BÀI THƠ “PHIÊN CHỢ DÀO SAN” CỦA TRƯƠNG HỮU THIÊM - Đặng Xuân Xuyến

  

Hình từ Báo Pháp luật Việt Nam

PHIÊN CHỢ DÀO SAN

.

Vó câu khua rầm rập

Nhạc dập dồn lưng mây

Trai mười mường phầm phập

Gái chín bản phây phây.

.

Có vợ, đem theo vợ

Có chồng, rủ cả chồng

Chẳng có cứ đến chợ

Sẽ gặp người đi không.

.

Bát này rồi bát nữa

Rượu đầy như tình đầy

Vòng xoè làm bằng lửa

Tiếng đàn cháy trên dây.

.

Uống như chưa từng uống

Người say, núi cũng say

Bạn từ lưng trời xuống

Chân dính đầy mây bay.

.

Tiếng người xen tiếng lá

Tiếng lá lẫn tiếng chim

Tiếng chim chen tiếng đá

Tiếng đá hoà tiếng tim.

.

Áo bên hoa sặc sỡ

Khèn theo gió véo von

Thề nguyền trao giữa chợ

Nỗi niềm gửi lên non.

.

Họp ở trong không đủ

Thì kéo nhau ra đường

Ngựa hí dồn giục chủ

Lưng đầm đìa hơi sương.

.

Mật ong và thổ cẩm

Thuốc bắc và chè san

Thay vì làm tính nhẩm

Nhặt đá xếp lên bàn.

.

Đã bán, rẻ cũng bán

Đã mua, đắt cũng mua

Bán như là giời bán

Mua như là vua mua.

.

Ăn, ăn toàn thắng cố

Uống, uống toàn rượu ngô

Uống đến khi rượu đổ

Người đứng ngủ dưới ô.

.

Mỗi năm mười hai tháng

Mỗi tháng có bốn phiên

Suốt từ ba giờ sáng

Náo nức một vùng biên.

*

Sớm mai leo ngược dốc

Trở lại với non ngàn

Lòng như hòn đá hộc

Lăn xuôi về Dào San...

*.

TRƯƠNG HỮU THIÊM

.

LỜI BÌNH:

Bài thơ "Phiên chợ Dào San" của nhà thơ Trương Hữu Thiêm, đã hớp hồn tôi ngay từ những câu thơ đầu. Chất hoang dã đại ngàn đậm đặc trong 4 câu khổ đầu bài thơ đã tạo ấn tượng tức thì:

"Vó câu khua rầm rập

Nhạc dập dồn lưng mây

Trai mười mường phầm phập

Gái chín bản phây phây."

Các cặp từ láy: "rầm rập", "dập dồn", "phầm phập", "phây phây" được nhà thơ Trần Hữu Thiêm sử dụng thật đắc dụng. Chỉ với 20 chữ cho 4 câu thơ, ông đã khiến người đọc như đang chứng kiến những hình ảnh sống động của người của ngựa giữa đại ngàn lộng gió.

Những thước phim thật đẹp, đẹp những nét hào sảng và tráng lệ của miền sơn cước: Một sớm tinh mơ, những vó ngựa từ đỉnh núi cao, cao đến chọc trời "rầm rập" lao xuống phiên chợ Dào San, chợ phiên của người Mông, người Thái, người Dao,... Trên lưng ngựa là các chàng trai cường tráng với nét đẹp phóng khoáng của núi rừng và các cô gái hây hẩy sắc hương bản mường, náo nức về chợ như háo hức về lễ hội tình yêu. Những hình ảnh ấy, những thước phim ấy quyện lấy nhau, hòa vào nhau trong những nét đẹp rất riêng chỉ có ở văn hóa vùng cao Tây Bắc.

Đọc những câu thơ thật hay này tôi chợt nhớ tới những câu thơ tài hoa của nhà thơ Nguyễn Khôi trong bài thơ "Xóm Cỏ":

"Ta là kẻ lạc loài chán chê Phố Thị

Chàng Nhà Quê mê kéo vó đêm

Thả hồn thơ cùng chị Hằng "tăm" cá

Cánh tay trần "cất" cả ánh trăng lên..."

"Tôi ngẩn ngơ với câu: “Cánh tay trần “cất” cả ánh trăng lên...”.

