Chúc Mừng Năm Mới

Kính chúc quý bạn năm mới vạn sự an lành

Sunday, July 4, 2021

MỜI BẠN VỀ THĂM QUẢNG TRỊ QUÊ TÔI - Vỏ Văn Cẩm

MỜI BẠN VỀ THĂM QUẢNG TRỊ QUÊ TÔI

Võ Văn Cẩm

  

   Quảng Trị là một tỉnh nghèo nhất nước, không có tài nguyên thiên nhiên, phía Nam giáp Thừa Thiên Huế, phía Bắc giáp Quảng Bình, phía Tây giáp Lào, phía Đông giáp Biển Đông.

  Trên đường xuyên Việt từ Huế ra nhìn bên tay trái cả một dảy Trường Sơn hùng vĩ, bên tay phải những rặng cát trải dài từ đầu đến cuối tỉnh. Chăm chú lắm mới thấy đồng ruộng Hải Lăng và Triệu Phong. Vùng đất này là vựa lúa, nguồn thu nhập chính của tỉnh.

  Địa thế Quảng Trị:

* Diện tích 4.763km2

* Dân số 650.320 người (2018).

* TP Đông Hà.

* 8 Huyện gồm:  Hải Lăng, Triệu Phong, Cam Lộ, Darkrong, Hương Hóa, Gio Linh, Vĩnh Linh, Đảo Cồn Cỏ.

* 7 Thị trấn, thị xã: Hồ Xá. Gio Linh. Cam Lộ. Khê Sanh, Ái Tử.  Hải Lăng. TX Quảng Trị. 

  Các cơ quan hành chính tỉnh đóng tại TP Đông Hà, một giao lộ của trục đường xuyên Á.

 Quảng Trị có cửa khẩu Quốc tế Lao Bảo, nằm trên đường 9 Nam Lào.

 Những ngày giãn cách tôi nhớ về quê hương, nhớ thời thanh xuân, nhớ những bữa ăn thật đơn giản, nhớ những món ăn đặc sản quê nhà, nhớ những danh lam thắng cảnh. Nhớ vùng đất quê nhà. Nhớ những trận lụt bão kinh hoàng, những cơn nắng gió Lào rát mặt.

   Quảng Trị không có tài nguyên thiên nhiên lớn, không còn rừng nguyên sinh, không có mỏ, quặng, núi rừng có độ nghiêng lớn nên khó canh tác.

  Quảng Trị không có khu công nghiệp, nên dân Quảng Trị mãi mãi là một tỉnh nghèo, con dân phải đi kiếm vùng đất  lành sinh sống.

  Hầu hết các cháu học Đại học đều ở lại các tỉnh Miền Nam, phần lớn tại TPHCM.


TIỀM NĂMG DU LỊCH QUẢNG TRỊ.

  Cách đây hơn 20 năm, anh Hoàng Hữu Ly có một dự án du lịch khá hoàn chỉnh nhưng có lẽ còn quá sớm, nên không được triển khai.

  Muốn Quảng Trị giàu lên, các nhà lãnh đạo phải có tầm nhìn chiến lược về ngành không khói: Ngành du lịch.

  Quảng Trị tuy khí hậu khắc nghiệt, nhưng được bù lại nhiều điểm du lịch rất hấp dẫn, tạo nên một Tour du lịch lý tưởng như:

* Thánh địa La Vang.

* Thành Cỗ.

* Khu di tích cựu Dinh Nguyễn Hoàng ở Ái tử Trà Bát.

* Khu lưu niệm TBT Lê Duẩn ( Chợ Sãi).

* Quần thể  du lịch nghỉ dưỡng Bàu Sen-họ Đoàn Đâu Kênh.

* Các bãi tắm Mỹ Thủy. Phương Lang, Cửa Việt.

* Bãi tắm nữ hoàng Cửa Tùng.

* Địa đạo Vĩnh Mốc. 

* Khu giới tuyến Bến Hải.

* Đường mòn HCM.

* Khu nghĩa trang Trường Sơn - Đường 9.

* Khu di tích Tân sở Cam Lộ.

* Cầu Treo Dakrong.

* Căn cứ Ba Lòng.

* Căn cứ Làng Vây.

* Sân bay Tà Cơn.

* Cửa khẩu Lao Bảo.

* Khu du lịch Hướng Phùng có Thác nước và hang động đẹp nhất Việt Nam, đang khai thác.

 Hãy nhìn tổng thể những điểm du lịch sinh thái, tâm linh và di tích khá hấp dẫn.

 Quảng Trị chỉ khai thác những địa danh  ấy sẽ vực dậy nền kinh tế của tỉnh, tạo hằng ngàn việc làm cho người dân.

  * KHU DU LỊCH LA VANG

   La Vang là vùng đồi bằng phẳng phía Nam thị xã Quảng Trị, có nhiều cây Lá vằng, dân Quảng Trị dùng nấu nước uống và đặc biệt dùng cho các bà sinh đẻ.

  Xa xưa, vùng đất La Vang là vùng đất Phật, có một vị tu sĩ  xây dựng một ngôi Chùa nhỏ để tu học,  người dân đến lễ Phật. Có truyền thuyết cho rằng,  một đêm mưa gió bão bùng, sấm chớp liên hồi. Trên ngôi chùa có nhiều đám mây bay chậm, có hình của Đức Quán Thế Âm Bồ Tát hiện ra. Vùng đất này  trở nên linh thiêng, người dân trong vùng thường đến cúng vái, cầu nguyện  điềm lành.

  Vào Triều vua Tự Đức, chính sách sát Đạo gắt gao. Những con chiên ngoan đạo của xứ Hạnh Hoa, xứ họ Đạo Trí Bưu và Thạch Hãn phải di dân lên vùng La Vang sinh sống.

    Càng ngày con chiên càng đông, người theo Phật ít lại.

   Sau khi thương lượng, vị Tu Sĩ phải bán ngôi chùa cho người Thiên Chúa giáo.

  Khi ngôi chùa biến thành nhà thờ La Vang, dân Hạnh hoa, Trí Bưu lên ở nhiều hơn và câu chuyện Đức Mẹ hiện ra sau đó.

   Cứ 3 năm tổ chức Kiệu La Vang một lần. Nhiều con Chiên trên Trái Đất đến dự.

    Theo nhiều sử liệu cho rằng: LA VANG là do người Pháp đọc trại chữ LÁ VẰNG mà có.

 Cũng có giả thiết cho rằng: Vào những năm sát đạo, nhiều người bị giết trong đêm, tiếng kêu la vang khắp cả một vùng. Vì thế tiếng La Vang xuất hiện ở vùng đất thiêng này. Địa danh LA VANG có từ thời đó.

  Trong chiến tranh Thánh địa La Vang bị bình địa, chỉ còn lại tháp chuông và tượng Đức Mẹ.  Sau 1975 tòa Thánh Vatican muốn xây dựng lại nơi du lịch tâm linh này.  Mãi tới giữa thập niên 2010 mới được phép tu tạo lại thánh đường La Vang như hiện nay.

 

  * KHU DI TÍCH THÀNH CỖ

Vào Triều Minh Mạng thành được xây dựng theo mô hình Đại nội Huế, đây là bức thành trấn giữ phía Bắc. Trong chiến tranh thành được làm căn cứ  quân sự của tỉnh với tên gọi thành Đinh Công Tráng.

Mùa hè đỏ lửa 1972, hàng vạn tấn bom, hàng chục ngàn thanh niên ngả  xuống trên mảnh đất nhỏ bé này, máu nhuộm đỏ cả dòng sông, Cỗ Thành bị bình địa. Sau năm 1975, nơi đây đã xây dựng lại làm nơi du lịch tâm linh. Hàng trăm ngàn du khách đến để thắp những nén hương lòng cho người nằm lại và thả hàng chục ngàn ngọn nến trên sông để nhớ ơn những người đã hy sinh  vào rằm tháng bảy mùa Vu Lan báo hiếu.

 

 * KHU DI TÍCH CHÚA TIÊN NGUYỄN HOÀNG

    Năm 1558, Chúa Tiên dẫn đoàn tùy tùng vào trấn giữ Phía Nam, đoàn theo sông Thạch Hãn lên dừng chân ở Ái tử và đóng đô ở đó. Năm 1563 dời Dinh về Trà Bát.

 Quần thể du lịch này sẽ được phục dựng lại và đây là Cựu Dinh của Chúa Nguyễn Hoàng.

 

  * KHU DU LỊCH NGHĨ DƯỠNG BÀU SEN

   Dây là lòng sông Thạch Hãn chuyển dòng còn lại. Bàu có diện tích gần 9 hecta thuộc làng Đâu Kênh xã Triệu Long, huyện Triệu Phong, tỉnh Quang Trị. Trước đây dân làng trồng sen, đến mùa sen nở thơm ngát cả một vùng. Lòng Bàu rất sâu mùa nắng gắt Bàu Sen vẫn còn nước. Ngoài sen Bàu còn nhiều loại cá, tôm, rau muống, lúa đặc biệt là nếp bầu. Đến mùa nếp trổ hoa, mùi hương thơm rất đặc trưng. Người ta kể rằng mùa nếp trổ bông bà bầu bị sẩy thai khi đi ngang qua. Giống nếp này nay không còn nữa.

