VÌ EM LÀ EM CỦA CHỊ - Truyện ngắn Lê Hứa Huyền Trân

Lê Hứa Huyền Trân

VÌ EM LÀ EM CỦA CHỊ

Truyện ngắn Lê Hứa Huyền Trân

(tặng Bảo Trân)

   

   Từ khi biết nhận thức nó đã ở bên cạnh tôi (chúng tôi sinh đôi mà). Thưở nhỏ chúng tôi kháu lắm, lại bụ bẫm, thêm sinh đôi nữa nên rất được người lớn yêu thương. Lúc nào mẹ cũng cho 2 đứa mặc đồ giống nhau và chúng tôi luôn xun xoe trong những chiếc váy xinh tinh tươm mẹ để dành tiền mua cho 2 đứa. Ba đi làm xa, thi thoảng về lại ôm chúng tôi nựng lấy nựng để. Tôi lớn lên trong tình yêu thương của ba mẹ và sự hiện diện của nó bên cạnh tôi chưa bao giờ tôi định nghĩa, với tôi tất cả là hiển nhiên, là quy luật, là chân lí bắt buộc phải thể rồi.

     

   Ba mẹ vẫn hay kể với chúng tôi trong những buổi họp gia đình về chúng tôi ngày còn bé xíu, khi chúng tôi còn nằm nôi đã luôn nắm tay nhau không chịu rời ra cả khi ngủ ,rồi lúc nó đi lạc tôi khóc lấy khóc để mà vẫn không nói được tiếng nào chỉ biết ú ớ “em..em…”nghe đến mà thương, Mẹ nói với tôi em tôi rât hãnh diện khi được là em của tôi, ngay khi 2 đứa mới bước vào mẫu giáo, khi nó bị ăn hiếp bởi những thằng nhóc đô con thích ghẹo con gái, tôi đã lao vào đánh mấy thằng nhóc ấy như điên để rồi con gái con đứa mà mặt mũi đầy vết cào cấu,rồi tự nhiên khi thấy nó lẫm chẫm tới bên tôi, tự nhiên tôi lại òa khóc như đứa trẻ (trong khi hồi nãy anh hùng là thế). Tôi cũng biết điều đó,tôi biết từ bé tôi đã là “anh hùng” là thần tượng của nó, bởi thế tôi cũng luôn cố gắng xây dựng mình thật hoàn hảo để có thế được nó “hâm mộ” mãi thôi. Mỗi lần kể tới chuyện đó ba tôi lại cười rồi hỏi tôi :   

   - Con có biết ngày ấy em con đã nói gì khi ba hỏi tại sao con lại nhận lỗi thay chị không?   

   - Thưa, không!   

   - Nó nói “Vì con là em của chị, chị đã bảo vệ con”

…

    

   Lên cấp 2, tôi ngày càng ngỗ ngược, phải nói nó nữ tính hiền thục bao nhiêu tôi lại đanh đá bấy nhiêu, được cái tôi chăm học, Tôi chăm học cũng vì nó, vì tôi muốn noi gương cho nó, vì tôi không muốn nó ngừng yêu thương tôi, tôi muốn tôi là số 1 để nó noi theo .Dường như nó cũng biết thế, lúc nào khi gặp 1 đứa lớp khác nó cũng giới thiệu theo kiểu “tớ là em của chị ấy” chứ không bao giớ nói tên nó ra. Khi tôi hỏi thì nó luôn bảo “Vì em là em của chị, em hãnh diện về điều ấy”. Tôi vui và cũng như bao lần tôi cho điều đó là hiển nhiên. Mà thật tôi ngày ấy cũng nghĩ rằng nó phải lệ thuộc tất cả vào tôi, tôi cho phép mình đặt ra cái quyền ấy, và tôi bắt nó phải theo tôi. Chúng tôi cùng lớp từ lúc bé cho đến khi lên cấp 2, tất cả thay đổi từ khi chúng tôi bước vào cấp 3 và đó cũng là lúc giữa 2 đứa bắt đầu có những xích mích đầu tiên..