Nét tài hoa của nhà thơ Nguyễn Khôi ở những câu thơ này là sử dụng câu chữ rất "đắc địa", đặt đúng vị trí, đúng hoàn cảnh, đúng ngữ cảnh, không thể xáo trộn, thay đổi. Ví như câu: "Cánh tay trần "cất" cả ánh trăng lên..." nếu bỏ hoặc thay chữ "trần" bằng một chữ khác thì hình ảnh "cánh tay trần" rất đẹp, gợi nét vạm vỡ, phong trần và đậm đặc chất đàn ông sẽ không còn nữa, câu thơ sẽ thiếu “lửa”, nhạt đi và kém hay. Hoặc nếu thay từ "cất" bằng một từ khác thì câu thơ: “Cánh tay trần “cất” cả ánh trăng lên...” vốn hút hồn người đọc bởi hình ảnh thơ mộng, đẹp phóng khoáng kiểu Chử Đồng Tử an nhiên tự tại giữa bãi Tự Nhiên: “cất” cả ánh trăng lên...” sẽ không còn nữa, câu thơ cũng vì thế mà mất hay, hết duyên." - (Mơ Quê Trong "Xóm Cỏ" Của Nguyễn Khôi" - Đặng Xuân Xuyến)

Trở lại bài thơ "Phiên chợ Dào San" của nhà thơ Trương Hữu Thiêm với 4 câu thơ nối tiếp:

"Có vợ, đem theo vợ

Có chồng, rủ cả chồng

Chẳng có cứ đến chợ

Sẽ gặp người đi không."

Với cách ngắt nhip 2/3 bằng dấu phẩy ở câu "Có vợ, đem theo vợ", "Có chồng, rủ cả chồng" nhà thơ Trương Hữu Thiêm đã nhấn nhá rõ thêm tính thật thà, vô tư của những trai bản gái mường, như minh định bản tính hồn hậu, thuần khiết, chẳng có gì cần phải giấu giếm hay ý tứ bằng những lời xã giao, dối lòng của người Mông, người Thái, người Dao,... Những rủ rê minh bạch ấy, có chủ đích rõ ràng: Đến chợ để mua hàng hóa, để giao lưu bè bạn, để thêm ấm tình lứa đôi.... Có lẽ, đây là nét đặc trưng rất riêng của văn hóa chợ Dào San, chỉ ở vùng Phong Thổ, Lai Châu mới có tập tục độc đáo này.

Những khổ thơ kế tiếp kể về những hoạt động của phiên chợ Dào San với những câu thơ tinh tế, đặc sắc, đẹp như những viên ngọc lấp lánh làm ngẩn ngơ người đọc:

- "Vòng xòe làm bằng lửa

Tiếng đàn cháy trên dây"

- "Bạn từ lưng trời xuống

Chân dính đầy mây bay"

- "Áo bên hoa sặc sỡ

Khèn theo gió véo von

Thề nguyền trao giữa chợ

Nỗi niềm gửi lên non."

- "Ngựa hi dồn giục chủ

Lưng đầm đìa hơi sương",

- "Uống đến khi rượu đổ

Người đứng ngủ dưới ô."...

Những câu thơ đậm nét hương rừng gió núi và đẫm chất trai bản gái mường đẹp mê hồn như thế không phải cứ sống lâu ở miền núi là sẽ viết được mà những câu thơ đấy đã được thẩm thấu, chiết xuất từ hồn thơ thấm đượm hơi thở của núi rừng, từ cách quan sát tinh tế, cách dùng câu chữ độc đáo, sáng tạo của nhà thơ Trương Hữu Thiêm mà trở nên bừng sáng.

Những câu thơ mộc mạc, giản dị mà long lanh trong “Phiên chợ Dào San” đã tạo cảm giác gần gũi, tâm trạng phấn chấn, dẫn dắt người đọc cuốn theo câu chữ bài thơ để háo hức cùng nhà thơ Trương Hữu Thiêm tham dự phiên chợ Dào San.

Sự độc đáo của "Phiên chợ Dào San" còn ở những quan sát tinh tế, những chi tiết rất thực:

"Mật ong và thổ cẩm

Thuốc bắc và chè san

Thay vì làm tính nhẩm

Nhặt đá xếp lên bàn."

