“DỊU DÀNG XUÂN” - NHỮNG VẦN THƠ NỒNG HẬU! - Bài viết của Phạm Ngọc Tâm Dung

Đã dăm năm nay, chúng tôi quen nhau, là bạn phây rồi gặp gỡ giao lưu ở Miền Cổ Tích và một số hội thơ. Ái Nhân đã tặng tôi bốn tập thơ, trong số mười một tập thơ tình của anh được Nhà xuất bản Hội Nhà văn cấp phép. Thật thú vị, tập nào cũng là 101 bài. Có lần, tôi hỏi anh: Tại sao cậu lại in mỗi tập 101 bài? Ái Nhân cười hóm hỉnh, trả lời đùa tôi bằng mấy câu thơ:
 
“Bắc thang lên hỏi ông giời
Rằng trăm thằng Cuội thằng nào là anh?
Cuộc người dâu bể mong manh
Một trăm lẻ một - là Cuội anh thật thà”.
 
Quả thật, Ái Nhân là “Chàng Cuội thật thà” và lãng mạn nhất mà tôi được biết!
Là bạn văn và cũng là một người chị mà Ái Nhân yêu quý, Ái Nhân kể cho tôi nghe về cuộc đời chìm nổi ba đào của mình. Anh đã từng là người lính Quân đoàn 2, về học sĩ quan chính trị, tốt nghiệp năm 1985, đi dự nhiệm biên giới một năm (làm Chính trị viên Đại đội, giữ chốt Pa Đí – Lộc Bình – Lạng Sơn).
 
“Dự nhiệm chuyên ban một năm biên ải
Tao xung phong lên điểm chốt tiền tiêu
Chính Ủy hỏi: Vì sao đồng chí lại (…)?
Hồn nhiên cười: “Để làm thơ cho phiêu!”
(Đồng đội à - Thơ Ái Nhân)
 
Năm sau về học lớp giáo viên Kinh tế Chính trị, tháng 8 năm 1987 tốt nghiệp. Chàng Thượng úy trẻ măng 25 tuổi, hứa hẹn một tương lai cống hiến.
Vậy mà…
Rằm tháng Tám năm đó, anh bị tai nạn ô tô. Nằm viện sáu tháng, rồi năm sau chống nạng vào Trường sĩ quan Lục quân 2 -  Đồng Nai, bắt đầu sự nghiệp làm thày.
Một năm sau anh lại bị thần kinh, rồi cuối năm 1990 ra quân.
    
Cuộc đời thật trớ trêu, có hơn một triệu tiền trợ cấp phục viên của tám năm mười tháng quân ngũ, anh bị một gã buôn chuyến, rủ đi buôn cùng, hơn một tháng sau, bị hắn lừa hết, hắn bỏ anh bơ vơ ở ga Hàng Cỏ.
 
Về quê, lang thang đó đây gần sáu năm giời, anh mới lấy được vợ. Anh kể nhiều lúc muốn gục ngã, nhưng nghĩ đến mẹ già, anh lại gượng dậy, anh vịn vào thơ mà đứng lên làm một Người thơ chân thành tốt bụng.
Ái Nhân đã làm thơ từ hơn bốn mươi năm trước, bài thơ đầu tiên được in trong tập "Kiếp dã tràng" - Nxb hội Nhà văn - 2007. Bài thơ như lời tự sự về cuộc tình thầm của anh:
 
MƠ MÀNG
"Đêm đầu tháng trăng tàn quá sớm
Ngoài trời mưa cứ lất phất rơi
Chỉ còn riêng một mình thôi
Nhớ vừng trăng của hồn tôi mơ màng".
(Ân Thi – Thu 1980)
 
Thơ Ái Nhân luôn thấp thoáng những bóng hồng hoài niệm, những bóng hồng ký ức ấy như muốn cổ vũ anh phải kiêu hãnh sống đẹp, phải tự tin sống như dòng máu lính trong anh. Hơn hai mươi năm ra Hà thành ở trọ, nuôi mẹ già, vợ con ở “phố đường tàu”, đánh vật với miếng cơm, manh áo, Ái Nhân vẫn làm thơ. Rồi cũng vẫn là Ái Nhân, gần mười năm nay, dành số tiền nhuận bút ít ỏi, với tiền bán thơ cho bạn phây, cùng một số bạn trẻ thành lập câu lạc bộ thiện nguyện “Tấm Lòng Thơ”. Ái Nhân là thế đấy!
 