&&&

      

   Nó chưa bao giờ cãi lời tôi. Như tôi đã nói nó luôn xem tôi là thần tượng, nó để tôi quyết định tất cả cho cuộc sống nó, còn bản thân tôi, tôi luôn xem mình là đúng, tôi tập mình trở nên hoàn hảo đồng thời cũng biến mình thành một kẻ tự kiêu, nhưng nó lại cãi tôi, cãi trong việc sẽ chọn giữa ban tự nhiên hay ban xã hội để học khi mới bước vào lớp 10. Lúc đó tôi cũng không tin vào tai mình và lần đó hai đứa cãi nhau to.Dĩ nhiên sau đó nó được học ban tự nhiên vì đó là ban nó chọn, ba mẹ tôi trước giờ theo chủ trương luôn tôn trọng ý kiến và sở thích của con cái mình nếu điều đó có lợi cho nó. Đó là lần đầu tiên chúng tôi cãi nhau cũng là lần đầu tiên chũng tôi học khác lớp. Sau ngày ấy, chúng tôi có đôi phần xa nhau chứ không còn thân thiết như trước nữa, bởi lẽ tôi là kẻ ích kỷ, còn nó, sau lần đầu tiên tự quyết định cho cuộc đời mình cũng trở lại bản tính nhút nhát như thường thấy. Những năm học cấp 3 rồi cứ thế cũng qua đi, nó ngày càng trở nên lặng im, ít nói. Thi cử và bài vở và cái tâm lý lúc nào cũng phải noi gương cho nó khiến tôi lao vào học hành như điên, tôi không để ý những đổi thay của nó, không nhận ra nó cũng đã lớn, băt đầu nhạy cảm, có những buồn vui tâm sự (hoặc tôi đang ngụy biện cho cái tính ích kỉ của mình), chúng tôi ít nói chuyện với nhau hơn, hoặc đôi lúc nhìn nhau nói vài câu qua loa cho xong chuyện, bởi lẽ tôi đi học suốt ngày.

&&&

   Lên 12, nó không còn nói yêu thương tôi nữa, tôi cũng bận lao vào ôn thi đại học nên một lần nữa tôi lại xa rời em tôi.Tôi không nhận ra những biến chuyển trong nó khi nó bắt đầu yêu và cả khi nó chia tay Nguyên nó đã vui sướng và hụt hẫng như thê nào.Vì cái lẽ gì đấy mà sang học kì 2 em tôi bắt đầu trượt dốc, nó ít cười ít nói hơn, giả sử tôi có hỏi nó cũng chỉ đáp:  

   - Em ổn mà, chị.    

   Bỏi thế tôi cũng im, mà tôi cũng đang vị kỉ lo cho chính mình với kì thi trước mắt. Nó không còn nói yêu thương tôi nữa, suốt ngày cứ như cái bóng vật vờ, vẻ hồn nhiên tinh nghịch từ tấm bé cũng không còn, đôi lần bực quá tôi cũng quát:  

   - Mày học hành gì chưa đấy, hả? Cứ thế là rớt đại học như chơi ấy nhé.  

   Nó cũng chỉ cười.  

   - Em sẽ đậu mà, chị, vì em là em của chị mà!  

   Tôi lại thôi.

&&&

   Nó thay đổi hẳn khi lên đại học, trấm tính, ít nói và lúc nào cũng cười buồn, Và kể từ lần đó lúc nào nó cũng nhìn tôi đây sợ sệt, sợ cái sợ ai đó sẽ làm mình tổn thương tinh thần chứ không phải cái nỗi đau thể xác. Tôi ban đầu cũng thấy mình có lỗi nhưng mãi sau thây nó mỗi khi nhìn tôi thì lại né tránh khiến tôi đâm bực. Có bận tôi đã ném nguyên cuốn vở vào người nó khi nó nhìn thấy tôi ở nhà trước đã lủi ngay ra nhà sau, tôi mang đến cho nó thêm nỗi sợ thể xác.

