nhiệm vụ làm người nhắc
tuồng.Tuần lễ đầu êm xuôi, tất cả đều diễn biến tốt đẹp. Anh hí
hửng bao bọn tôi một chầu đậu xanh bánh lọt và một chầu phim. Nhằm
lúc đó rạp hát Biên Hùng xuất sáng chiếu phim, xuất trưa trình diễn
cải lương. Nhỏ Lưu rất rành về sân khấu kịch nghệ, đời tư nghệ sĩ, tài
tử nào nó cũng thuộc nằm lòng.Với bản tánh tò mò hay phá phách, nhỏ
Lưu rủ cả bọn leo vào hậu trường xem mặt các nghệ sĩ. Lúc đầu anh
Hải từ chối, nhưng sau đó ham vui cũng tham gia. Chúng tôi đến trò
chuyện với các nghệ sĩ Mỹ Châu, Minh Phụng và còn bày ̣đặt xin hình
và chữ ký của họ nữa. Một điều tôi nhận thấy anh Hải có óc nghệ
sĩ và khiếu khôi hài.Trong thời gian tập kịch, anh hay kể chuyện tiếu
lâm chọc cười bọn tôi. Cho đến bây giờ, bốn mươi năm qua rồi mà tôi
vẫn còn nhớ hình ảnh anh và nhỏ Ba rượt đuổi nhau chạy vòng vòng
trong phòng tập, hay cảnh anh ôm bụng vừa cười vừa lắc đầu khi chọc
cho nhỏ Lưu chửi thề.
Gần tới ngày trình diễn, ông bạn
của anh bỏ cuộc, báo hại anh mặt mày méo xẹo, than vắn thở dài, còn
nhỏ Ba cũng mất hứng tức mình vì sợ không có cơ hội diễn xuất cho
thầy và các bạn xem. Túng quá tôi phải gồng mình hy sinh:
-Để tôi đóng
cho.
Giọng nói khan khan của tôi đóng vai
đàn ông được rồi nhưng tóc tôi dài thì sao?
Chuyện đó giải quyết được ngay.Vì
thủ vai đàn ông ở nhà quê lên tỉnh tôi phải mặc áo dài khăn đóng, do
đó tóc tôi cuộn tròn dấu phía trong. Nhận vai này không khó khăn vì
tôi là người nhắc tuồng nên đã thuộc làu vở kịch. Không biết tâm
trạng anh Hải và nhỏ Ba ra sao chứ riêng tôi rất hồi hộp và rất run.Vừa
bước ra sân khấu tôi đã nghe tiếng cười vang trời, có lẽ vì bộ râu anh
vẽ cho tôi. Cũng may nhờ cặp mắt kiếng già của ông Ngoại anh nên tôi
không thấy gì ở phía dưới sân khấu cả. Nhờ đó mà tôi lấy lại tinh
thần và diễn xuất rất tự nhiên.Vở kịch thành công. Bạn bè đứa nào
cũng khen ngợi. Miệng nhỏ Lưu oang oang:
-Trời
ơi! tụi mày diễn vui qúa, khó tánh như cô Hà Bích Loan mà còn cười
chảy nước mắt. Anh Hải đưa ngón tay cái lên, chân mày nhương nhướng như
có vẻ tự hào. Nhỏ Ba vỗ vai anh:
-Kỳ sau nhớ rủ tao đóng kịch nữa nghe
mậy.
Anh chấp hai tay để ngay ngực,cúi
đầu:
-Mô Phật, tui sợ mấy bà quá.
-Sợ gì, đi chơi vui thấy mồ.
-Vui thì vui nhưng hao quá, thôi bye... bye...
Năm Đệ Tam, anh cùng các anh Mây
Trắng, Đinh Thiên Phương, Hoàng Thy Linh, Đa Tạ lên nhà tôi. Đọc tập san
Mạch Thở nhiều lần nhưng bây giờ tôi mới biết mặt các anh trong ban
biên tập. Đó là một tập san viết bằng tay và chuyền cho các bạn yêu
văn nghệ xem. Tôi thích mục "Mảnh vỡ và ngày tháng trầm
lặng". Cá́i tựa nghe cũng dễ thương. Mỗi chúng ta trong cuộc sống hàng
ngày ai laị không có những mảnh vụn suy tư để chia sẻ.Tôi rất vui khi
được gia nhập vào nhóm Mạch Thở. Anh Hải thường lên nhà tôi một mình
để khoe về những bài thơ mới hay nói về những dự tính trong tương lai.
Nhiều người nói anh có tật xấu như nóng tánh, dễ nổi giận. Tôi chưa
chứng kiến cảnh đó nên không biết; chỉ biết một điều là đôi lúc anh
ngu ngơ như trẻ con.
Dạo ấy TV miền Nam hay chiếu phim câm
Charlot vào trưa cuối tuần. Anh đến nhà tôi lúc mọi người xem phim, tất
cả các cửa đều khép kín. Anh không gọi chỉ lặng lẽ mở một cánh cửa
sổ, đứng ôm song cửa sổ xem phim say sưa, đến những đoạn hấp dẫn, anh
vung tay cười thật dòn - cười nhiều đến nỗi tưởng chừng như ngộp thở.
Khi phim chấm dứt, anh mới chiụ vào
trong nhà. Cũng từ đó thằng em trai tôi đặt biệt hiệu cho anh là 'Tắt
thở'. Mỗi lần nhìn thấy dáng anh từ xa là nó đã kêu réo om sòm:
-Chị Cúc, có anh "tắt thở"
đến.
Hình như năm Đệ Nhất, anh Hải là
trưởng ban báo chí trường TH Ngô Quyền. Một đêm anh chạy lên nhà tôi:
-Cứu nguy, cứu nguy... Cúc mau giúp
anh.
Số là báo trường sắp lên khuôn mà số
trang bài viết chưa đủ. Anh nhờ tôi viết cho ṃột truyện ngắn. Cũng
may đang lúc rảnh rang nên tôi sẵn sàng. Năm đó theo anh, báo chí phê
bình báo Xuân Ngô Quyền: văn và thơ ủy mị, không được bình thường.Tuy
nhiên anh rất vui, tay vỗ vào đùi và miệng cười ha hả bảo rằng nếu
so với báo xuân trường khác thì trường mình vẫn vượt xa.
Sau khi rời trường, tôi ít gặp anh. Họa
hoằn lắm anh ghé lại một chút báo tin về những bài thơ anh được phổ
nhạc hay cho xem bản thảo truyện ngắn anh viết. Lần cuối cùng anh đến
tặng tôi bản nhạc Em hiền như Masoeur có chữ ký của anh. Đọc bản
nhạc này tôi liên tưởng đến cô bạn xinh xắn của tôi Phạm thị Thanh
Thu. Phải chăng anh cũng đã từng xao xuyến trước ánh mắt và dáng dấp
nhu mì của nhỏ?
Sau năm một chín bảy năm, tôi hoàn
toàn không biết gì về anh Hải và nhóm Mạch Thở. Chế độ thay đổi, cuộc
sống thay đổi. Mọi người ai cũng lo kiếm sống, khốn khó và suy tư
nhiều hơn...Vài năm sau tôi nghe tin anh và gia đình vượt biên và đã
được định cư an toàn tại Pháp. Tháng ba năm1992, tôi sang Mỹ. Vài th́áng sau nhỏ Hồng từ Georgia gọi
tôi vào lúc nửa ̣đêm:
-Ê! hay gì chưa? Nguyễn Hoàng Hải
chết rồi...
Tôi mới tới Mỹ, nơi tôi ở không có
người VN nhiều, báo chí không có nên tôi không biết gì cả. Hồng ở
thành phố lớn, người Việt đông nên có tin gì nhỏ cũng cho tôi hay. Cả
hai chúng tôi bủi ngùi cho anh - một người có nhiều đam mê - cuối cùng
lại tự kết liểu đời mình bằng những viên thuốc an thần.
Năm 2005, trong lần nói chuyện với
nhỏ Ba, nó đã hỏi tôi:
-Có phải 'Hải ròm' là NTN không?
Thì ra từ ngày lấy chồng, nhỏ Ba ít
liên lạc với bạn bè nên không biết.
-Trời ơi tao mê thơ NTN mà không ngờ nó
là NH Hải.
Cuối cùng nó cũng buông thòng một
câu:
-Không ngờ thằng đóng vai chồng tao
lại vắn số như vậy.
Tháng 11-2007, tôi quyết định về thăm
VN sau gần mười sáu năm xa cách. Chuyến về này có cả Hồng và Sáng. Dự
định của chúng tôi là gặp lại Thầy, Cô, bạn bè. Nhân tiện, Hồng có
quen với vợ chồng anh Đinh Thiên Phương và Mây Trắng, tôi cũng muốn gặp
lại các anh trong nhóm MT ngày xưa nên nhờ Hồng liên lạc mời các anh
đến chung vui trong cuộc họp mặt thân tình.Trong thâm tâm tôi muốn gặp
lại các anh trong nhóm MT, nhắc nhở về
những người bạn văn nghệ đã mất: Đa Tạ, Hoàng Thy Linh, và Nguyễn
Tất Nhiên. Một người bạn của tôi ở San Jose đã cho tôi tin anh Hoàng
Thy Linh đã qua đời - không ngờ đó là tin thất thiệt - vì vậy buổi
họp mặt không có anh Linh. Càng ân hận hơn là tôi không có cơ hội để
trò chuyện với các anh về chuyện ngày xưa như dự định.
Để giữ lời hứa với anh hội trưởng
hội Ái hữu BH, tôi đã viết về anh Nguyễn Tất Nhiên, về những kỷ niệm
một thời làm văn nghệ dưới mái trường thân thương TH Công Lập Ngô
Quyền. Bài viết như một nén nhang tưởng niệm người đã khuất. Ở một
nơi bình an nào đó, tôi tin rầng anh đang mỉm cười. Không phải nụ cười
khinh bạc,ngạo mạn mà là nụ cười hồn nhiên, vô tư của tuổi học
trò...
THY LỆ TRANG
Massachusetts
