 |
| Lăng mộ Chúa Tiên Nguyễn Hoàng được gọi là lăng Trường Cơ, tọa lạc tại xã La Khê, huyện Hương Trà, nay là làng La Khê, xã Hương Thọ, thị xã Hương Trà, tỉnh Thừa Thiên - Huế. |
Nguyễn Phúc Vĩnh Ba
TÌM HIỂU TÔN HIỆU
"CHÚA TIÊN - NGUYỄN HOÀNG"
(Riêng tặng tất cả giáo viên và học sinh trường Nguyễn Hoàng –
Quảng Trị, xưa và nay)
Dân Việt ta luôn tự hào có được một giang sơn gấm vóc trải dài
từ ải Nam Quan đến Mũi Cà Mau. Để có một non nước tươi đẹp như vậy, hẳn không
ai quên được công cuộc Nam tiến mở mang bờ cõi của dân tộc ta dưới thời
các chúa Nguyễn Đàng Trong.
Khởi đầu nghiệp Chúa ở Đàng Trong là Chúa Nguyễn Hoàng. Ông vào
trấn thủ Thuận Quảng, bắt đầu một thời kỳ lịch sử mới. Để mở rộng bờ cõi, năm 1611ông đã thực hiện cuộc Nam tiến đầu tiên, tiến chiếm đất từ đèo Cù Mông (bắcPhú Yên) đến đèo Cả (bắc Khánh Hòa) của vương quốc Chăm Pa vốn đã suy yếu, lập thành phủ Phú Yên gồm hai huyện Đòng Xuân
và Tuy Hòa, giao cho Văn Phong trấn giữ. Cho tới khi ông mất, giang sơn họ
Nguyễn trải dài từ đèo Ngang (nam Hà Tĩnh) tới núi Đá Bia (Thạch Bi Sơn), gần đèo
Cả, bây giờ là vùng cực nam Phú Yên.
Tương truyền trong lúc
hấp hối, Nguyễn Hoàng dặn dò con trai là Nguyễn Phúc Nguyên: “Nếu Bắc tiến được thì tốt nhất, bằng không
giữ vững đất Thuận Quảng và mở mang bờ cõi về phía nam.”
 |
| H.1 |
Bản dịch của Viện Sử học sách Đại Nam thực lục, Tập I, tr.28
ghi: “Chúa vỗ vềquân dân, thu dụng hào kiệt, sưu thuế nhẹ nhàng, được
dân chúng mến phục, bây giờ thường xưng (tụng) là Chúa Tiên. Nghiệp đế dựng lên, thực là xây nền từ đấy.”
Danh xưng Chúa Tiên trong sử sách ghi là thế, các sách báo ngày
nay cũng viết thê. Tuy nhiên, vì không có chữ Hán kèm theo, việc hiểu nghĩa của
danh xưng này gặp nhiều khó khăn, mỗi người một ý. Nói chung có 02 cách hiểu:
- Một số nhà nghiên cứu cho rẳng “Tiên” là trước, như trong các
cụm từ “trước tiên, tổ tiên, tiên vương, tiên đế,..” Vậy chúa Tiên là vị chúa
đầu tiên, vị chúa khởi thủy của thời Đàng Trong. Nếu thế thì sách xưa phải đã
viết là 先 主. Có diều cần lưu ý là các cụm từ tiên vương,
tiên đế, tiên chúa lại có nghĩa thông dụng là vị vua, vị chúa đã qua đời. Xưng
tụng vậy e là không tế nhị rồi.
- Theo một số người khác “Tiên” là ông Tiên, như trong các cụm
từ “tiên phật, tiên cảnh, tiên ông,…” . Theo nghĩa này, chúa Tiên là vị chúa
nhân hậu, bác ái, luôn cứu giúp kẻ khốn khó, cơ bần như các ông tiên, ông bụt
trong các chuyện cổ tích truyền khẩu dân gian. Với nghĩa này, chúa Tiên phải
viết là 仙主.
