Ảnh tác giả Nguyễn Phúc Vĩnh Ba
TÌM HIỂU DANH XƯNG CHÚA TIÊN
H.1
Dân Việt ta luôn tự hào có
được một giang sơn gấm vóc trải dài từ ải Nam Quan đến mũi Cà Mau. Để có một
non nước tươi đẹp như vậy, hẳn không ai quên được công cuộc Nam
Khởi đầu nghiệp Chúa ở
Đàng Trong là Chúa Nguyễn Hoàng. Ông vào trấn thủ Thuận Quảng, bắt đầu một thời
kỳ lịch sử mới. Để mở rộng bờ cõi, năm 1611 ông đã thực hiện cuộc Nam tiến đầu tiên,
tiến chiếm đất từ đèo
Cù Mông (bắc Phú
Yên) đến đèo Cả (bắc Khánh Hòa) của vương quốc Chăm Pa vốn đã
suy yếu, lập
thành phủ Phú Yên gồm
hai huyện Đòng Xuân và Tuy Hòa, giao cho Văn Phong trấn giữ. Cho tới khi ông
mất, giang sơn họ Nguyễn trải dài từ đèo Ngang (nam Hà Tĩnh) tới núi Đá Bia (Thạch Bi Sơn), gần đèo Cả, bây giờ là
vùng cực nam Phú Yên.
Tương truyền trong lúc hấp hối, Nguyễn Hoàng dặn dò con trai
là Phúc Nguyên: “Nếu
Bắc tiến được thì tốt nhất, bằng không giữ vững đất Thuận Quảng và mở mang bờ
cõi về phía nam.”Nam
Danh xưng Chúa Tiên trong
sử sách ghi là thế, các sách báo ngày nay cũng viết thế. Tuy nhiên, vì không có
chữ Hán kèm theo, việc hiểu nghĩa của danh xưng này gặp nhiều khó khăn, mỗi
người một ý. Nói chung có 2 cách hiểu :
- Một số nhà nghiên cứu
cho rẳng “Tiên” là trước, như trong các cụm từ “trước tiên, tổ tiên, tiên
vương, tiên đế,...” Vậy Chúa Tiên là vị chúa đầu tiên, vị chúa khởi thủy của
thời Đàng Trong. Nếu thế thì sách xưa phải đã viết là 先 主. Có điều cần lưu ý là các cụm từ tiên vương, tiên đế, tiên chúa
lại có nghĩa thông dụng là vị vua, vị chúa đã qua đời. Xưng tụng vậy e là không
tế nhị rồi.
- Theo một số người khác
“Tiên” là ông Tiên, như trong các cụm từ “tiên phật, tiên cảnh, tiên ông,…” .
Theo nghĩa này, chúa Tiên là vị chúa nhân hậu, bác ái, luôn cứu giúp kẻ khốn
khó, cơ bần như các ông tiên, ông bụt trong các chuyện cổ tích truyền khẩu dân
gian. Với nghĩa này, chúa Tiên phải viết là 仙主.
Cái điều cần làm là chúng ta cần các tư liệu cổ để khỏi phải suy diễn cảm
tính rồi tranh luận một cách chủ quan. Tra cứu các sách xưa, người viết đã gặp 2 tư liệu sau :
1- Cụ Trần Trọng Kim trong sách Việt Nam Sử lược, NXB Trung tâm Học Liệu
Sài Gòn, 1972, về sau NXB TP Hồ Chí Minh tái bản vào năm 2000, có vẽ sơ đồ
Nguyễn thị thế phổ. Trong sơ đồ này cụ ghi rõ là Đoan Quận Công Nguyễn Hoàng
(Chúa Tiên) với chữ Hán là 仙 主. (H.1) Nếu để ý đến danh xưng của con chúa Nguyễn Hoàng, chúa
Nguyễn Phúc Nguyên là Phật Chúa (H.2), thì ta thấy được sự thống nhất trong
cách xưng tụng của các vị chúa này. Họ là những người luôn cứu giúp dân chúng
như các vị tiên phật trong truyện thần thoại
Dẫu vậy, người viết vẫn chưa yên tâm với tư liệu này. Sách vở in đi in lại
biết đâu tam sao thất bổn. Cụ Trần Trọng Kim ghi chú là đã tham khảo Đại Nam
H2
2- May thay, tra cứu qua Google, người viết gặp đươc bản scan cuốn Đại Nam
Thực lục tiền biên. Trong bản scan cuốn Đại Nam Thực lục tiền biên Q.1, tờ 6 do
Nguyễn Triều Quốc Sử Quán biên soạn mà Viện Sử học đã dày công chuyển sang Việt
ngữ, người viết đã chụp lại ảnh sau (H.3) :
H.3
Đoạn văn trong ảnh này đầy đủ là “Thượng phủ tuần quân dân, thu dụng hào
kiệt, khinh dao bạc phú, nhân tâm duyệt phục, thời xưng Tiên Chúa. Đế nghiệp
chi hưng thực cơ ư thử. 上 撫 循 軍 民,收 用 豪 傑, 輕 徭 薄 赋, 人 心 悅 服,時 稱 僊 主. 帝 業 之 興 寔 基 於 此.”(Bản dịch của Viện Sử học ở trên). Trong
đoạn này, từ “Tiên chúa” được khắc bản gỗ là 僊 主. Chữ 僊 nguyên là chữ 仙 (Hán Việt tự điển,
Thiều Chửu, tr.37). Đại Nam
Đến đây, chúng ta đủ cứ liệu để kết luận rằng Chúa Tiên (仙 主) hay Tiên Chúa là danh xưng dành cho
Ngài Nguyễn Hoàng với ý nghĩa rằng Ngài nhân hậu từ ái, thông tuệ giỏi giang,
lắm phép thần thông và đã cứu giúp dân chúng như các vị tiên trong thần thoại.
Nếu không có Chúa Tiên Nguyễn Hoàng vào Nam
Nguyễn Phúc Vĩnh Ba
Tương truyền trong lúc hấp hối, Nguyễn Hoàng dặn dò con trai là Phúc Nguyên: “Nếu Bắc tiến được thì tốt nhất, bằng không giữ vững đất Thuận Quảng và mở mang bờ cõi về phía nam.”
.jpg)
.jpg)