  Hiện tại xã chuẩn bị  đầu tư thành khu du lịch nghỉ dưỡng, kết hợp với nhà thờ họ Đoàn trong quần thể du lịch Quảng Trị.

 

 * QUẦN THỂ DU LỊCH BẾN HẢI

   Cầu Bến Hải hay cầu Hiền Lương.

  Năm 1954 thi hành hiệp định Paris đất nước bị chia đôi, lấy sông Bến Hải làm ranh giới. Đất vùng Gio Linh và Vĩnh Linh làm trái độn.

 Cầu Hiền lương chia thành 2. Một nửa cầu thuộc chính quyền phía Bắc, một nửa cầu thuộc chính quyền Phía Nam. Cầu sơn 2 màu khác nhau. Mỗi bên đều có cột cờ rất cao và có hệ thống âm thanh cực đại.

   Mãi tới năm 1975, đúng 20 năm sau chiếc cầu nối liền một mối. Cầu được xây mới bằng xi măng cốt thép.

 

 * BÃI TẮM NỮ HOÀNG CỬA TÙNG

  Thời Pháp thuộc bãi tắm Cửa Tùng  được mạnh danh là bãi tắm Nữ hoàng của Đông Nam Á.

  Cầu Cửa Tùng được bắc qua hạ nguồn sông Bến Hải. Dòng nước chảy xiết,  xói mòn chân cầu.

 Không nghiên cứu kỹ dòng chảy, chưa giải quyết được bài toán. Người ta cho xây dựng một đường dài ra biển hơn 50 mét, mùa lụt nước tạo thành xoắn ốc mang cát từ bãi tắm Cửa Tùng bồi vào Phía Nam. Bãi tắm trở thành vực sâu không còn tắm được. 


 * ĐỊA ĐẠO VĨNH MỐC

   Vào những năm chiến tranh ắc liệt, dân vùng Giới tuyến phía Bắc, phải đào hầm dưới lòng đất để sống, làm việc và chiến đấu theo gợi ý của tướng Trần Nam Trung.

  Địa đạo Vĩnh Mốc được thiết kế và thi công ở dưới một ngọn đồi cao gần 30 mét so với mặt biển diện tích hơn 36 ngàn m2, tổng chiều dài hầm hơn 2000 mét. Hầm có 13 cửa, 7 cửa thông ra biển.

Địa đạo Vĩnh Mốc  được khởi công năm 1965 và hoàn thành năm 1967 do công trình sư Lê Xuân Vỹ tại làng Vĩnh Mốc, xã Vĩnh Thành, huyện Vĩnh Linh.

  Địa đạo có 3 tầng:

    • Tầng 1 sâu từ 12 đến 15 mét dùng để chiến đấu.

    • Tầng 2 sâu từ 16 đến 18 mét dùng làm việc, dân ở, có bệnh xá, nhà hộ sinh,   đã có 17 cháu ra đời, có hệ thống nước, nhà vệ sinh.

  • Tầng 3 sâu hơn 25 mét, cách mặt biển 3 mét. Nơi đây là kho chứa và hậu cần cho đảo Cồn Cỏ, chính 7 cửa hầm là nơi vận chuyển và dùng cho dân ra đổi khí trời.

   Nhờ không khí thổi vào làm cho đất cứng lại. Các cửa hầm có khung gỗ gia cố. Đến nay hệ thống hầm đều tốt, thuận lợi cho các tour du lịch. Đây là nguồn thu lớn của tỉnh. 


 


  * KHU DI TÍCH LỊCH SỬ QUỐC GIA TÂN SỞ, CAM LỘ

 Khi quân Pháp chiếm Hà Nội lần thứ nhất 1873, Triều đình nhà Nguyễn lo sợ phải ký Hòa ước Giáp Tuất 1874. Trước sự xâm lăng của Pháp. Ký xong hòa ước, Triều Nguyễn cho lập các căn cứ quân sự ở các tỉnh miễn Trung để ngăn ngừa hậu họa, gọi là Sơn phòng. Trong các căn cứ ấy, căn cứ Tân Sở là căn cứ chiến lược, phòng khi Kinh Đô thất thủ.

  Căn cứ Tân Sở được quan Phụ Chánh Nguyễn văn Tường khỏi công xây dựng từ 1883 đến 1885 mới xong.

 Tân Sở được xây trên một diện tích gần 30 hecta, tại làng Mai đàn, xã Cam Chính, huyện Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị, một vùng đất được bao quanh bởi những dãy núi khá hiểm trở, phía Đông Nam có một nhánh sông, vượt qua chiếc cầu là huyện lỵ Cam Lộ cách thành phố Đông Hà hơn 10km.

 Nếu theo đường 9 Nam Lào từ Đông Hà lên 12 km rẽ phải khoảng 7 km đấy là Tân Sở. Vùng bình nguyên đất đỏ ba zan. Là kinh Đô kháng chiến.

 Thành được xây dựng kiên cố không kém gì thành nội Huế, có đầy đủ nhà cho các quan Đại thần làm việc và cung điện của vua.

Ngày 23/5/1985 phái chủ chiến tiến quân đánh úp giặc Pháp nhưng thất bại.

 Khi vua Hàm Nghi thất thủ 1885, Nhà vua và Triều đình được quan Đại thần Tôn Thất Thuyết phò ra Tân Sở ban bố hịch Cần Vương ngày 13/7/1885.

 Pháp đưa quân ra Quảng Bình chận lại. Tôn Thất Thuyết phải tìm đường đưa Triều đình ra Nghệ An.

 Quân Pháp cho binh lính lên phá và san bằng Căn cứ Tân Sở không còn dấu tích. Người dân vùng Cùa   dùng nơi đây trồng cây ăn trái và trồng rừng.

 Ngày 13/7/1888 vua Hàm Nghi bị bắt và đày sang Châu Phi. Phong trào Cần vương kéo dài 10 năm khi Phan Đình Phùng thất bại1895.

  Trong cuộc nội chiến tương tàn. Căn cứ Tân Sở được Mặt Trần Giải Phóng Miền Nam đặt làm thủ phủ. Cũng tại nơi này Trung ương Cục Miền Nam chọn làm Bản doanh.

  Sau ngày thống nhất, đến năm 1995, Tân Sở được chọn làm di tích lịch sử Quốc gia. Tân Sở là kinh Đô thứ 2 Triều Nguyễn nhưng vẫn chưa được quan tâm. Trước sự tàn phá của thiên nhiên và thiếu sự chăm sóc, Tân Sở  trở thành hoang phế.

 Mãi tới nằm 2018 chính quyền huyện Cam Lộ mới vận động xây dựng tu tạo thành Tân Sở như hiện nay, nhưng không quy mô và xứng tầm của di tích lịch sử Quốc gia. 

 Khi xây xong, ngày 12/7/2020, Chủ tịch UBND huyện Cam Lộ có chương trình vào kinh Thành Huế  rước Long vị vua Hàm Nghi, Binh bộ Thượng thư Tôn Thất Thuyết, Kỳ vĩ quận công Nguyễn Văn Tường, các Văn Thân Sĩ phu yêu nước của Phong trào Cần Vương.

  Ngày 13/7/2020, Long vị vua Hàm Nghi và các Quần thần đã an vị tại ngôi nhà 5 gian ở di tích lịch sử Quốc gia Tân Sở. Đây là điểm du lịch trong quần thể du lịch Quảng Trị.

  Tôi cho việc không quan tâm tới khu di tích Lịch sử Tân Sở nhiều năm là một thiếu sót lớn đối với những bậc tiền bối có công dựng nước. Đây là niềm tự hào của con người và vùng đất thiêng, vùng Địa linh nhân kiệt Quảng Trị.

 

 * CẦU TREO DARKRONG

   Cầu sắt bắc ngang qua sông Darkrong cách TP Đông Hà chừng 30km trên đường Quốc lộ 9.  đây là đầu nguồn sông Thạch Hãn, cũng là cầu chính của đường mòn HCM.

 Năm 1975, Chinh phủ Cu Ba cho xây mới. Đây là chiếc cầu treo (cầu Dây Văng) đầu tiên ở Việt Nam. Cầu dài 100 mét rộng 6m.

  Năm 2000 cầu được xây mới bằng dây văng, quy mô hơn, đến năm 2003 thì xong, là chiếc cầu đẹp, biểu tượng núi rừng miền Tây Quảng Trị, cũng là điểm dừng chân của quần thể du lịch Lao Bảo. Đây là điểm đầu của Quốc lộ 14 Bình Phước.

 

  * KHU DU LỊCH KHE SANH-LAO BẢO.

  Từ cầu Đarkrong lên 20km là Thị trấn Khe sanh, khu di tích  Làng Vây, sân bay Tà Cơn. Nằm 1969, tại căn cứ này là trận đánh lớn nhất trong cuộc chiến Việt Nam. Đi thêm khoảng hơn 10km là cửa khẩu Lao Bảo nối Savanna Khẹt Lào. Là cửa khẩu lớn nhất Việt Nam. Ở Lao Bảo có nhà tù lớn nhất thời Pháp thuộc.