Cầm bản thảo tập thơ “Dịu dàng xuân” trong tay, lòng tôi đắn đo, nên viết sao đây?
 Tôi chợt nhớ, trong tập “Đóa Thu mơ” của Ái Nhân có bài thơ “Dịu dàng” mà tôi từng ấn tượng thật sâu:
 
“Dịu dàng ánh trăng như lụa
Biển dâng cong ngọn thủy triều
Mơ màng mắt đen lay láy
Cồn cào lửa cháy tim yêu”
 
Thôi đúng rồi, đây là một sự vỡ lẽ chân thành qua bao chua xót, đắng cay; Một mỉm cười nghèn nghẹn sau khi thấm thía bao nhiêu là trải nghiệm; Một thú vị, khi ta thấy tác giả dành hẳn một trăm lẻ một bài thơ cho sự “dịu dàng”. Hướng chủ đạo của tập thơ, trước hết làm tâm thế một Người thơ đi tìm vẻ đẹp của làng quê xưa, mùa xuân xưa, nụ cười xưa, ánh mắt xưa, giai điệu xưa, dịu dàng xưa và niềm tự hào về quê hương trong những câu thơ chân chất, hiền lành:
 
“Quê anh ở cạnh Sông Hồng
Bốn mùa mướt mát xanh đồng lúa ngô
...
Trống quân níu lấy câu hò
Đồng Tam Thiên Mẫu cánh cò lả lơi”
(Về với quê anh)
 
Người Thơ đa tình ấy đã dành những lời thơ rất đỗi dịu dàng khi viết về những thôn nữ:
 
“Làm duyên con gái chưa chồng
Bên hoa, tóc thả bềnh bồng ban mai
Nồng nàn mắt ngọt Giêng Hai
Vân vê tà áo liếc dài tiếng quyên
Mi cong má lúm đồng tiền
Ngẩn ngơ xuân nở xanh miền thảo thơm”
(Duyên xuân)
 
“Áo em mây trắng ngỡ ngàng
Lưng ong, môi thắm, mơ màng mắt nai”
(Thức nụ)
 
“Đoan trang em gái chưa chồng
Cổ kiêu ba ngấn phiêu bồng tóc mây
Rỡ ràng trinh trắng thơ ngây
Miệng như hoa thắm hây hây má đào”
(Hương Xuân)
 
Ái Nhân say sưa viết về vẻ đẹp của các thôn nữ, những cô gái góp phần dệt lên mùa xuân xanh:
 
“Chân trần nà nõn, vai thon
Đường xuân em gánh mạ non ra đồng
Ban mai hương bưởi thơm nồng
Thơ mơ lên lối phiêu bồng hân hoan”
(Bóng quê)
 
“Chân trần nà nõn gái quê
Tóc thơm hương bưởi bùa mê hồn làng”
(Thương thầm)
 
Nếu đem so sánh những hình ảnh đẹp của những người con gái xinh, ngoan hiền trong tập thơ này, với hình ảnh những “Nàng Tiên” trong tập “Phiêu diêu đường Giời” (Nxb Hội Nhà văn in – 2019), thì ta thấy, vẻ đẹp ảo ảnh đã bị khuất lấp bởi những hiện thực tràn ngập trong cuộc sống mà chính tác giả đã nhìn thấy, cảm thấy một cách ngọt ngào.
Nhất là khi Người thơ tìm thấy những hình bóng đẹp trong lễ hội mùa Xuân. Ở đây, có gì như gặp lại những câu thơ quen thuộc ngày trước, trong những bài thơ chưa xa của cố Nhà thơ Nguyễn Bính
 
“Yếm đào ôm lấy eo xinh
Quai thao nón trắng rung rinh hội làng
Lả lơi lên mắt trăng vàng
Dây lưng xanh thắt trễ tràng lưng ong”
(Hẹn mùa)
 