      

   Để tiện cho việc học, tôi dọn vào ở luôn kí túc xá, 2 đứa xa nhau thêm, càng ít gặp. Lúc này gia đình tôi gặp biến cố, mẹ ốm nặng ,ba cũng cố gắng gồng gánh nhưng cũng đã yếu rồi, mọi thứ đổ ập lên vai tôi, tôi phải đi làm thêm. Nhưng cái sự đời cũng nghiệt, biết mình cần được giúp thì cuộc sống càng cứ ép mình vào chốn đường cùng. Tôi đi xin mãi mới được chân chạy việc trong quán ăn, làm được it lâu cũng được tăng lương liên tục khiến tôi cũng vui. Nhiều lúc tôi hay ghé nhà mua đồ ăn cho ba mẹ rồi hàng tháng góp chút tiền tôi kiếm được cải thiện cho gia đình, lần nào tôi cũng ít gặp nó. Có bận tôi tới khuya lắm mới thấy nó ở đâu về, gặng hỏi không nói, tôi cũng bực

    

   Thời gian cũng qua đi,tôi cũng biết yêu . Chàng trai của tôi là người mà tôi nâng niu hết mực, anh thương tôi bằng tình yêu thầm kín và thủy chung, ngày tôi đưa anh ra mắt gia đình là năm cuối đại học, chúng tôi thậm chí dự định ra trường là sẽ cưới. Cả nhà mừng cho tôi. Và khi tôi nhìn hạnh phúc của mình với việc nó đi mỗi đêm tăng hơn tôi lại cảm thấy nó tồn tại trong cuộc sống tôi vô nghĩa vô cùng. Tôi lao vào học để mong có tấm bằng loại ưu, mẹ bảo tôi nghỉ làm thêm rồi còn đưa tôi khoản tiền kha khá để tôi cải thiện việc học,tôi nghĩ gia đinh lại ổn nên tôi chỉ chú tâm vào học. Khi tôi tốt nghiệp anh nói lời chia tay tôi, tôi cũng choáng váng bất ngờ, khi lí do anh đưa ra chỉ vì tôi quá chú tâm học không có thời gian dành cho anh, tôi nhớ mình đã khóc dữ lắm, bạn bè cũng an ủi khuyên lơn nhưng qua năm tháng chúng lại thôi. Tôi dọn về nhà, và tôi để ý mỗi đêm trên đầu giường tôi luôn có chiếc khăn tẩm nước, tôi biết nó để cho tôi lau nước mắt…

   

   Nó tốt nghiệp đại học loại khá. Tính tôi thì trở nên cáu bẳn hơn, lúc nào không vừa ý tôi lại lấy nó ra làm bình phong. Có lần tôi đã mắng nó khá nặng để nó phải bỏ chạy mà khóc ra khỏi nhà, Lúc ấy mẹ đã nói với tôi:   

   - Quỳnh này, con có biết khoản tiền mẹ đưa con những năm cuối cấp ở đâu ra không?  

   - Thưa, tiền má để dành?   

   - Là tiền của con Lài đấy, nó đi làm kiếm tiền cho con ăn học đấy   

   Nghe tôi cũng choáng váng nhưng cũng thoáng bất ngờ, không phải tôi không tin em tôi không thể làm ra tiền mà tôi không tin đứa em tôi lại hy sinh đến thế. Tai tôi như ù đi khi mẹ nói tiếp:    

   - Ngày ấy , má bệnh, chỉ mình nó ỏ nhà, nó cũng bất lực lắm, rồi con về, con bắt đầu đi làm, nó cũng đòi theo nhưng má không cho, con chưa bao giờ thắc mắc sao lương tháng con cứ tăng à? Đó là vì sau khi con về nó đã tới đó làm thêm nữa với danh nghĩa của con đấy…   

   - Nhưng sao má không nói…Sao ngày đó không ai nói…Con đã mắng nó…   

   - Nó không cho ai nói cả, ba má tôn trọng nó, rồi khi con buồn, nó cũng muốn hỏi con nhưng 2 đứa dạo này cứ xích mích miết, nó chỉ biết quan tâm con thông qua má thôi….