 Trên đường trở về, rẽ trái sẽ có thác nước rất đẹp và hùng vĩ. Động Hương Phùng do một Đoàn thám hiểm người Anh tìm ra gần đây. Quảng Trị đang đầu tư khai thác sắp đưa vào hoạt động. Động  này lớn hơn Động Phong Nha Quảng Bình.

  Vùng đất Hương hỏa còn là nơi khai thác về nguồn năng lượng tái tạo, năng lượng sạch: Năng lượng Mặt Trời và năng lượng Gió.

Quảng Trị là một trong 3 Tỉnh có thế mạnh này như Darlac và Bình Thuận. Tuy nhiên nguồn tài nguyên này khai thác với kỹ thuật thấp  sẽ kém hiệu quả và một tai họa khó lường về môi trường.

 Tương lai tiềm năng  du lịch Quảng Trị sẽ phát triển mạnh.

Hiện nay trên Thế giới đang hướng tới công nghệ chế biến cát thành sản phẩm công nghệ cao. Nếu các nhà đầu tư thành công công nghệ cao này. Nghĩa là biến cát thành vàng thì chắc chắn Quảng Trị sẽ nơi phồn vinh và có đời sống cao nhất nước.

Võ Văn Cẩm

  

READ MORE - MỜI BẠN VỀ THĂM QUẢNG TRỊ QUÊ TÔI - Vỏ Văn Cẩm

ĐỊNH HƯỚNG & THÀNH QUẢ TÙNG VÂN THI XÃ BÊN DÒNG LỢI NÔNG - Lê Quang Thái

 

Sông An Cựu, Huế.
 Ảnh: Cam Do Xuan.

Định hướng & thành quả 

Tùng Vân thi xã 

bên dòng Lợi Nông


Lê Quang Thái

 

Lợi Nông là tên gọi khác của sông An Cựu nắng đục mưa trong. Con sông đào chia nước sông Hương lần lượt chảy qua từ phường Đúc cho đến các phường Vĩnh Ninh, Phú Nhuận, An Đông trước khi đổ về đầm Hà Trung, huyện Phú Lộc. Ngày nay bờ vỉa và các chiếc cầu bê tông bắc ngang qua sông lần lượt được tôn tạo và xây dựng mới làm cho cảnh quang đô thị Huế ngày một khang trang và bề thế hơn.

 

 
Phủ Tùng Thiện Vương 
-tụ điểm của Mặc Đình thi xã & Tùng Vân thi xã xưa.
Nguồn ảnh: lendang.vn/

Mỗi lần du khách đi ngang qua phủ thờ Tùng Thiện Vương bên bờ sông Lợi Nông, số 91 đường Phan Đình Phùng hiếm người biết hơn 160 năm về trước, xưa kia nơi này ngoài Mặc Đình Thi xã còn có Tùng Vân Thi xã nổi tiếng lan tỏa thanh danh của di tích văn hóa ra ở trong nước và ngoài nước.

 

Lúc sinh thời, Đại thần Trương Đăng Quế, nhạc phụ của Thi ông, bút hiệu Quảng Khê, đã làm thơ tặng thi xã nổi tiếng này ở đất thần kinh văn vật:

 

松蕓會上列群英

雔主騷壇唱首盟

下人材歸嚏帝女

風琉江右說三卿

 

Tùng vân hội thượng liệt quần anh

Thùy chủ Tao đàn xướng thủ minh

Thiên hạ nhân tài quy đế nữ

Phong lưu giang hữu thuyết Tam Khanh

 

Như Tịnh dịch:

 

Tùng vân Thi xã kết tài danh

Chủ soái Tao đàn ai xướng thanh

Nhân tài noi hướng theo công nữ

Bên sông nghe vẳng chuyện Tam Khanh.

 

Đế nữ được chuyển thành công nữ, ám chỉ ba công nữ: Trọng Khanh, Thúc Khanh và Quí Khanh. Tuyệt nhiên không có một thành viên chủ yếu nào của thi xã Tùng Vân có tên là “cô Tam Khanh” như một số chú giải gần đây trên sách báo làm nhiễu thông tin cho giới trẻ học sinh-sinh viên tiếp thu sai lệch tri thức thực tiển văn hóa-lịch sử.

 

 Thật không dư thừa một khi cần trưng dẫn lý lịch trích ngang của ba công chúa được diễm phúc học tập với anh ruột mình là Tùng Thiện công Nguyễn Phúc Miên Thẩm để thành danh được người đời tôn phong là “nữ sĩ”.

 

1. Nguyễn Phúc Vĩnh Trinh (1824-1892), con gái thứ 18 của vua Minh Mạng với bà Thục Tần Nguyễn Thị Bửu; tự là Trọng Khanh, biệt hiệu là Nguyệt Đình. Năm Canh Tuất-1850, hoàng nữ lấy chồng là Phò mã Đô Úy Phạm Đăng Thuật; năm Kỷ Tỵ 1869, được phong Quy Đức công chúa. Khi mất, được nhà vua ban thụy Cung Thục. Trong xướng họa, Tùng Thiện công thường tỏ ý khen thi tài của Trọng Khanh bằng dấu son khuyên vòng thành những chuổi lung linh.

 

2. Nguyễn Phúc Trinh Thận (1826-1904), con gái thứ 25 của nhà vua, tự Thúc Khanh; hiệu Mai Am và Nữ Chi. Hoàng nữ lấy chồng là Thân Trọng Di, năm 1869 được phong Diệu Liên công chúa, dưới thời Thành Thái đổi thành Lại Đức công chúa vì do kỵ húy. Chưa rõ thụy được ban tặng sau ngày mất. Tác phẩm để lại Diệu Liên Thi tập. Danh sĩ Hà Đình tức Thượng thư Hà Tôn Quyền thầy dạy Miên Thẩm đã viết lời khen vào tập thơ:

 

Ngân đáo ức mai thanh vận tuyệt

Bất phương biệt hiệu tác Mai Am

 

(Thanh vận “ức mai” vô cùng tuyệt

Danh hiệu Mai Am đáng để đời)

 

3. Nguyễn Phúc Tĩnh Hòa (1830-1882), con gái thứ 34 của nhà vua, tự Quý Khanh và Diễm Chi, biệt hiệu Thường Sơn. Năm Tân Hợi – 1857, lấy chống là Phò mã Đô úy Đặng Văn Cát. Tác phẩm để lại Huệ Phố Thi tập. Năm 1869, được phong Thuận Lễ công chúa. Lúc mất được ban thụy Mỹ Thục.

 

Cả ba công chúa đều trở thành nữ sĩ do được hấp thu lối giáo dục ở chốn cung đình dưới sự dạy dỗ của các Nữ sử, dưới thời nhà Nguyễn quen dùng thuật ngữ Nữ học sĩ, lớn lên các công nữ lại được thầy dạy chữ, dạy làm thơ là anh ruột mình mà vẫn quen gọi là “Đức Thầy” một cách tôn kính dễ thương.

 

Nhà văn Trần Thanh Mại đã dày công nghiên cứu về ý nghĩa các thuật ngữ Nữ sĩ, Nữ học sĩ, Nữ sử một cách nghiêm cẩn. Căn cứ vào bài văn “VIÊM BANG TÚ KHÍ” bằng chữ Hán được chép lẫn lộn trong một tập thơ có nhan đề CẨM NGỮ ấn hành dưới triều vua Thành Thái (1889-1907). Sách mang kí hiệu Thư viện khoa học Trung Ương, mã số HTV 1867, có đoạn viết và được dịch ra Việt ngữ như sau:

 

“Nước ta từ khoảng hơn một trăm năm lại đây, những bậc khuê tú hay thơ cũng không phải là ít; như Đoàn Thị Điểm ở Bắc Ninh, Phạm Lan Anh ở Quảng Nam, Hồ Xuân Hương ở Hà Nội, và gần đây, người ta có nhắc đến bà nữ học sĩ Thanh Quan là người tỉnh Nam Định. Bốn người ấy đều là tài danh tao nhã, lòng gấm miệng thêu nếu họ cùng sinh cùng trong một thời với LẠI ĐỨC công chúa, rồi lập ra văn đàn cùng nhau xướng họa, kết thành bầu bạn thơ văn trong hàng khăn yếm, thì há không phải là một việc tốt đẹp hay sao?”

 

DIỆU LIÊN Thi Tập của Lại Đức công chúa đã được hai nhà thơ Trung Quốc nhận đề tựa. Đó là Giải nguyên Hoàng Diệu Khuê, người ở Tân Môn và danh sĩ Trương Bỉnh Thuyên khen thơ của nữ sĩ Mai Am có hai câu tiêu biểu:

 

KHỞI DUY TÀI ĐIỆU SIÊU HỒ PHẠM,

BAN TẠ Ư KIM HỮU THẾ NHƠN

 

Cụ Ưng Trình và giáo sư Bửu Dưỡng đã dịch:

 

Há chỉ hay hơn Hồ Xuân Hương, Phạm Lan Anh là hai nàng của nước Nam mà thôi đâu;

Lại còn sánh vai với Ban Chiêu, Tả Phần là Nữ sĩ trứ danh ở Tàu ngày trước.