Hàng hóa chỉ là những sản phẩm tự cung tự cấp của người dân bản địa: Mật ong, thổ cẩm, thuốc bắc, chè san, rượu ngô, thắng cố... Và người bán người mua cũng rất mộc mạc nét "chân quê" chất phác: "Thay vì làm tính nhẩm / Nhặt đá xếp lên bàn".

Trải dọc bài thơ là những hình ảnh đẹp hào sảng, phóng khoáng tạo những cảm giác hứng khởi, phấn chấn với bạn đọc thì đến khổ thơ này nhà thơ Trương Hữu Thiêm lại làm lắng lòng bạn đọc với những hình ảnh chân thật đến nhoi nhói lòng. Hình ảnh người bán hàng: "Thay vì làm tính nhẩm / Nhặt đá xếp lên bàn" đã găm sâu vào trí nhớ người đọc bởi những hình ảnh độc, lạ mà ám ảnh chỉ có ở "Phiên chợ Dào San".

Khổ thơ cuối khép lại bài thơ với những nốt nhạc trầm nhưng những câu chữ tinh tế đầy thi tứ thi ảnh thấm đẫm chất hương rừng gió núi của "Phiên chợ Dào San" đã kịp găm sâu vào trí nhớ của người đọc khiến người đọc cũng bồi hồi với nhà thơ: “Lòng như hòn đá hộc / Lăn xuôi về Dào San...”.

*.

Hà Nội, 15 tháng 2-2022

ĐẶNG XUÂN XUYẾN

 

READ MORE - BÀI THƠ “PHIÊN CHỢ DÀO SAN” CỦA TRƯƠNG HỮU THIÊM - Đặng Xuân Xuyến

NGỤ NGÔN Ê-DỐP (93-96) - Ngọc Châu phỏng dịch sang thơ song thất lục bát

 

Dịch giả Ngọc Châu

93. The Eagle, the Cat, and the Wild Sow   

 An Eagle made her nest at the top of a, oak; a Cat,  having found a convenient hole, moved into the  middle of the trunk; and a Wild Sow, with her young,  took shelter in a hollow at its foot. The Cat cunningly  resolved to destroy this chance-made colony. To carry out her design, she climbed to the nest of the Eagle,  and said, "Destruction is preparing for you, and for me   too, unfortunately. The Wild Sow, whom you see daily  digging up the earth, wishes to uproot the oak, so she  may on its fall seize our families as food for her  young."

Having thus frightened the Eagle out of her senses, she  crept down to the cave of the Sow, and said, "Your  children are in great danger; for as soon as you go out  with your litter to find food, the Eagle is prepared to  pounce upon one of your little pigs." Having instilled these fears into the Sow, she went and pretended to  hide herself in the hollow of the tree. When night  came she went forth with silent foot and obtained food  for herself and her kittens, but feigning to be afraid,  she kept a lookout all through the day. Meanwhile, the Eagle, full of fear of the Sow, sat still on the branches,  and the Sow, terrified by the Eagle, did not dare to go  out from her cave. And thus they both, along with  their families, perished from hunger, and afforded  ample provision for the Cat and her kittens.

 

Chim Ưng, Mèo Rừng và Lợn Mẹ

 

Ưng làm tổ ngọn sồi cao ngất

Mèo tìm ra hốc khuất ngang thân

Lợn mẹ đào hang dưới chân

Cả ba đều có con cần chăm non

Mèo xảo quyệt nghĩ đòn diệt hết

Đám láng giềng liên kết tình cờ

Leo lên ngọn cây sồi to

 

Thì thầm Mèo nói thăm dò chim Ưng:

“Tớ với cậu xem chừng sắp ngoẻo

Mụ Lợn rừng đào chéo, đào sâu

Muốn cây đứt rễ đổ nhào

Ngày nào cũng vậy, làm sao bây giờ

Cây đổ, lũ con thơ cậu - tớ

Thành mồi ngon béo bở nó xơi..”

Thấy Ưng đủ hoảng kinh rồi

Mèo bò xuống ghé thăm chơi Lợn rừng.

 

“Đám nhỏ cậu nghe chừng khó ổn

Mỗi khi mà cậu muốn ra ngoài

Lão Ưng sẽ chộp chúng ngay…”

Dọa xong Mèo vội vã quay về nhà

 

Làm ra vẻ rằng ta cũng sợ

Cả ngày Mèo chỉ ở hốc thôi

Đợi khi đêm xuống tối trời

Mới ra ngoài kiếm gì xơi đem về

 

Trong khi ấy Ưng kia khiếp Lợn

Không rời cây bay lượn kiếm mồi

Lợn tuy đói chết đến nơi

Cũng đành chịu vậy không rời lũ con.