 Nhớ về miền quê Kinh Bắc, nơi anh đã từng sống và học tập gần năm năm trời, Ái Nhân đã hoá mình thành một “Liền anh” Quan Họ, để hát giao duyên với Chị hai Quan họ làng Y Na, Làng Diềm duyên dáng:
 
“Miếng trầu năm ấy nhạt vôi
Môi thơ chẳng đỏ chơi vơi nỗi niềm
Mắt đen em gái Làng Diềm
Lả lơi mời gọi sang miền nhớ mong”
(Tương tư Quan họ)
 
 Có thể thấy tình yêu thương miền quê Quan họ, mê say những làn điệu dân ca, những bóng hình Quan họ, được Người thơ thể hiện trong các bài thơ: Lỡ hẹn, Uống lời quan họ, Dấu xuân, Tầm xuân, Giã bạn, Hoài niệm áo vàng, Ngóng sang Quan họ... thật duyên.
 
“Dịu dàng xuân” còn là sự cảm thông và chia sẻ với những cô gái lỡ làng, những phận nạ dòng, những cô gái không may mắn trong hạnh phúc. Động viên họ vượt qua đau khổ, khép lại quá khứ buồn, hướng đến tương lai:
 
“Nào nâng chén uống đi quên dĩ vãng
Bao đau thương nuối tiếc mộng phù vân
Em cứ khóc nước mắt cay hòa rượu
Gột trần em lòng kiêu hãnh thiên thần
…
Nào nâng chén chúc mừng xuân náo nức
Gọi mùa xuân thao thiết đợi tình xuân.”
(Uống đi xuân)
 
Cách chia sẻ thật lạ và chỉ có cách diễn đạt ấy mới dỗ dành được nước mắt của người con gái bất hạnh đến xót thương ngưng chảy...
Từng là người lính nên Ái Nhân cảm thông, trân trọng những người vợ, người yêu của lính, chia sẻ những mất mát đau thương của họ:
 
“Bến sông quê lở bồi
Mắt răm vời vợi khóc
Lau trắng màu tang tóc
Sông Sứ buồn mênh mang”
(Chuyện tình hoa cải)
 
Những câu thơ khắc khoải như níu vào lòng người, nhắc nhở chúng ta đừng bao giờ quên những hy sinh mất mát của những người lính, người vợ, người yêu của lính…để cho chúng ta có được những mùa xuân tươi đẹp hôm nay.
 
Trong “Dịu dàng xuân”, Cái tình sâu đậm nhất, ấn tượng nhất trong thơ Ái Nhân là tình yêu quê hương đất nước, yêu làng quê mình, yêu những vùng quê anh đã đi qua; Tình yêu những người lao động, những người dệt nên những mùa vàng bội thu.
 Với một trăm lẻ một bài thơ trong “Dịu dàng xuân”, Ái Nhân đã đánh dấu một cột mốc mới cho con đường thơ đầy truân chuyên của mình.Tác giả tỏ ra khá vững vàng khi sử dụng những thủ pháp nghệ thuật thường gặp trong thơ. Ái Nhân thành công trong nhiều thể loại thơ, nhưng hay nhất vẫn là lục bát.
Những câu lục bát nhiều khi khá gấp gáp, mạnh mẽ, cồn cào, khắc khoải nhưng không vì thế mà mất đi sự duyên dáng dịu dàng, có nhiều câu đạt đến độ: “Trong veo tiếng ngọc gieo lời”.
 
Thơ và văn của Ái Nhân, là kết tinh của sự từng trải, là cảm xúc mạnh mẽ của một người yêu đời, của lòng nhân ái khát khao cống hiến. Nội lực mạnh của một trang nam tử, lúc nào cũng như muốn bung ra, để giải phóng cho chính mình, cho tình yêu của mình. Và vì thế, đôi khi thơ tình của Ái Nhân hơi liêu trai một chút, mơ màng một chút và hơi kiêu hãnh một chút, nhưng vẫn giữ được sự dịu dàng, đằm thắm, nồng hậu, đáng yêu.
 
Hà Nội tháng Giêng – 2023
Nhà văn Phạm Ngọc Tâm Dung