 

 Nội dung lời khen này không có tính cách hữu nghị hoặc ngoại giao mà đây đích thực thể hiện biểu cảm của người nhận viết lời Tựa sách biết tư lự, đối chiếu để có một cách nhìn, một quan điểm phê bình văn học theo lối hàn lâm của các danh sĩ. Họ luôn luôn có một cách bình phẩm khách quan và khoa học. Vinh danh này thuộc về tài sáng tạo của Mai Am nữ sĩ, về Tam Khanh và kể cả những người có nhiều bậc “anh thư” về văn học ngang tầm với Mai Am công chúa.

 

Ngôn ngữ nước ta thật phong phú, đa dạng mà lại thâm uyên, thâm hậu nữa. Tùy theo đẳng cấp lũy tiến mà người viết biết đắn đo khi thì dùng thuật ngữ nữ tử, khi thì dùng các thuật ngữ khác như học sĩ, nữ học sĩ, nữ quan, nữ sử để định vị cho bậc quốc sắc thiên hương. Chúng ta đâu nỗi có cái tâm không rộng lượng để định vị và đánh giá tài năng và đạo hạnh của những người tài sắc, mà anh hoa phát tiết ra ngoài một cách chuẩn xác. Cũng như các bậc tiên hiền thì chính nhờ vào đạo đức nội tại của các ngài mà hậu thế tôn xưng là bậc hiền tài của quốc gia làm rạng danh trong sử sách nước nhà. Danh vị “Nữ sĩ” của Tam Khanh là do tài năng, trí tuệ và đạo hạnh của tự thân ba công chúa mà có: hữu xạ tự nhiên hương.

 

Trong thuật viết văn, thú thật đôi lúc cũng cần phải thể hiện tính nghiêm mật một cách chu đáo theo phép rào trước đón sau. Đời xưa Ban Thái Cơ tiếp tục công việc của anh mình để lo liệu chép nốt cho hoàn tất bộ Hán Sử. Vì vậy người đương thời đã gọi Ban Thái Cơ là Nữ Sử để tỏ lòng kính phục và quý trọng một nhân cách lớn của một sử gia nổi tiếng.

 

Bình sinh, Mai Am công chúa; Tam Khanh và Đức Thầy Tùng Thiện đã xác định trong việc lập ngôn, lập đức và lập công thì chẳng bao giờ chạy theo việc cầu danh. Không cầu danh mà có danh thì mới thật quý nhất trên đời.

 

Tùng Vân Thi Xã ngày xưa, một thời soi bóng bên dòng Lợi Nông, ngày nay dáng xưa của phủ Tùng Thiện có nhiều nét khác đổi thay theo vòng quay của đất trời mênh mang nhưng vẫn soi bóng chung cùng một dòng nước theo lối tư duy biến dịch “không ai tắm hai lần trong một dòng nước” mà Héraclite đã nói câu bất hủ ấy.

 

Ảnh thờ trong phủ Tùng Thiện Vương. 
Nguồn ảnh: lendang.vn

Đứng nhìn nước trôi trước bến Phủ, nhớ Tùng Thiện Vương, hoài niệm Tam Khanh và các quốc sĩ nặng lòng với nước non. Nhớ lại chính kiến của người xưa thiên cổ - Nhất đại Thi Ông đã từng viết như lời tuyên ngôn của hai Thi xã Mặc Vân và Tùng Vân:

 

“Đời xưa phải có người bán gươm và mua nghé, vì người làm ruộng nuôi được nhà binh; người làm ruộng nuôi cả người thơ; còn người làm thơ, đã không giúp ích gì cho nhà binh, mà cũng không giúp ích gì cho người làm ruộng.”

 

Ấy thế mà phủ Tùng Thiện đã sản sinh lắm bậc quốc sĩ thiên hương làm rạng danh nước Việt. Đó là điều, là việc, là chuyện khiến cho độc giả và du khách đến tham quan như nghe vẳng bên sông “tiếng xưa” để suy gẫm ra lắm chuyện hay giàu ý nghĩa và đầy vơi lý thú:

 

Văn như Siêu Quát vô Tiền Hán

Thi đáo Tùng Tuy thất Thịnh Đường.

 

L.Q.T

 *** 

 1. Trần Thanh Mại toàn tập, tập 3, Hồng Diệu sưu tầm, NXB Văn học, Hà Nội, 2004, tr.566.

  2. Tùng Thiện Vương (1819-1870), Nguyễn Phúc Ưng Trình và Nguyễn Phúc Bửu Dưỡng, Sài Gòn, 1970, tr.194.

  3. đd.


Nguồn: lieuquanhue.vn, 18/08/2009


 

READ MORE - ĐỊNH HƯỚNG & THÀNH QUẢ TÙNG VÂN THI XÃ BÊN DÒNG LỢI NÔNG - Lê Quang Thái

HỠI EM CÔ GÁI RĂCLÂY | LỜI CHO NGƯỜI ĐẾN HUẾ - Thơ Đoàn Vũ

Nhà thơ Đoàn Vũ


Đoàn Vũ

Hỡi em cô gái RắcLây

 

Em vẫn địu tình ta ư
mà nắng mai hồng
hồng đến vậy?

Em vẫn địu tình ta ư
mà đất ba dan hồng
hồng đến vậy?

Hương mùa thu
thơm lúa mới
mà anh chưa kịp quay về
biết em và trăng
mong
đợi…
đêm đêm gối hồn lên mơ

Hỡi em cô gái RắcLây
làn môi em trong như ngọc
ngày đi nai rừng đã khóc

Hỡi em!
cô gái RắcLây
đợi anh xong mùa chiến dịch
rừng khuya cùng trăng
tinh nghịch
chọn hoa cài thắm vườn hồn.

  

Lời cho người đến Huế

 

Hãy chạm vào lòng

của Huế

đi em

để thấy tâm hồn

anh

đang quẩn quanh

ở đó

đừng để

nụ hôn anh

vàng võ

vì em!...

 

Ðoàn Vũ – Hội viên hội Văn Nghệ Bình Thuận

Email: vudoan0102@gmail.com.

 


READ MORE - HỠI EM CÔ GÁI RĂCLÂY | LỜI CHO NGƯỜI ĐẾN HUẾ - Thơ Đoàn Vũ

Saturday, July 3, 2021

NGỤ NGÔN AESOP TẬP 3 - Người dịch : Đinh Hoa Lư



LÃO MÈO TINH RANH  

VÀ CON CHUỘT GIÀ

  

Lão Mèo vốn lúc nào cũng tinh ranh giữ nhà thật kỹ. Lũ CHUỘT NHẮT bởi thế nên rất run không có con nào dám léng phéng hay lập lò ra khỏi hang. Hình như Lão Mèo có mặt mọi ngõ ngách trong nhà? Chỉ sơ hở một tí là bị Lão Mèo ăn tươi nuốt sống ngay. Bởi thế Lũ Nhắt nín khe núp mãi trong hang.

 

Một hôm đói quá Lão Mèo bèn nghĩ ra một kế. Lão trèo lên cái tủ bếp chân sau bám vào ván treo ngược cái đầu xuống. Phần cuối đuôi Lão móc vào vòng dây thừng như đang bị treo vậy?

 

Lũ Nhắt nhìn trộm ra ngoài thấy cảnh tượng này cho rằng Lão Mèo đang bị chủ phạt do tội ăn vụng nào đó. Bán tín bán nghi một con ló ra mò tới mũi ngửi ngửi đánh hơi xem động tĩnh? Lão Mèo vẫn treo mình như thế không nhúc nhích.

 

Tin rằng LÃO MÈO đã chết, lũ Nhắt kêu nhau ra nhảy múa ăn mừng dưới mũi LÃO?

 

Vụt một cái LÃO buông mình xuống. Ôi thôi! khi Lũ Nhắt biết ra sự thật thì ba tới bốn chú Nhắt đã làm mồi cho Lão rồi! Giờ đây Lũ Nhắt không còn hồn vía nào nữa.  chẳng có con nào dám thò đầu ra khỏi cửa hang.

 

Nhưng lâu ngày quá MÈO bắt đầu thèm lại thịt chuột. Thế là Lão moi óc tìm cho ra kế khác? Kế khác ra sao? Lão nhảy vào cái lu bột lăn mình nhiều vòng cho bộ lông nhuộm bột trắng phau. Xong LÃO nằm im như chết ngoài trừ hai con mắt mở ti hí để rình mồi.

 

Tin rằng tình thế đã yên, bầy Nhắt bắt đầu lóp ngóp bò ra. Thế là Mèo ta bộp ngay được chú Nhắt non mập nhất dưới bộ vuốt sắc bén. Ngoại trừ có một con CHUỘT GIÀ cứ ngồi mãi ở cửa hang. Con chuột già này thừa kinh nghiệm qua cái đuôi bị mất một phần ở trận trước đây nên luôn luôn phòng thủ.

 

Chuột Già la lớn:

 

- Coi chừng! Coi bộ món bột này sao hấp dẫn quá? Nhưng ta vẫn thấy nó giống Lão Mèo. Dù có ngon tới đâu? Khôn ngoan nhất là thủ một khoảng an toàn như ta thì hơn.

 

LỜI BÀN:

 

-KẺ KHÔN NGOAN CHỚ  BAO GIỜ PHẠM SAI LẦM  LẦN THỨ HAI

 

-PHẢI MỘT BẬN, CẠCH TỚI GIÀ

 

The Cat & the Old Rat

 

There was once a Cat who was so watchful, that a Mouse hardly dared show the tip of his whiskers for fear of being eaten alive. That Cat seemed to be everywhere at once with his claws all ready for a pounce. At last the Mice kept so closely to their dens, that the Cat saw he would have to use his wits well to catch one. So one day he climbed up on a shelf and hung from it, head downward, as if he were dead, holding himself up by clinging to some ropes with one paw.

 

When the Mice peeped out and saw him in that position, they thought he had been hung up there in punishment for some misdeed. Very timidly at first they stuck out their heads and sniffed about carefully. But as nothing stirred, all trooped joyfully out to celebrate the death of the Cat.

 

Just then the Cat let go his hold, and before the Mice recovered from their surprise, he had made an end of three or four.

 

Now the Mice kept more strictly at home than ever. But the Cat, who was still hungry for Mice, knew more tricks than one. Rolling himself in flour until he was covered completely, he lay down in the flour bin, with one eye open for the Mice.

 

Sure enough, the Mice soon began to come out. To the Cat it was almost as if he already had a plump young Mouse under his claws, when an old Rat, who had had much experience with Cats and traps, and had even lost a part of his tail to pay for it, sat up at a safe distance from a hole in the wall where he lived.

 

"Take care!" he cried. "That may be a heap of meal, but it looks to me very much like the Cat. Whatever it is, it is wisest to keep at a safe distance."

 

The wise do not let themselves be tricked a second time.

 

***

 


 CHIM SƠN CA MẸ VÀ BẦY CON

 

Sơn Ca Mẹ làm tổ trong cánh đồng lúa mỳ vừa lên. Ngày nọ tiếp ngày kia lúa mỳ càng lúc càng cao cũng như lũ chim con càng lúc càng lớn thấy rõ.

 

Ngày nọ lúc những nhánh lúa mỳ bắt đầu ửng vàng rung rinh theo làn gió đồng nội, người Chủ Ruộng cùng con trai ra thăm lúa.

 

Nhìn Lúa Ông nói với Con Trai:

 

-Lúa chín rồi sẵn sáng gặt thôi. Hai cha con mình phải đi nhờ láng giềng gặt giúp thôi.

 

Tổ lũ chim gần đó nên chim con về mách mẹ những gì chúng nghe. Chúng rất sợ nếu không rời tổ sớm thì nguy to?

 

Sơn Ca Mẹ vừa đem mồi về nghe thế nhưng lại bảo:

 

-Đừng sợ các con!Nếu người Chủ Ruộng bảo đi nhờ hàng xóm giúp thì đồng lúa này chưa hẳn đã chín hoàn toàn đâu.

 

Vài ngày sau, lúa chín càng nhiều. Gió lung lay làm một cành lúa chín đầy hột ngã đè lên đầu bầy chim.

 

Lần này Ông Chủ ra thăm giờ lại nói:

 

-Nếu không gặt gấp bây giờ chúng ta sẽ mất đi một nửa. Cha con ta không đợi hàng xóm được nữa rồi! ngày mai chúng ta tự làm lấy.

 

Khi bầy chim con kể lại cho MẸ,  Chim Mẹ mới bảo:

 

-Lần này thì chúng ta phải rời ngay lập tức! Khi con người tự quyết định công việc của họ không lệ thuộc một ai thì chúng ta không còn lý do gì để trì hoãn nữa?

 

Chiều đó có tiếng chim mẹ đập cánh bay đi, bay về dồn dập. Sáng sớm ngày mai khi hai cha con Chủ Ruộng tới gặt lúa thì họ gặp một cái tổ chim trống không còn lại mà thôi./.

 

LỜI BÀN:

 

-TỰ LỰC CÁNH SINH

 

-TỰ GIÚP MÌNH LÀ CÁCH GIÚP HAY NHẤT

 

Những gì chúng ta tự quyết định lấy không lệ thuộc vào ai chính đó là phần chính yếu quyết định thành công trong công việc.  Sự lệ thuộc rõ ràng thành công cũng lệ thuộc vào các quyết định của người khác nên chúng ta không biết được sự thành công bằng chính chúng ta.

 

                                                ***

The Lark & Her Young Ones

 

A Lark made her nest in a field of young wheat. As the days passed, the wheat stalks grew tall and the young birds, too, grew in strength. Then one day, when the ripe golden grain waved in the breeze, the Farmer and his son came into the field.

 

"This wheat is now ready for reaping," said the Farmer. "We must call in our neighbors and friends to help us harvest it."

 

The young Larks in their nest close by were much frightened, for they knew they would be in great danger if they did not leave the nest before the reapers came. When the Mother Lark returned with food for them, they told her what they had heard.

 

"Do not be frightened, children," said the Mother Lark. "If the Farmer said he would call in his neighbors and friends to help him do his work, this -wheat will not be reaped for a while yet."

 

A few days later, the wheat was so ripe, that when the wind shook the stalks, a hail of wheat grains came rustling down on the young Larks' heads.

 

"If this wheat is not harvested at once," said the Farmer, "we shall lose half the crop. We cannot wait any longer for help from our friends. Tomorrow we must set to work, ourselves."

 

When the young Larks told their mother what they had heard that day, she said:

 

"Then we must be off at once. When a man decides to do his own work and not depend on any one else, then you may be sure there will be no more delay."

 

There was much fluttering and trying out of wings that afternoon, and at sunrise next day, when the Farmer and his son cut down the grain, they found an empty nest.

 

Self-help is the best help.

 ***



  SÓI CHÚA VÀ CON CHÓ  ỐM

 

Sói chúa hay rình mồi kế một ngôi làng thì bắt gặp một con CHÓ. Hôm nay Con mồi của Sói chỉ là một con Chó ốm đến trơ xương. Dù sao cũng đói lắm rồi nên Sói Chúa mới chận con Chó đang tìm đường lùi lại.

 

Chó năn nỉ:

 

-Thưa ngài Sói, cho con xin thưa với ngài một điều trước khi ăn thịt con. Ăn con thì có ngon gì đâu? Ngài nhìn những cái xương sườn con này? con ốm chỉ có da và xương thôi.

 

Chó tiếp:

 

Con xin mách với Ngài Sói một điều: Vài bữa nữa chủ con sẽ làm tiệc cưới cho con gái. Đến lúc này con tha hồ ăn những thức thừa trong bữa tiệc và con sẽ mập phình lên cho xem. Khi này ngài hãy tới đánh chén ngon lành.

 

Sói Chúa nghe vậy quá bùi tai. Cứ nghĩ đến con chó mập tròn bóng ưởn lên để cho nó xơi  nên để cho con chó ốm đi hẹn ngày trở lại...

 

Vài ngày sau Sói Chúa trở lại y như lời Chó hứa. Lần này nó thấy Chó kia trong vườn của chủ nhà. Sói Chúa yêu cầu Chó ra cho nó ăn thịt.

 

Chó cười nhạt:

 

-Thưa Ngài Sói, con đã sẵn sàng và vui lòng ra cống mạng cho ngài đây. Người đầy tớ trong nhà sẽ mở cửa cho con ra ngay đây?

 

Nhưng người "Đầy Tớ" ra mở cửa lần này lại là CON CHÓ Bự. Loài Chó giống BỰ này vốn là khắc tinh dử tợn bao đời đối với Loài Sói.

 

Sói Chúa không còn một giây nào nghĩ ngợi nữa, nó phóng cả bốn chân chạy thục mạng về rừng./.

 

LỜI BÀN

 

BẠN CHỚ NÊN TIN VÀO NHỮNG LỜI HỨA HẢO, THÀ MỘT SẺ TRONG TAY CÒN HƠN HAI CON TRONG BỤI

-NHỮNG VIỆC TRONG TAY LAI LÀ NHỮNG VIỆC CHƯA CHẮC CHẮN HOÀN TOÀN

-ĐỪNG BỎ CON SĂN SẮT BẮT CON CÁ RÔ


The Wolf & the Lean Dog

 

A Wolf prowling near a village one evening met a Dog. It happened to be a very lean and bony Dog, and Master Wolf would have turned up his nose at such meager fare had he not been more hungry than usual. So he began to edge toward the Dog, while the Dog backed away.                 

"Let me remind your lordship," said the Dog, his       words interrupted now and then as he dodged a snap of the Wolf's teeth, "how unpleasant it would be to eat me now. Look at my ribs. I am nothing but skin and bone. But let me tell you something in private. In a few days my master will give a wedding feast for his only daughter. You can guess how fine and fat I will grow on the scraps from the table. Then is the time to eat me."                                

The Wolf could not help thinking how nice it would be to have a fine fat Dog to eat instead of the scrawny object before him. So he went away pulling in his belt and promising to return.              

Some days later the Wolf came back for the promised feast. He found the Dog in his master's yard, and asked him to come out and be eaten.                       

"Sir," said the Dog, with a grin, "I shall be delighted to have you eat me. I'll be out as soon as the porter opens the door."           

But the "porter" was a huge Dog whom the Wolf knew by painful experience to be very unkind toward wolves. So he decided not to wait and made off as fast as his legs could carry him.

 

Do not depend on the promises of those whose interest it is to deceive you.

 ***

 


HAI BẠN ĐỒNG HÀNH  

VÀ CHIẾC TÚI RƠI

  

Có hai người bạn cùng đồng ý với nhau đi chung trên con đường thiên lý. Chợt một trong hai kẻ bắt gặp một cái túi lạ ai đó đánh rơi trên đường.

 

Người lượm chiếc túi kia khoái trá:

 

-Ta may mắn quá đi thôi! trông này chiếc túi khá nặng. Nặng kiểu này chắc trong đó phải đựng VÀNG là cái chắc?

 

Người bạn kia mới lên tiếng:

 

-Anh chớ nói TA lượm được mà nên nói: CHÚNG TA lượm được CHÚNG TA MAY MẮN mới đúng chứ? Chúng ta cùng đi chung với nhau thì phải cùng chia nhau hoạn nạn hay may mắn như nhau mới đúng.

 

-KHÔNG! KHÔNG! không thể như vậy được!?

 

Người được túi tức giận la lên.

 

Chợt đằng sau có tiếng người đuổi theo  la vang:

 

-Đứng lại đứng lại hai tên trộm kia ?

 

Cả hai hốt hoảng nhìn quanh?

 

Chợt họ thấy một toán người đằng xa đang chạy lại tay cầm theo gậy gộc?!

 

Gã lượm được cái túi giờ này lại đâm ra hoảng hốt xanh cả máu mặt?

 

Gã rên rỉ:

 

-Ôi chắc CHÚNG TA CHẾT MẤT nếu họ thấy chúng ta có chiếc túi này?!

 

Nhưng người bạn không lượm được chiếc túi chỉnh lại ngay:

 

-Không không! lúc nảy bạn chống lại hai tiếng CHÚNG TA thì giờ đây bạn nên giữ yên như vậy cứ nói rằng

 

-Ôi chắc TA chết mất nếu họ thấy TA có chiếc túi này- mới đúng bạn à./.

 

LỜI BÀN

 

*BẠN CHỚ KHOAN  VỘI MONG AI ĐÓ CHIA SỚT NỖI ĐAU KHỔ CHO BẠN TRỪ PHI NGƯỜI ĐÓ LUÔN SẴN SÀNG CHIA SẺ MAY MẮN VỚI BẠN

 

* ĐỒNG CAM  CỘNG  KHỔ

 

The Travelers & the Purse


Two men were traveling in company along the road when one of them picked up a well-filled purse.                                 

"How lucky I am!" he said. "I have found a purse. Judging by its weight it must be full of gold."       

"Do not say 'I have found a purse,'" said his companion. "Say rather 'we have found a purse' and 'how lucky we are.' Travelers ought to share alike the fortunes or misfortunes of the road."    

"No, no," replied the other angrily. "I found it and I am going to keep it."                   

Just then they heard a shout of "Stop, thief!" and looking around, saw a mob of people armed with clubs coming down the road.   The man who had found the purse fell into a panic.                    

"We are lost if they find the purse on us," he cried.                     

"No, no," replied the other, "You would not say 'we' before, so now stick to your 'I'. Say 'I am lost.'"

 

We cannot expect any one to share our misfortunes unless we are willing to share our good fortune also.

 

                                                                            *****



  BÁC NÔNG  PHU VỚI  BẦY SẾU

 

Bầy SẾU trông thấy bác NÔNG PHU đang bừa ruộng trên đồng. Chúng đoán là mùa gieo hạt lại đến. Chúng nhẩn nại chờ ngày gieo hạt thì tha hồ chúng nó no bụng.

 

Cái ngày chúng mong chờ đã đến. Vừa gieo hạt xong thì bác Nông Dân vội về nhà. Đây là thời cơ chúng hạ cánh xuống cánh đồng mới và tha hồ thưởng thức hạt giống của người.

 

Người làm nông kia thừa biết bầy cò đang phá hoại mùa màng nên tìm cách bảo vệ. Lần này theo thói quen bác chỉ đem ra một giàng ná cao su nhưng chẳng có viên đá nào? Bác vừa la lớn vừa trương dây lên hù doạ bầy cò cho chúng sợ thôi.

 

Lần đầu bầy cò còn sợ. Nhưng càng về sau chúng quen dần cảnh doạ nạt này. Khi bầy cò không nghe tiếng đạn đá bay vun vút, thế là chúng chẳng con nào sợ hãi.  Mặc cho người la hét chúng cũng chẳng thèm để ý?

 

Người Nông Phu giờ phải thay đổi phương kế khác. Bác phải tìm cách cứu lúa mới được. Giờ Bác mang ná với đạn đá THẬT. Thế là vài con sếu coi thường trúng đạn.  Đáng đời đàn sếu, chúng hoảng sợ bay hết không còn con nào léng phéng đến cánh đồng người Nông Phu nữa./.

 

LỜI BÀN:

 

*CHỈ DOẠ XUÔNG KHÔNG BAO GIỜ CÓ KẾT QUẢ VỚI NHỮNG NGƯỜI BƯỚNG BỈNH

 

*MIẾNG NGON NHỚ LÂU ĐÒN ĐAU NHỚ ĐỜI

 

The Farmer & the Cranes

 

Some Cranes saw a farmer plowing a large field. When the work of plowing was done, they patiently watched him sow the seed. It was their feast, they thought.

 

So, as soon as the Farmer had finished planting and had gone home, down they flew to the field, and began to eat as fast as they could.

 

The Farmer, of course, knew the Cranes and their ways. He had had experience with such birds before. He soon returned to the field with a sling. But he did not bring any stones with him. He expected to scare the Cranes just by swinging the sling in the air, and shouting loudly at them.

 

At first the Cranes flew away in great terror. But they soon began to see that none of them ever got hurt. They did not even hear the noise of stones whizzing through the air, and as for words, they would kill nobody. At last they paid no attention whatever to the Farmer.

 

The Farmer saw that he would have to take other measures. He wanted to save at least some of his grain. So he loaded his sling with stones and killed several of the Cranes. This had the effect the Farmer wanted, for from that day the Cranes visited his field no more.

 

Bluff and threatening words are of little value with rascals.

 

Bluff is no proof that hard fists are lacking. 

                                                      ***

 


 ĐÔI  BẠN  QUA RỪNG VÀ CON GẤU

 

Đôi bạn cùng đi chung để vượt qua cánh rừng rậm rạp. Vừa vào rừng thình lình có con gấu to lớn từ một bụi rậm nhảy xổ ra. Một người chỉ lo cho mạng mình nên nhảy vội lên một cành cây cao tránh gấu.

 

Người bạn còn lại đã trễ, không biết cách nào chống lại con thú nên buông mình nằm yên bất động trên mặt đất.  Mắt anh nhắm nghiền giả chết. Người này tin giả chết hi vọng Gấu tha mạng do anh nghe người ta kể lại gấu không bao giờ đụng vào xác chết bao giờ?

 

Không ngờ đó là sự thật!

 

Thật quá may mắn cho anh bạn đang nằm ngay đơ này...Gấu ta chỉ ngửi ngửi vào đầu anh xong nó hình như tin chắc đây chỉ là xác chết nên bỏ đi mất.

 

Thấy đã an toàn người bạn trên cây giờ mới  nhảy xuống. Sau khi đứng yên anh ta mới hỏi người bạn vừa thoát nạn:

 

-Hình như con Gấu nó nói nhỏ vào tai bạn gì đó phải không ? Nó nói gì vậy?

 

Anh bạn kia thủng thẳng trả lời:

 

-Con Gấu nói..."ông bạn hoàn toàn thiếu thông minh khi lại đi chung với một gã chỉ biết bỏ bạn chạy vào  phút lâm nguy"?!

 

LỜI BÀN

 

LÚC BẤT HẠNH MỚI BIẾT ĐƯỢC BẠN HIỀN

 

LÚC KHÓ KHĂN MỚI BIẾT AI LÀ BẠN, KHI HOẠN NẠN MỚI BIẾT BẠN LÀ AI

 

QUỐC LOẠN THỨC TRUNG THẦN, GIA BẦN TRI HIẾU TỬ

 

Two Travelers and The Bear

 

Two Men were traveling in company through a forest, when, all at once, a huge Bear crashed out of the brush near them.

 

One of the Men, thinking of his own safety, climbed a tree.

 

The other, unable to fight the savage beast alone, threw himself on the ground and lay still, as if he were dead. He had heard that a Bear will not touch a dead body.

 

It must have been true, for the Bear snuffed at the Man's head awhile, and then, seeming to be satisfied that he was dead, walked away.

 

The Man in the tree climbed down.

 

"It looked just as if that Bear whispered in your ear," he said. "What did he tell you?"

 

"He said," answered the other, "that it was not at all wise to keep company with a fellow who would desert his friend in a moment of danger."

 

Misfortune is the test of true friendship. 

              

                                         *** 


GàCÁO TINH  RANH                 

VÀ CÔ QUẠ ƯA TÂNG BỐC

 

Vào một buổi sáng đẹp trời có gã CÁO đang đưa cái mũi ngửi lùng sục mọi gốc cây tìm mồi ăn. Chợt CÁO ta thấy một cô QUẠ đang đậu trên nhánh cây cao trên đầu. Dỉ nhiên CÁO  đành chịu không thể nào bắt Quạ được nên CÁO định bỏ đi.

 

Chợt có một thứ khiến CÁO  ngừng lại ngước lên nhánh cây lần hai. Cô Quạ sao may mắn đến thế? Mỏ QUẠ còn ngậm một miếng Phô Mai hấp dẫn làm sao?!

 

-Ta chẳng cần đi xa đâu nữa đây là bữa sáng ngon lành cho ta đây rồi!

 

Gã CÁO tinh ranh nghĩ thầm trong đầu,  hắn mon men trở lại dưới gốc cây:

 

- Cô Quạ ơi! chào cô, sao cô đẹp đến thế!

 

Cô Quạ nghe tiếng chào nghiêng đầu nhìn CÁO một cách ngờ vực? Tuy nghe lời nói ngọt ngào vậy nhưng mỏ Cô vẫn kẹp chặt miếng phô mai chẳng hề đáp lại lời CÁO?

 

 CÁO vẫn không nản, hắn vờ nói một mình nhưng cốt cho QUẠ nghe:

 

-Nàng quạ quả thật xinh đẹp và quyến rũ làm sao! Bộ lông thì quá mượt mà! Còn đôi cánh- Ôi đôi cánh nàng bóng bẩy, tráng lệ làm sao! Tạo hoá đã sinh ra một nàng chim sao quá tuyệt vời! từ giọng hót đáng yêu cho đến mọi thứ gì của nàng đều hấp dẫn tuyệt vời. Ta ước gì nàng cất lên tiếng hát? Chỉ một lời thôi cũng đủ cho ta tôn sùng nàng lên làm Nữ Hoàng của các loài chim ngay?!

 

QUẠ không thể nào chịu nỗi những lời ca tụng mình ngọt hơn đường kia. Cô quên phứt chuyện ngờ vực và quên luôn miếng phô mai đang ngậm. Nàng ta khoái nhất là khi gã CÁO gọi mình là "Nữ Hoàng của những loài CHIM"...

 

Vừa há mỏ kêu lên tiếng "QUẠ" khoái trá tự hào thì than ôi! miếng PHÔ MAI rơi ngay xuống cái miệng gã CÁO đang há sẵn đợi chờ?!

 

-Cám ơn cô Quạ nhé!

 

CÁO ta cám ơn  nghe 'rất ngọt'!

 

-Cô chỉ có tiếng khàn khàn thôi cô QUẠ ơi, còn trí thông minh của cô bỏ đâu nhỉ?

 

Nói xong CÁO ta bỏ đi mất./.

 

LỜI BÀN:

 

-NHỮNG KẺ CHUYÊN XU NỊNH PHỈNH PHỜ SẼ SỐNG BÁM VÀO NHỮNG AI ƯA NGHE LỜI NÓI TÂNG BỐC CỦA HỌ

 

-MẬT NGỌT CHẾT RUỒI

 

The Fox & the Crow

 

One bright morning as the Fox was following his sharp nose through the wood in search of a bite to eat, he saw a Crow on the limb of a tree overhead. This was by no means the first Crow the Fox had ever seen. What caught his attention this time and made him stop for a second look, was that the lucky Crow held a bit of cheese in her beak.               

 

"No need to search any farther," thought sly Master Fox. "Here is a dainty bite for my breakfast."

 

Up he trotted to the foot of the tree in which the Crow was sitting, and looking up admiringly, he cried, "Good-morning, beautiful creature!"

 

The Crow, her head cocked on one side, watched the Fox suspiciously. But she kept her beak tightly closed on the cheese and did not return his greeting.

 

"What a charming creature she is!" said the Fox. "How her feathers shine! What a beautiful form and what splendid wings! Such a wonderful Bird should have a very lovely voice, since everything else about her is so perfect. Could she sing just one song, I know I should hail her Queen of Birds."

 

Listening to these flattering words, the Crow forgot all her suspicion, and also her breakfast. She wanted very much to be called Queen of Birds. So she opened her beak wide to utter her loudest caw, and down fell the cheese straight into the Fox's open mouth.

 

"Thank you," said Master Fox sweetly, as he walked off. "Though it is cracked, you have a voice sure enough. But where are your wits?"

 

The flatterer lives at the expense of those who will listen to him.

                                                                                   ***


 CHUYỆN ÔNG  LÃO  HÀ TIỆN CẤT VÀNG

 

Một ông già  Hà Tiện ký cóp suốt đời, lão chuyên cất giấu vàng của mình  sau góc vườn.

 

 Hàng ngày ông thường lén lui sau vườn đó đào gói vàng lên, xong rờ rẫm nâng niu, đếm tới đếm lui xong chôn lại.

 

 Ông vô lại nhà chịu ăn rau muối qua ngày.  Gói  vàng kia Lão quyết không đụng một mảy may.

 

Ông vô ra vườn nhiều lần như vậy khiến một TÊN TRỘM để ý? Hắn nghĩ rằng ông lão tuy bề ngoài nghèo nàn rách rưới nhưng chắc chắn có giấu thứ gì quý báu lắm?  Một đêm hắn rón rén lui góc vườn kia đào ngay chỗ đó. Thế là hắn ta cuỗm số vàng của ông Lão hà tiện đi mất!?

 

Chiều hôm sau Lão ra đào lại xem? Ông vò đầu bứt tóc xong khóc la om xòm do túi vàng của Lão  'không cánh mà bay mất'?!

 

Một người bộ hành đi ngang thấy Lão khóc la thảm quá bèn tiến tới hỏi cớ sự gì?

 

Lão bèn khóc:

 

-Ôi vàng của ta? vàng của ta ai đánh cắp mất rồi? hu! hu!

 

- Vàng của ông ư? Sao ông lại để ở cái lỗ này? Sao ông không cất trong nhà? cần thứ gì ông cứ lấy mà dùng có mau và an toàn hơn không?

 

-Mua sắm ư???

 

Ông lão hà tiện giận dử la lên:

 

-Tại sao lại dùng nó? ta chẳng bao giờ dám đụng đến vàng cả.  Ta chẳng dám bao giờ nghĩ đến chuyện tiêu pha dù chỉ một mảy may tới nó cả.

 

Người khách lạ nghe ngang đây chợt hiểu. Ông ta mới kiếm một viên đá khá lớn quăng vào cái lỗ kia của Lão hà tiện rồi nói:

 

-Nếu đã như vậy thì lão hảy lấp viên đá này tiếp tục ở cái lỗ này. Nó cũng giá trị Y cái gia tài mà lão bị mất vậy thôi./.

 

LỜI BÀN:

 

TÀI SẢN CUẢ CẢI CUẢ TA CÓ GIÁ TRỊ KHI CHÚNG TA DÙNG NÓ

 

viên đá và cục vàng nếu không dùng và không giúp gì cho đời sống chúng ta thì giá trị chúng tương tự  nhau thôi.

 

The Miser

 

A Miser had buried his gold in a secret place in his garden. Every day he went to the spot, dug up the treasure and counted it piece by piece to make sure it was all there. He made so many trips that a Thief, who had been observing him, guessed what it was the Miser had hidden, and one night quietly dug up the treasure and made off with it.

 

When the Miser discovered his loss, he was overcome with grief and despair. He groaned and cried and tore his hair.

 

A passerby heard his cries and asked what had happened.

 

"My gold! O my gold!" cried the Miser, wildly, "someone has robbed me!"

 

"Your gold! There in that hole? Why did you put it there? Why did you not keep it in the house where you could easily get it when you had to buy things?"

 

"Buy!" screamed the Miser angrily. "Why, I never touched the gold. I couldn't think of spending any of it."

 

The stranger picked up a large stone and threw it into the hole.

 

"If that is the case," he said, "cover up that stone. It is worth just as much to you as the treasure you lost!"

 

A possession is worth no more than the use we make of it. 

                                                                      ***

 


CHUYỆN CHÓ MẬP GIỮ NHÀ 

VÀ CON SÓI ĐÓI

 

Bầy chó tại làng nọ giữ nhà và canh làng kỹ quá khiến mấy con SÓI trong rừng đói meo. Nó đói đến nỗi còn da bọc xương trông rất thê thảm.


Một đêm nọ SÓI ta tình cờ thấy một con chó giữ nhà béo tốt đang đi thơ thẩn dạo chơi ven bìa rừng. SÓI mừng lắm, định bụng tìm cách lừa sao để ăn thịt con chó mập kia. Nhưng con chó nhà này to lớn quá, SÓI khó lòng thắng được? SÓI bèn đổi giọng, ôn hoà làm quen. Đã thế SÓI còn khen con CHÓ kia mập mạp phương phi nữa?

 

Chó mập giải thích:

-Bạn có thể ăn no, mập mạp như ta nếu bạn muốn.

 

CHÓ còn khuyên thêm:

-Bạn SÓI hãy rời bỏ khu rừng kia đi. Bạn sống nơi đó sao mà khổ quá sức? Tại sao bạn phải kiếm từng miếng ăn một cách chật vật khó khăn như vậy? Hãy theo ta, theo ta rồi bạn cũng béo tốt phương phi giống ta mà thôi.

 

-Nhưng ta phải làm công việc gì? SÓI hỏi.

 

-Không phải làm nhiều việc lắm đâu. Hễ bạn gặp ai mang gậy tới xin ăn là cứ đuổi họ đi. Gặp thứ ăn mày đó thì hảy SUẢ to lên. Nhưng khi bạn gặp chủ nhà thì hãy nhớ ngoan ngoãn khúm núm. Nhưng bù lại, thì ôi thôi bạn tha hồ ăn không thiếu món ngon nào! Này nhé: nào thịt, nào xương gà, nào đường, nào bánh, còn nhiều nhiều thứ nữa. Đó là không kể những lời âu yếm vuốt ve của chủ...

 

Chó say sưa kể lể, khoe khoang một hơi cho SÓI nghe.

 

Con SÓI nghe đến đây sướng tai quá mức. Nước mắt SÓI tuôn trào chẳng biết lúc nào. Chợt SÓI phát hiện ra một viền tròn là lạ quanh cổ CHÓ mập? Đường tròn đó trơ da, hình như có thứ gì chà xát lâu ngày?

 

Sói vội hỏi:

-Cái gì quanh cổ bạn vậy?

-Chẳng có gì?

-Chẳng có gì à? Lạ quá?

-Ồ chỉ là chuyện nhỏ thôi mà.

-Nhưng bạn phải kể cho ta nghe mới được?

-Bạn thấy đó đây là dấu cái vòng để móc sợi XÍCH vào đó mà.

-Cái gì!? Sợi Xích à? Sói kinh ngạc kêu lên.

-Như thế Bạn không tự ý đi được nơi đâu cả à?

 

Con chó ấp úng trả lời SÓI:

-Không phải luôn luôn như vậy? Nhưng CÓ GÌ KHÁC và quan trọng lắm đâu!?

 

-Hoàn toàn khác với bên ngoài. Thôi ta chẳng cần những thứ ngon lành mà bạn ca tụng đó đâu.  Dù bạn có đổi hết mọi con cừu non trên thế giới này cho ta để về làm công việc bạn nói kia ta cũng chẳng cần.

 

Nói xong, SÓI ta chạy biến vào lại khu rừng./.

 

LỜI BÀN

 

ĐỜI SỐNG TỰ DO QUÝ HƠN TẤT CẢ.

SỐNG XA HOA SUNG SƯỚNG MÀ NÔ LỆ CHỈ LÀ SỐNG NHỤC

 

The Wolf & the House Dog

 

There was once a Wolf who got very little to eat because the Dogs of the village were so wide awake and watchful. He was really nothing but skin and bones, and it made him very downhearted to think of it.                            

One night this Wolf happened to fall in with a fine fat House Dog who had wandered a little too far from home. The Wolf would gladly have eaten him then and there, but the House Dog looked strong enough to leave his marks should he try it. So the Wolf spoke very humbly to the Dog, complimenting him on his fine appearance.                          

"You can be as well-fed as I am if you want to," replied the Dog. "Leave the woods; there you live miserably. Why, you have to fight hard for every bite you get. Follow my example and you will get along beautifully."         

"What must I do?" asked the Wolf.                              "Hardly anything," answered the House Dog. "Chase people who carry canes, bark at beggars, and fawn on the people of the house. In return you will get tidbits of every kind, chicken bones, choice bits of meat, sugar, cake, and much more beside, not to speak of kind words and caresses."        

The Wolf had such a beautiful vision of his coming happiness that he almost wept. But just then he noticed that the hair on the Dog's neck was worn and the skin was chafed.                         

"What is that on your neck?"   

"Nothing at all," replied the Dog.  

"What! nothing!"                  

"Oh, just a trifle!"                

"But please tell me."         

"Perhaps you see the mark of the collar to which my chain is fastened."                         

"What! A chain!" cried the Wolf. "Don't you go wherever you please?"                              

"Not always! But what's the difference?" replied the Dog.  

"All the difference in the world! I don't care a rap for your feasts and I wouldn't take all the tender young lambs in the world at that price." And away ran the Wolf to the woods.

 

There is nothing worth so much as liberty

 

***


CHUYỆN CON CÁO MẤT ĐUÔI

 

Một con CÁO CHÚA  không may  bị vướng vào bẫy. Tuy cuối cùng nó thoát thân được nhưng do vùng vẫy mạnh quá nên đuôi nó bị đứt lìa. Thế là Cáo Chúa mất toi cái đuôi hình chổi đẹp đẽ bao lâu nay CÁO thường tự hào hãnh diện?

 

Do mặc cảm xấu xí nên Cáo Chúa tránh mặt 'thần dân' nhà CÁO do nó biết nếu chúng biết được nó mất đuôi thì sẽ làm trò cười cho họ nhà CÁO  thôi.

 

Nhưng nếu Cáo Chúa tránh mặt lâu ngày quá thì cũng khó khăn và sinh lòng nghi kỵ cho họ nhà Cáo nên cuối cùng NÓ tìm một kế hoạch, hi vọng sẽ sớm giúp nó tránh điều phiền muộn nói trên.

 

 CÁO Chúa bèn ra lệnh triệu tập toàn bộ họ hàng Nhà Cáo lại để nói lên một vấn đề đại quan trọng?

 

Khi tất cả bà con Nhà Cáo tề tựu lại đủ rồi con CÁo Mất Đuôi mới kể lể một bài nói chuyện dài lê thê về vấn đề Họ nhà Cáo sẽ 'NGUY KHỐN DO MANG THEO MÌNH CÁI ĐUÔI'  ra sao?

 

Nào loài cáo sẽ bị chó săn bắt được do Đuôi Bị Vướng vào Hàng Rào? Nào cũng do ĐUÔI mà cáo KHÓ CHẠY NHANH được vì lể mể kéo theo cái đuôi lồm xồm?


CÁO Chúa còn doạ thêm: người ta đồn rằng THỢ SĂN CÁO lùng sục nhiều bắt cáo cũng do ĐUÔI CÁO BÁN ĐƯỢC GIÁ? Cáo Chúa kết luận rằng thật là nguy hại và vô dụng khi loài cáo phải mang theo bên mình cái đuôi.

 

Cuối cùng con cáo đầu đàn này đề nghị:

 

-TỪ NAY CON CÁO NÀO CŨNG NÊN CẮT ĐUÔI ĐI ĐỂ SỐNG CÒN?

 

Đợi khi CÁO CHUÁ thuyết xong, một con CÁO GIÀ từ từ đứng dậy cười nhạt:

 

-Thưa Chủ nhân nhà Cáo, xin ngài vui lòng QUAY LƯNG lại một lát ngài sẽ nghe câu TRẢ LỜI ngay thôi?

 

Vừa khi Con Cáo  đáng thương kia quay lưng lại trước mặt bà con nhà cáo thì một trận cười và chế nhạo nổi lên vang dội?

 

 Thế là bao công lao thuyết phục  HỌ CÁO CẮT ĐUÔI  của Cáo Chúa nay đã thành TRO BỤI ./.

 

LỜI BÀN:

 

CHỚ NÊN NGHE LỜI DỤ DỔ CUẢ NHỮNG AI MUỐN KÉO TA XUỐNG THẤP HƠN CHO BẰNG HỌ

 

Tâm lý người đời hay mong muốn: XẤU THÌ XẤU CHUNG

XẤU ĐỀU HƠN TỐT LÕI

 

The Fox Without a Tail

 

A Fox that had been caught in a trap, succeeded at last, after much painful tugging, in getting away. But he had to leave his beautiful bushy tail behind him.

 

For a long time he kept away from the other Foxes, for he knew well enough that they would all make fun of him and crack jokes and laugh behind his back. But it was hard for him to live alone, and at last he thought of a plan that would perhaps help him out of his trouble.

 

He called a meeting of all the Foxes, saying that he had something of great importance to tell the tribe.

 

When they were all gathered together, the Fox Without a Tail got up and made a long speech about those Foxes who had come to harm because of their tails.

 

This one had been caught by hounds when his tail had become entangled in the hedge. That one had not been able to run fast enough because of the weight of his brush. Besides, it was well known, he said, that men hunt Foxes simply for their tails, which they cut off as prizes of the hunt. With such proof of the danger and uselessness of having a tail, said Master Fox, he would advise every Fox to cut it off, if he valued life and safety.

 

When he had finished talking, an old Fox arose, and said, smiling:

 

"Master Fox, kindly turn around for a moment, and you shall have your answer."

 

When the poor Fox Without a Tail turned around, there arose such a storm of jeers and hooting, that he saw how useless it was to try any longer to persuade the Foxes to part with their tails.

 

Do not listen to the advice of him who seeks to lower you to his own level. 

 

HẾT  TẬP   BA 

DỊCH THUẬT

ĐHL  EDITION   20/ 6 / 2021

READ MORE - NGỤ NGÔN AESOP TẬP 3 - Người dịch : Đinh Hoa Lư