    

   Tai tôi ù đi nhưng tim tôi đập mạnh mẽ. Bao kí ức từ khi bé thơ với việc nó hiện diên bên đời tôi bỗng chốc hiện lên, nó là em tôi ,nó biết tôi đang đau những gì và cố gắng những gì, còn tôi cả những giây phút hạnh phúc lẫn khổ đau của cuộc đời nó tôi cũng dừng dưng vì tính ích kỉ của mình. Nó chưa bao giờ xa tôi chỉ có tôi là tự xa nó bởi những suy nghĩ của tôi ,còn nó ,nó vẫn yêu thương và dõi theo tôi. Tôi gục đầu xuống ghế khóc dữ dội:   

   - Chị, sao thế,,,?   

   Tiếng nó làm tôi ngẩng vội lên..  

   - Em…Đi đâu giờ mới về?    

   - Em sợ chị giận, đợi chị hết giận em lại về - Nó cười nhẹ.    

   Tôi gào lên như trẻ nít.   

   - Em, tha thứ cho chị nhé?    

   Nó nhìn mẹ rồi nhìn tôi mỉm cười.    

   - Em sẽ tha thứ, vì em là em của chị mà!

Tác giả : Lê Hứa Huyền Trân

Hội viên Hội VHNT Tỉnh Bình Định

Mọi thư từ phúc đáp xin chuyển về địa chỉ : Lê Hứa Huyền Trân, Hội VHNT Tỉnh Bình Định, 103 Phan Bội Châu, thành phố Quy Nhơn, Tỉnh Bình Định.

Email cá nhân : Phongtruongtu201@gmail.com

READ MORE - VÌ EM LÀ EM CỦA CHỊ - Truyện ngắn Lê Hứa Huyền Trân

ĐƯA EM QUA BẾN HỒNG PHONG - hai bài thơ của Lê Thanh Hùng

Đưa em qua bến Hồng Phong

“Gió đưa trăng, thì trăng đưa gió

Trăng lặn rồi, gió biết đưa ai ?”

Đưa ai qua, qua quảng vắng Dốc dài (*)

Chiều chập chọang, Truông Hòn rơm, Suối nước (*)

Trăng quạnh quẽ, trôi câu thề óng mượt

Sóng trở mình, ùa thức dậy sớm mai

*

Rừng thì Lớn (*), mà em sao bé nhỏ?

Trĩu nặng đường xa, quá khứ vội vàng!

Đời thiếu nữ đã qua vầng trăng tỏ

Vọng tiếng đời, tiếng cát gọi mùa sang

*

Năm tháng nào rơi dọc lối anh đi

Tàu thì Bể (*), mà em hiền như cát

Ai tuổi trẻ một thời, nghêu nghao hát

Đằng trước, đằng sau, dấu cát phẳng lì

*

Xẩm trắng, xẩm đen (*) mờ mịt một màu

Ai hay em? Biết sao mà không thấy?

