Trang thơ giao lưu của người cao tuổi: PHẬN HỒNG NHAN - Kha Tiệm Ly và thi hữu

Miss JAPAN 2013. Photo from www.missworld.com

Thơ thỉnh họa:

Kha Tiệm Ly

PHẬN HỒNG NHAN 

Tóc rối, gương hoen, lược biếng cài,

Phòng đơn gối lẻ cợt cười ai.

Rượu đong mấy chén chưa ngây ngất

Phấn giặm bao lần vẫn nhạt phai.

Mưa gội cho thêm buồn vóc liễu,

Sương rơi chi để lạnh hồn mai!

Trăm say không ấm lòng cô quạnh,

Lạnh thỏi son môi, lạnh gót hài!

                  

Các bài họa: 

Hạ Thái Trần Quốc Phiệt

LIÊU TRAI

Đường trăng bỏ ngõ ít khi cài

Ý đợi chờ hoài bóng dáng ai

Mấy độ thu sang màu lá úa

Bao lần hạ đổi sắc hoa phai

Ve sầu rỉ rích quanh cành phượng

Én biếng lòng vòng quẩn gốc mai

Lặng giữa thinh không huyền hoặc quá!

Vết xưa hằn đó dấu nhung hài.

                   

Song Châu Diễm Ngọc Nhân 

SÂN RÊU

Song trăng lơ lửng bóng trăng cài

Ai vẫn chờ ai vẫn đợi ai ...

Ý ngọc người trao không dám nhạt

Lời vàng bạn gởi chẳng hề phai

Nắng mưa càng đượm tình tơ liễu

Sương tuyết thêm nồng nghĩa trúc mai

Nhưng đã bao đông trời giá lạnh

Sân rêu sao vắng gót vân hài ...

                   

Miss BOSNIA 2013. Photo from www.missworld.com

Cao Linh Tử 

BÀ CÔ Ế

Thôi đành cắt tóc bỏ trâm cài

Luống tuổi xuân thì khoe với ai

Cá lóc chợ đông già kén chọn

Hoa lài gió lạnh sớm tàn phai

Trai tơ hám của nên Tần Tấn

Gái ế treo mồi kết trúc mai

Cái giá trầu cau sao mắc mỏ

Nhiều khi diễn vở kịch bi hài.

                    

Ký Gàn

TẮT LỬA LÒNG

Rào che ngõ chặn cửa then cài

Tự khóa giam mình chả đợi ai

Trông ngóng bao thu tình mãi vắng

Mong chờ mấy hạ sắc càng phai

Duyên phần cắt đứt đường tơ liễu

Số phận còn đeo sợi tóc mai

Dập tắt lửa lòng đừng trách móc

Nay thôi gương lược với hình hài

                   

Nguyễn Gia Khanh

NGÓNG CỐ NHÂN

Dẫu biết tường đông đã kín cài

Mà lòng mãi tưởng bóng hình ai

Thơ suông rượu nhạt càng thêm quạnh

Đường vắng hương thừa cũng đã phai

Đau nhẽ nhân tình say mộng điệp

Buồn thay phận liễu đẫm sương mai

Chiều nay có kẻ rưng rưng ngóng

Lối cũ bâng khuâng đếm dấu hài.

Miss CHINA 2013. Photo from www.missworld.com

Trần Ngộ

HỒN CÔ PHỤ

Cảnh vắng tường rêu then cửa cài

Đông về gió lạnh thấm hồn ai

Non vu gối nhớ bờ môi nhạt

Bể ái lòng sầu lệ má phai

Gác tía hắc hiu mờ bóng trúc

Lầu son ảm đạm sắc hoàng mai

Sương chiều bao phủ lòng mông quạnh

Lối cũ thương ai đọng dấu hài

Phan Ý Nhi

TAN VỠ

Ngỡ rằng đẹp mãi lược trâm cài

Mộng rớt sau rèm biết trách ai

Cuộc rượu chớm say thành hoảng hốt

Duyên tình vừa thắm chợt phôi phai

Hồn chùng khánh tận từng đêm tối

Xác khổ điêu linh những sớm mai

Khắc phá cung sầu ngày tháng chết

Mảnh tơ vàng ố vệt khôi hài.

Miss SPAIN 2013. Photo fron www.missworld.com

Võ Sĩ Quý

BI HÀI

Hồng nhan hương sắc tiếng danh cài

Đắm đuối bao lần đã những ai

Mỹ nữ đa đoan duyên thắm nhạt

Giai nhân phức ý nghĩa bền phai

Quân vương nan giải tình giao kết

Thánh đế khổ trình phước mối mai

Đổ nước nghiêng thành xưa lắm hận

Mày râu được mất chuyện bi hài

Thái Huy

VÔ VỌNG

Áo em màu trằng tím hoa cài

Tựa cửa chiều về thương nhớ ai

Nhức nhối con tim vì uất nghẹn

Rã rời tâm trí bởi phôi phai

Ngày về nào biết mà chờ mốt

Bến tới đâu hay há đợi mai

Ba tám năm qua chưa đủ hạn

Hận tình xót nước lắm bi hài.

Dương Hồng Kỳ

CÔ PHỤ

  

Tóc mây thành rối, lược quên cài,

Gió buốt từng canh khóc nhớ ai.

Trăng khuyết gối chăn nồng bỗng lạnh,

Hoa sầu hương sắc thắm dần phai.

Khát khao ân ái bao đêm trắng,

Mộng mị tương phùng một sớm mai.