 

Cuối cùng cây chỉ còn Mèo ở

Chim, lợn con chết khổ chết oan

Trở thành những thức ăn ngon

Cho Mèo ác độc bụng toàn mưu mô.

 

 

 94. The Fox and the Hedgehog 

A Fox swimming across a rapid river was carried by  the force of the current into a very deep ravine, where  he lay for a long time very much bruised, sick, and  unable to move. A swarm of hungry blood-sucking  flies settled upon him. A Hedgehog, passing by, saw  his anguish and inquired if he should drive away the  flies that were tormenting  "By no means," replied the  Fox; "pray do not molest them." "How is this?' said  the Hedgehog; "do you not want to be rid of them?'

 "No," returned the Fox, "for these flies which you see  are full of blood, and sting me but little, and if you rid  me of these which are already satiated, others more  hungry will come in their place, and will drink up all  the blood I have left."

 

Cáo và Nhím

 

Cáo cố vượt con sông chảy mạnh

Bị đẩy tung vào vách đá kia

Đớn đau khổ sở, ê chề

Khắp thân bầm dập máu mê rỉ hoài

 

Không còn sức để nhoài đi tiếp

Cáo nằm im sống chết mặc đời

Bày ruồi muỗi đói đánh hơi

Xúm nhau lại hút máu tươi  ngon lành

 

Một cô Nhím đi quanh thấy Cáo

Nằm đớn đau khổ não cực hình

Muốn xua lũ ruồi thật nhanh

Nhưng Cáo khóc lóc cố tình cầu xin

 

“Ối thôi, cứ để nguyên chúng đấy

No rồi, không hút mấy nữa đâu

Đuổi đi thì bọn đến sau

Lại lao vào hút còn đâu Cáo này...”

 

 

95. The Peacock and the Crane   

 

A Peacock spreading its gorgeous tail mocked, a Crane  that passed by, ridiculing , the ashen  hue of its  plumage and saying, "I am robed, like a king, in gold  and purple and all the colors of the rainbow; while you  have not a bit of color on your wings." "True," replied  the Crane; "but I soar to the heights of heaven and lift  up my voice to the stars, while you walk below, like a  cock, among the birds of the dunghill."

Fine feathers don't make fine birds.

 

 

Công và Sếu

 

Chàng Công mở xòe ra đôi cánh

Đẹp diệu kì óng ánh sắc màu

Chê anh Sếu lông xám nâu

Đi ngang qua với những câu nhạo cười:

 

“Ta đây khoác trên người áo gấm

Như nhà vua – đỏ sẫm, rực vàng

Cầu vồng kia cũng kém sang

Cỏn anh, không tí trắng, vàng, đỏ, xanh…”

 

“ Quả vậy, ta thấy anh nói đúng

- Sếu đáp lời, giọng cũng thản nhiên –

Nhưng ta bay vút thanh thiên

Giọng ta vang động cả miền sao xa

 

Còn  anh, theo kiểu gà anh bước

Quanh sân chuồng ngập nước tro phân …”

 

Lông không làm nên cái thần

Tao ra oai dũng bội phần cho chim.

 

 

96. The Stag, the Wolf, and the Sheep 

 

A Stag asked a Sheep to lend him a measure of wheat,  and said that the Wolf would be his surety. The Sheep,  fearing some fraud was intended, excused herself,  saying, "The Wolf is accustomed to seize what he  wants and to run off; and you, too, can quickly outstrip  me in your rapid flight. How then shall I be able to  find you, when the day of payment comes?' 

Two blacks do not make one white.

 

Hươu, Sói và Cừu 

 

Hươu muốn Cừu cho vay ngô cám

Nói rằng Sói bảo đảm chuyện này.

E rằng lừa đảo chi đây

Để an toàn, Cừu phẩy tay thẳng thừng:

 

“Sói xưa nay chỉ ưng cướp giật

Thứ hắn cần rồi mất dạng luôn

Cậu thì cũng thế, rất buồn

Tẩu nhanh như gió ai còn kịp theo

Thử hỏi khi giao kèo đến hạn

Thì biết tìm hai bạn ở đâu?”