“Hai mốt nước nằm, hai lăm nước dậy”

Biết con nước nào ta lại gặp nhau…

*

Đưa ai qua, đường xa ngái dặm dài

Tình yêu mới, như một ngày đã cũ …

Trong vắt, nguyên sơ, triều dâng, bão lũ

Son sắt trên đường, ta bước tới ngày mai…

LTH

(*) Tên địa danh ở xã Hồng Phong, Bắc Bình, Bình Thuận

- Chữ nghiêng: Ca dao

Bộc bạch

Rất có thể, bên sóng đời nghiệt ngã

Ta cố tình dẫm đạp bước lên nhau

Cứ chen lấn, bẻ chồi non, cây lá

Tìm lộc ở đâu? Rối rắm, rũ nhàu

*

Sao cứ mãi nhìn đời, đầy gai góc

Kìa trời xanh, bình thản ở trên đầu

Nắng chói lung sâu, mưa trôi đèo dốc

Gian khổ qua rồi, đâu cuộc bể dâu?

*

Gặp lại nhau, bên góc đời chật hẹp

Mãnh vườn xưa, lời xin lỗi muộn màng

Cánh cổng vắng, mở toang, sao khép nép?

Bóng mờ xa, niềm ray rứt miên man

*

Dẫu đã biết, phận đời xa từ đó

Như cơn giông nước cạn, chảy trôi chiều

Khao khát sống, bên trời êm lặng gió

Mơ mộng ngày xưa, xuôi ngược quạnh hiu ...

*

Vẫn con sóng ru ta thời thơ dại

Như thủy triều duềnh ngược bến sông xa

Trôi ký ức, sao trôi hoài, trôi mãi

Vỡ vụn, âm thầm dấu một mình ta

*

Điều ân hận đẩy đưa theo ngày tháng

Lắng tuổi đời, sao cứ cộng mang sang ?

Nghe sâu lắng, những lối mòn dĩ vãng

Sao ăn năn bao giờ cũng muộn màng?

Lê Thanh Hùng

UBMTTQ huyện Bắc Bình, Bình Thuận

READ MORE - ĐƯA EM QUA BẾN HỒNG PHONG - hai bài thơ của Lê Thanh Hùng

KHẢ NĂNG HIỂU VÀ CẢM CÂU CHỮ - Phạm Đức Nhì

         Tác giả Phạm Đức Nhì

Bài 2

                 KHẢ NĂNG HIỂU VÀ CẢM CÂU CHỮ

Trong bài viết ngắn này tôi xin ghi lại một số cuộc tranh cãi về “chữ, nhóm chữ” mà tôi được biết, trong đó có cả trường hợp tôi “chọn phe”, nghĩa là đứng hẳn về một phía. Những chữ đưa ra để tranh cãi thường là tác giả dùng chữ này, người đọc tự ý thay chữ khác để “câu thơ hay hơn”.

Ở đây nếu chính mình không biết chắc, tôi không chú tâm truy xét đâu là chữ nguyên bản (của tác giả), đâu là chữ “mới” của người đọc đưa vào để thay thế vì sợ lại dính vào một cuộc tranh cãi khác, mà chỉ dùng cảm nhận chủ quan của mình để “phán” chữ nào đúng hơn, hay hơn; trường hợp chỉ có một chữ thì sẽ nhận định chữ đó đúng hay sai, hay hay là dở.

     1/ Trai tơ mà lấy nạ dòng

         Như nước mắm nhĩ chấm lòng lợn thiu (ca dao)

Có người sửa lại:

         Như nước mắm thối chấm lòng lợn thiu

và giải thích rằng “Nước mắm thối chấm lòng lợn thiu ăn chán lắm, giống như trai tơ mà lấy nạ dòng vậy.” Theo tôi, nói như vậy là không đúng. Trai tơ là “đồ xịn” mà chơi với nạ dòng là “đồ dởm” thì uổng, cũng giống như nước mắm nhĩ là “đồ xịn” mà đem chấm lòng lợn thiu là “đồ dởm” thì phí quá. Do đó, phải giữ nguyên “nước mắm nhĩ” mới đúng ý của câu ca dao.

     2/ Thuyền ta bơi lặng trong dòng mắt em (Trăng Lên, Lưu Trọng Lư)

Có người đã sửa lại:

         Thuyền ta bơi lặng trong tròng mắt em

Thật là quá sức bậy bạ, làm hỏng câu thơ của Lưu Trọng Lư. “Thuyền ta bơi lặng trong dòng mắt em” hay hơn nhiều, “thơ” hơn nhiều.

     3/ Nắng mưa từ độ tang chồng (Nhà Tôi, Yên Thao)

hay:

         Nắng mưa từ buổi tang chồng

Từ “độ” hay hơn từ “buổi”

     4/ Vẳng nghe tiếng ếch bên tai (Sông Lấp, Tú Xương)

hay

         Đêm nghe tiếng ếch bên tai

Vẳng hay hơn

     5/ Nét bút đa tình lả lơi (Lá Thư, Đoàn Chuẩn& Từ Linh)

hay:

         Nét chữ đa tình lả lơi

Ý nghĩa thì giống nhau nhưng “nét bút” tượng hình hơn, hay hơn.

     6/ Mời người đem theo toàn vẹn hương yêu (Nghìn Trùng Xa Cách, Phạm Duy)

hay:

         Mời người đem theo toàn vẹn thương yêu

Hương yêu rộng nghĩa hơn lại thêm thoang thoảng tý mùi thơm nên hay hơn.

     7/ Đêm qua chưa mà trời sao vội sáng? (Chiếc Lá Cuối Cùng, Tuấn Khanh)

Vài ca sĩ khi hát, sửa lại:

         Đêm chưa qua mà trời sao vội sáng!

“Đêm qua chưa” bày tỏ tâm trạng bàng hoàng, sửng sốt khi thấy trời sáng - thời gian bên nhau đã hết, đã đến lúc chia tay. Câu nguyên bản hay hơn câu ca sĩ sửa lại rất nhiều.   

 8/ Tôi đứng bên này sông 

     Bên kia vùng giặc đóng (Nhà Tôi, Yên Thao)

Khi phổ nhạc bài thơ nhạc sĩ Anh Bằng sửa lại:

         Tôi đứng bên này sông

         Bên kia vùng lửa khói

Nhà Tôi là tâm trạng hồi hộp, lo âu của một người lính trước giờ nổ súng mà mục tiêu của trận đánh lại chính là ngôi làng bên kia sông, có căn nhà nơi những người thân yêu nhất của mình, bà mẹ già và cô vợ trẻ, đang cư trú. Trước hết, đưa cụm từ “vùng lửa khói” vào không ăn khớp với thực tế trận địa; chưa nổ súng thì làm gì có “lửa khói!” Hơn nữa, chi tiết làng tôi là “vùng giặc đóng” khiến việc đánh bật trại giặc để chiếm lĩnh mục tiêu trong một trận đánh có cả pháo binh sẽ rất nguy hiểm cho căn nhà và những người sống trong đó. Điều này làm nỗi lo của người lính thật hơn, khơi dậy nơi người đọc cảm xúc mạnh hơn. Anh Bằng đã làm tứ thơ dở đi rất nhiều khi thay cụm từ trên.

     9/ Chữ “níu” trong “Anh đàn em hát níu xuân xanh” của Hoàng Cầm

Tôi đã tốn khá nhiều thời gian để trả lời bạn đọc về chữ “níu” này. Hôm nay tình cờ đọc được bài thơ của Xuân Quỳnh cũng nói đến cái ý đó nên nhân tiện bàn thêm vài lời. Chúng ta hãy nghe nữ sĩ Xuân Quỳnh tâm sự:

Mái tóc xanh bắt đầu pha sợi bạc

Nỗi vui buồn cũng khác những ngày xưa

Chi chút thời gian từng phút từng giờ

Như kẻ khó, tính từng hào keo kiệt

(Có Một Thời Như Thế, thivien.net)

Khi “mái tóc xanh bắt đầu pha sợ bạc”, quỹ thời gian không còn nhiều nữa thì việc “chi chút thời gian từng phút từng giờ/ Như kẻ khó tính từng hào keo kiệt” là cần thiết; “níu xuân xanh” đưa vào hoàn cảnh ấy là hợp tình hợp lý, người đọc ai cũng có thể thông cảm và chấp nhận dễ dàng. Còn như Hoàng Cầm, mới 19 tuổi đã viết:

“Nếu anh còn trẻ như năm cũ”

nghĩa là xuân xanh còn dài đằng đẵng, không chịu ung dung hưởng thụ mà lại:

“Anh đàn em hát níu xuân xanh”

thì đúng là tính khí của anh nhà giầu keo kiệt - tiền đầy túi mà chi li từng xu, từng hào. Cách ứng xử ấy chẳng nên thơ tí nào nếu không muốn nói là rất xấu. Chữ “níu” không những không hay mà lại còn không đúng nữa.

     10/ Hai câu kết của bài thơ Ngậm Ngùi (Huy Cận)

Tay anh em hãy tựa đầu

Cho anh nghe nặng trái sầu rụng rơi

Khoảng vài năm trước, dự một chương trình văn nghệ ở Houston, sau khi nghe dứt bản Ngậm Ngùi do Phạm Duy phổ nhạc một khán giả ngồi sau lưng tôi bình phẩm:

“Mẹ! Nằm bên người yêu mà còn ôm theo cả nỗi sầu nhân thế nữa”.

Tôi quay xuống hỏi chuyện:

“Sao anh lại nói vậy?”

Anh ta trả lời:

“Thì 2 câu cuối chứ còn gì nữa. Có em tựa đầu trên tay mà tay kia còn ôm hết cả buồn sầu trong thiên hạ.” (1)

Sau đây là đoạn cuối trong Một Phút Đam Mê của Lưu Hoàng Lê do Đàm Vĩnh Hưng hát:

            Một mình lê bước, lang thang bên thềm xưa

            Người tình ở đâu, bóng dáng xưa đâu còn

            Giờ ta lẻ loi, ta ngu khờ rong chơi quên ngày tháng

            Nhắm mắt ta nghe, ôi trái sầu nặng rơi rớt bên thềm.

Lưu Hoàng Lê và vị khán giả ngồi sau lưng tôi tưởng rằng trái sầu rụng rơi cũng giống buồn sầu từ đâu đó đổ ập xuông người mình. Và nhạc sĩ – khi diễn tả nỗi buồn vì mất người yêu – đã hạ bút: “bước chân đi nghe trái sầu nặng rơi rớt bên thềm”. Còn vị khán giả nọ thì la toáng lên: “Nằm bên người yêu mà còn ôm theo cả nỗi sầu nhân thế”. Thật là sự hiểu lầm tai hại. Huy Cận ra về mà lòng buồn bã đến độ thẫn thờ không phải vì trái sầu rụng rơi mà là vì việc trái sầu rụng rơi chỉ là mơ mộng hão huyền chứ không phải là sự thật.

Đến đây xin bạn đọc đừng quên phần cuối của tứ thơ mà tác giả muốn để quý vị tự suy diễn, tự hiểu. Đó là: trái sầu rụng rơi chỉ như một thoáng mơ qua. Thực tại phũ phàng, ngay lập tức, đã quay lại. Em vẫn nằm sâu dưới mộ, thi sĩ vẫn một mình giữa nghĩa trang hiu quạnh. Và trái sầu trong ông vẫn trĩu nặng tâm hồn. (1)

     11/ Mấy câu thơ tục

Trong chuyến đi chơi Chùa Hương tôi học được 4 câu thơ tục rất hay từ một anh lái đò:

Vợ tôi hay mộng hay mơ

Hôm qua nổi hứng dí thơ vào l.

Thế rồi khi dại, lúc khôn

Hôm nay nó lại dí l. vào thơ.