Ngơ ngẩn tâm hồn ôm trống vắng,

Hư hao tiều tụy cả hình hải.

 Miss JAMAICA 2013. Photo from www.missworld.com

Motthoi 

KIẾP LƯU ĐÀY

Chiến công ngày ấy...huy chương cài

Lạc lỏng giờ đây, biết có ai ?

Dù bóng chinh nhân đà nhợt nhạt

Nhưng hồn Sông Núi mãi không phai

Quê người hoang lạnh khi chiều tối

Xứ lạ cô đơn lúc sáng mai

Số phận đa đoan trời đã định

Trăm năm đành chịu...nát hình hài !

                                                          July 31st. 2013

Trương Văn Lũy (Bình Thuận )

LỠ LÀNG

Trăng nước long lanh- sóng gió cài!

Bên bờ Liễu hạnh biết tìm ai…

Thương tình quá khứ môi chưa nhạt

Tiếc cảnh hôm nay tóc đã phai

Nghe tiếng mưa rào âu cánh nhạn

Thấy cơn hạn hán nhớ cành mai

Đoạn sầu lỡ cuộc buồn man mác

Động mãi trong tâm một dấu hài!

Nguyễn-Phú-Long 

PHẬN HỒNG NHAN 

Êm đềm ngày tháng cổng then cài

Hoa nở trong vườn ai hỡi ai

Gia chủ tưng tiu thời rực rỡ

Đất trời phó mặc lúc tàn phai

Sắc hương lạnh lẽo buồn đêm tối

Ong bướm ơ thờ lúc sớm mai

Thân phận mỏng manh không kén chọn

Đành thôi, duyên kiếp với hình hài.

Miss GUAM 2013. Photo from www.missworld.com

Hoài Việt Nguyễn Vĩnh Tường 

KHÔNG ĐỀ 

Hồng nhan cửa mở chẳng then cài

Kén chọn trông chờ, mấy dám ai !

Chức tước những đòi nên khó kiếm

Phấn son khéo mấy cũng tàn phai

Duyên phần vui nhận đừng mơ mộng

Sắc diện khôn bền chớ đợi mai

Bạc phận sinh ra đời vẫn ví

Khiêm nhu liền tránh tạo khôi hài.

Lê Viên Ngọc 

DÁNG MAI

Mắc chi cửa đóng lại then cài

Thẳng tắp đường đời - ai? kể ai

Cứ bảo nữ nhi là mảnh khảnh

Ngỡ rằng phận liễu dễ tàn phai

Ngất ngây thiên hạ bao gương mặt

Vững chãi phong trần mấy dáng mai

Viên Ngọc - vẫn là viên ngọc ẩn

Đừng cho thế sự đổi hình hài

Hoàng Kim Liên

PHẬN HỒNG NHAN

Tấm thân bồ liễu chẳng trâm cài,

Chỉ có giận mình, biết trách ai.

Kiếp hẩm tinh thần riêng ủ rũ,

Thân côi nhan sắc luống tàn phai.

Bơ vơ gió cợt sầu thân nhạn,

Trơ trọi sương lùa úa gốc mai.

Ai hiểu cho đời tình bạc bẽo,

Hổ mang bạc mệnh thẹn chân hài.

Tâm Hương

ĐỜI CÔ PHỤ

Thân đơn thường cửa đóng then cài

Sớm tối đi về phó mặc ai

Phòng lạnh chăn đơn buồn lẻ bóng

Trâm lười gối chiếc quạnh song phai

Nhớ khi chung bóng vầy Loan Phụng

Nay đã riêng mình rẻ Trúc Mai

Mong gặp tri âm xoay số phận

Đón Xuân tươi sưởi ấm hình hài .

(1/ 8/2013)

Phùng Trần - Trần Quế Sơn 

HỒNG NHAN BẠC PHẬN 

Thương em má phấn,lược trâm cài

Dáng liễu mơ màng biết đợi ai

Xinh đóa hoa tươi vàng nắng gắt

Đẹp mầm nụ thắm nhạt mưa phai

Duyên theo dối cảnh bao chua chát

Nợ trả vay đời lắm mỉa mai

Phủ lớp bụi trần sầu gối chiếc

Hồng nhan bạc phận tủi hình hài.

       

Ngô Văn Giai

MỎI GÓT HÀI 

Em ngồi chải tóc với trâm cài

Tựa cửa nhìn mây, nghĩ đến ai ?

Phòng vắng đìu hiu mưa gió lạnh

Trăng khuya vàng vọt giọt sương phai

Thương chàng trai trẻ thời chinh chiến

Nhớ bạn ngày xưa một sáng mai

Khói lửa điêu tàn người mỗi ngã

Tha hương nghe mỏi gót chân hài.

Virginia

Aug; 03/ 2013

READ MORE - Trang thơ giao lưu của người cao tuổi: PHẬN HỒNG NHAN - Kha Tiệm Ly và thi hữu

CHUYỆN CỦA ĐÀN BÀ - truyện ngắn Nguyễn Khắc Phước

Nhờ chị nhắc đến thằng cha Quân chồng con Huệ, em chợt nhớ đến chuyện này. Vào một buổi tôí mùa hè năm ngoái, em đang ngồi soạn bài thì có một thằng cha xộc vào nhà hỏi: Có vợ tui ở đây

không? Em hỏi: Vợ anh là ai, đến đây có việc chi? Trong bụng em nghