VỀ THĂM LẠI XÓM KHE THÔN CỒN TÀU - Nguyễn Bá Trình

 

Tác giả Nguyễn Bá Trình

Về thăm lại XÓM KHE thôn Cồn Tàu

( Hay: Thời gian như nước chảy qua cầu)

 

XÓM KHE, nhớ cống Cây Đa

Có nương  Cụ Khóa, vườn trà mụ Am

Ra đi tuổi mới mười lăm

Giờ về đám trẻ hỏi nhau ông nào

 Đến cây đa  theo lối nao?

Cháu chẳng thấy cây đa nào quanh đây

Vậy thì cái cống gạch xây?

 Không có cống chỉ cầu nầy mà thôi   

Còn khe Nước Trong đâu rồi?

Nước trong đang chảy qua cầu, ông ơi

                   Nguyễn Bá Trình

 

  

Bài bình 

Đăng nhập 

Bài thơ "Về thăm lại XÓM KHE Thôn Cồn Tàu" (hay "Thời gian như nước chảy qua cầu") của cụ Nguyễn Bá Trình là một tiếng lòng đầy thổn thức, chạm vào góc sâu thẳm nhất của tình yêu quê hương và quy luật nghiệt ngã của thời gian. Lấy bối cảnh cuộc trở về sau bao năm xa cách, bài thơ gợi lên sự đối lập sâu sắc giữa ký ức vẹn nguyên và thực tại đổi thay, để lại trong lòng người đọc nỗi bâng khuâng, hoài niệm.

 

1. Ký ức tuổi thơ vẹn nguyên và nghĩa tình

 

Mở đầu bài thơ, tác giả đưa người đọc trở về với những hình ảnh thân thương, cụ thể của làng quê ngày cũ:

"XÓM KHE, nhớ cống Cây Đa

Có nương Cụ Khóa, vườn trà mụ Am"

Những danh từ riêng như cống Cây Đa, nương Cụ Khóa, vườn trà mụ Am không chỉ là những địa danh thuần túy, mà là "tọa độ ký ức" của tác giả. Đối với một người ra đi từ tuổi mười lăm – cái tuổi thiếu niên đầy ắp kỷ niệm – thì quê hương chính là những con người cụ thể, những mảnh vườn, gốc cây gắn liền với cuộc sống bình dị. Hai câu thơ đầu mang giọng điệu kể lể, tự nhiên như một lời tự tình, chứng tỏ dù thời gian có trôi qua bao lâu, hình bóng quê nhà vẫn chưa từng phai nhạt trong tâm thức người ly hương.

 

2. Sự ngơ ngác trước thực tại thay đổi

 

Nút thắt của bài thơ nằm ở cuộc đối thoại giữa nhà thơ (người già trở về) và đám trẻ nhỏ (thế hệ mới của làng):

 

"Giờ về đám trẻ hỏi nhau ông nào

Đến cây đa theo lối nao?

Cháu chẳng thấy cây đa nào quanh đây"

 

Sự xuất hiện của câu hỏi "ông nào" đầy ngơ ngác của đám trẻ như một gáo nước lạnh dội vào lòng người đi xa. Ông nhận ra mình đã trở thành người lạ trên chính quê hương mình. Bi kịch hoài niệm tiếp tục tăng dần khi tác giả đi tìm lại những chứng tích cũ: cây đa đại thụ ngày xưa nay đã không còn, thay vào đó là cái lắc đầu "chẳng thấy" của lũ trẻ.

 

3. Sự chuyển giao mang tính quy luật

 

Bi kịch hoài cổ lên đến đỉnh điểm nhưng cũng được hóa giải một cách nhẹ nhàng qua hai cặp câu hỏi - đáp cuối cùng:

 

"Vậy thì cái cống gạch xây?

Không có cống, chỉ cầu nầy mà thôi

Còn khe Nước Trong đâu rồi?

Nước trong đang chảy qua cầu, ông ơi"

 

Cái cống gạch xây thô sơ ngày xưa nay đã được thay thế bằng chiếc cầu hiện đại. Khe Nước Trong – biểu tượng cho sự thuần khiết, dịu mát của quê hương – tưởng như mất đi, nhưng thực ra vẫn chảy, chỉ là chảy dưới một cây cầu mới.

 

Câu trả lời của đứa trẻ: "Nước trong đang chảy qua cầu, ông ơi" vang lên thật hồn nhiên nhưng mang sức nặng của một triết lý nhân sinh sâu sắc. Quê hương không mất đi, nó chỉ đang thay da đổi thịt. Thời gian như nước chảy qua cầu, cuốn đi những vật chất cũ kỹ (cống gạch, cây đa) nhưng mạch ngầm quê hương (dòng nước trong) và tình yêu xứ sở thì vẫn tuôn chảy bất tận qua các thế hệ.

 

Lời kết

 

Bằng thể thơ lục bát điêu luyện kết hợp với hình thức đối thoại tự nhiên, cụ Nguyễn Bá Trình đã viết nên một bài thơ giàu chất suy tưởng. Bài thơ không bi lụy, oán trách sự đổi thay của thời gian, mà là sự chấp nhận quy luật phát triển trong niềm rưng rưng thương nhớ. Đó là tiếng lòng chung của tất cả những ai từng có một miền quê để nhớ, để thương và để trở về.