Mới hay hai món đen màu

Trộn thành trắng đợi bao lâu cho thành?!!!

READ MORE - NGỤ NGÔN Ê-DỐP (93-96) - Ngọc Châu phỏng dịch sang thơ song thất lục bát

AI VỀ QUẢNG TRỊ QUÊ TÔI - - Nghệ sĩ Hoàng Đức Tâm ngâm thơ Phạm Bá Nhơn

READ MORE - AI VỀ QUẢNG TRỊ QUÊ TÔI - - Nghệ sĩ Hoàng Đức Tâm ngâm thơ Phạm Bá Nhơn

LỆ TUYẾT, MƯA CẦN THƠ – Thơ Nguyên Lạc

 

             Nhà thơ Nguyên Lạc

LỆ TUYẾT
 
Hồ trường ta rót về đâu hở?
Thôi rót lòng ta độc ẩm sầu!
Thơ buồn biết gởi về đâu hở
Quê hương chia biệt cuộc bể dâu
.
Bao năm xa cách bao năm nhớ
Đêm nay băng tuyết trắng một màu
Màu trắng tang thương màu tuyết lệ
Lệ tuyết rơi rơi lệ khóc nhau
Bao năm rồi đó đời vẫn thế
Năm mới lưu vong cố lý sầu
Tuyết ơi thôi nhé đừng khóc nữa
Thống thiết làm chi để thơ đau!
Đâu đó cố nhân người có biết?
Có kẻ xuân nay khóc bạc đầu
Bạc đầu tình vẫn không phai nhạt!
Làm cách gì thôi thương nhớ nhau?
 
 
MƯA CẦN THƠ
 
Phố người thảng thốt mưa rơi
Sầu luồn ngất ngất một thời xa xưa
Mưa tình góc khuất ru mơ
Huyền nhung tóc xỏa ôm bờ vai ai
Nồng nàn một nụ hôn môi
Ngọt ngào câu nói: "Anh ơi thương hoài!"
 
Mưa ướt má mưa ướt môi
Cần Thơ một thuở có tôi yêu người
Con đường lất phất mưa rơi
Tung tăng chân sáo em cười giòn tan
Hờn trong mắt, buồn em đang
Đón đưa trễ hẹn lệ tràn ngây thơ
Ly chè tạ lỗi ngày xưa
Trường Đoàn Thị Điểm như vừa hôm qua
 
Em lên đại học Văn khoa
Cái Răng một thuở cúc hoa áo dài [*]
Đường về vàng cả chiều phai
Trong tôi rạng rỡ hình hài dấu yêu
Mưa thương nhớ biết bao nhiêu
Rộn ràng bến chợ Ninh Kiều lang thang
Tay trong tay quán đèn vàng
Mắt trong mắt nhạc "Em tan trường về"
 
"Em tan trường về đường mưa nho nhỏ
Em đi dịu dàng, bờ vai em nhỏ
Chim non lề đường, nằm im dấu mỏ
Ôm nghiêng tập vở, tóc dài tà áo vờn bay...
Em tan trường về, mưa bay mờ mờ
Em tan trường về, anh theo ngọ về
Anh trao vội vàng, chùm hoa mới nở
Ép vào cuối vở muôn thuở còn thương" [**]
 
Tan trường, mưa nhỏ...  nhớ thương
Làm sao quên được mà quên đây người?
Những cơn mưa tuổi đôi mươi
Cần Thơ một thuở có người tôi yêu
Phố chiều quán vắng hắt hiu
Mưa chiều lất phất nghiêng xiêu ngăn đời
Ngoài trời mưa mãi không thôi!
Trong tôi mưa nhớ một thời có em
Ngỡ rằng tình đã lãng quên
Sâu trong ngăn nhớ mùi hương vẫn còn
Mùi hương muôn thuở vẫn còn!
 
Nguyên Lạc
 
............
 
[*] Trường đại học Văn Khoa trên đường về Cái Răng, Cần Thơ
[**] Lời nhạc Ngày Xưa Hoàng Thị - Phạm Duy/ Phạm Thiên Thư

READ MORE - LỆ TUYẾT, MƯA CẦN THƠ – Thơ Nguyên Lạc

HOA ĐÀO NĂM NGOÁI - Chu Vương Miện

 

READ MORE - HOA ĐÀO NĂM NGOÁI - Chu Vương Miện