Sau đó nhà thơ Trịnh Anh Đạt gởi cho tôi 4 câu “thơ” của Bùi Hoằng Tám:

Vợ tôi dở dại, dở khôn

Ngày dăm bẩy bận dí l. vào thơ

Tôi thì ra ngẩn vào ngơ

Ngày dăm bẩy lượt dí thơ vào l.

Rồi anh Trương Vấn, người phụ trách trang web T-Vấn&BH gởi cho tôi bài “thơ” Thơ Một Chữ - Vỗ Một Tay của Nguyễn Bảo Sinh trong đó cũng có đoạn giống 4 câu trên:

Vợ tôi dở dại, dở khôn

Có lúc nó bảo dí l. vào thơ

Vợ tôi nửa tỉnh nửa mơ

Có lúc nó bảo dí thơ vào l.

Theo tôi, có lẽ Bùi Hoàng Tám và Nguyễn Bảo Sinh đều lấy hai nhóm chữ “dí l. vào thơ” và “dí thơ vào l.” trộn lẫn với một lô các con chữ xà bần khác thành những câu vè tục, đầy tính chơi chữ, đọc với nhau cho vui. Nhà thơ lục bát nổi tiếng ở Hải Phòng Trịnh Anh Đạt đã nói chắc như đinh đóng cột rằng:

 “Bài của Bùi Hoàng Tám hay Nguyễn Bảo Sinh ở dạng này chỉ là vè. Không thể gọi là thơ!” 

Tôi không biết con đường tiến hóa của 4 câu thơ bắt đầu từ đâu; từ bài Thơ Một Chữ - Vỗ Một Tay của Nguyễn Bảo Sinh hay từ bài Vợ Tôi Dở Dại, Dở Khôn của Bùi Hoàng Tám? Nhưng tôi biết chắc một điều – do hình ảnh mộc mạc, gần gũi, tục mà thanh - những câu ấy đã đi vào lòng người, truyền qua không biết bao nhiêu là cái miệng, trong đó có không ít miệng của những nghệ sĩ dân gian đầy tài năng, ẩn mình giữa đám đông thầm lặng. Đến cửa miệng của anh lái đò, 4 câu ấy đã được thay đổi, chắt lọc để không còn là những câu vè tục tằn vui chơi, mà đã thành những câu thơ hay, ý nhị, độc đáo, có giá trị nghệ thuật cao, mang đến cho người nghe, người đọc một thông điệp về thơ rõ ràng, sinh động:

“tâm trạng của con người đối với thơ ca: khi mê say, khi chán chường, đổi thay bất chợt như thời tiết lúc mưa, lúc nắng. (2)”

Bạn đọc, khi đọc đến đây, có thể không đồng ý hoàn toàn với chọn lựa, nhận định của tôi. Điều đó, nếu xảy ra, cũng rất dễ hiểu. Mục đích của tôi là – qua 11 thí dụ - có thể thuyết phục bạn đọc chấp nhận một điều: nhiều khi một chữ, một nhóm chữ, một câu, một đoạn thơ, tuỳ theo trình độ thưởng thức, người đọc có thể hiểu, cảm nhận khác nhau; có người cho là đúng, có người bảo sai, ngay cả khi đã đồng ý chuyện đúng sai, việc phân định mức độ hay dở thường là cũng khác biệt. Nhìn vào sự tranh cãi đúng sai, hay dở ấy bạn đọc có thể mường tượng phần nào trình độ thưởng thức (đẳng cấp) của người đọc thơ. Đấy là mới chỉ nói về việc hiểu và cảm nhận câu chữ. Để hiểu và đánh giá mức độ hay dở của một bài thơ còn phải dựa vào những tiêu chí khác nữa.

                                                                             03/2016

                                                                      Phạm Đức Nhì 

                                                                nhidpham@gmail.com

READ MORE - KHẢ NĂNG HIỂU VÀ CẢM CÂU CHỮ - Phạm Đức Nhì