Cái điều nên làm là chúng ta cần căn
cứ vào các tư liệu cổ để khỏi phải suy diễn cảm tính rồi tranh luận một cách
chủ quan. Tra cứu các sách xưa, người viết đã gặp 02 tư liệu sau:
1- Cụ Trần Trọng Kim trong sách Việt Nam Sử
lược, NXB Trung tâm Học Liệu Sài Gòn, 1972, về sau NXB Tp Hồ Chí Minh tái bản
vào năm 2000, có vẽ sơ đồ Nguyễn thị thế phổ. Trong sơ đồ này cụ ghi rõ là Đoan
Quận Công Nguyễn Hoàng (Chúa Tiên) với chữ Hán là 仙 主. (H.1) Nếu để ý đến danh xưng của con chúa
Nguyễn Hoàng, chúa Nguyễn Phúc Nguyên là Phật Chúa (H.2), thì ta thấy được sự
thống nhất trong cách xưng tụng của các vị chúa này. Họ là những người luôn cứu
giúp dân chúng như các vị tiên phật trong truyện thần thoại
Dẫu vậy, người viết vẫn chưa yên tâm với tư
liệu này. Sách vở in đi in lại biết đâu tam sao thất bổn. Cụ Trần Trọng Kim ghi
chú là đã tham khảo Đại Namthực lục tiền biên.
Đây là một văn bản sử học chính thức và quan trọng của Nguyễn triều, độ chính
xác có thể xem là tuyệt đối.
2- May thay, tra cứu qua Google, người viết
gặp đươc bản scan cuốn Đại Nam Thực lục tiền biên. Trong bản scan cuốn Đại Nam
Thực lục tiền biên.Q.1, tờ 6 do Nguyễn triều Quốc Sử quán biên soạn mà Viện Sử
học đã dày công chuyển sang Việt ngữ, người viết đã chụp lại ảnh sau (H.3):
Đoạn văn trong ảnh này đầy đủ là “Thượng
phủ tuần quân dân, thu dụng hào kiệt, khinh dao bạc phú, nhân tâm duyệt phục,
thời xưng Tiên Chúa. Đế nghiệp chi hưng thực cơ ư thử. 上 撫 循 軍 民,收
用
豪
傑, 輕 徭 薄 赋, 人 心 悅 服,時
稱
僊
主. 帝 業 之 興 寔 基 於 此.”(Bản
dịch của Viện Sử học ở trên). Trong đoạn này, từ “Tiên
chúa” được khắc bản gỗ là 僊 主. Chữ 僊 nguyên là chữ 仙 (Hán Việt tự điển, Thiều
Chửu, tr.37). Đại Nam thực lục của Quốc sử quán
thì chắc chắn là chính xác rồi. Hơn nữa các bản khắc gỗ này hiện còn được lưu
trữ.
 |
| Tác giả Nguyễn Phúc Vĩnh Ba |
Đến đây, chúng ta đủ cứ liệu để kết luận
rằng Chúa Tiên (仙 主) hay Tiên Chúa là danh
xưng dành cho Ngài Nguyễn Hoàng với ý nghĩa rằng Ngài nhân hậu từ ái, thông tuệ
giỏi giang, lắm phép thần thông và đã cứu giúp dân chúng như các vị tiên trong
thần thoại.
Nếu không có Chúa Tiên Nguyễn Hoàng vào Nam, làm gì có nghiệp
Chúa Đàng Trong và chúng ta làm sao có một giang sơn rộng lớn xinh đẹp như hôm
nay. Xưng tụng như thế là một cách tri ân đối người cầm quyền có công lớn với
dân tộc và Tổ Quốc. Thật chí lí thay!
NPVB
Nguồn: nguyenphucvinhba.blogspot.com và tập sách TẠP BÚT 4 do tác giả gởi tặng.
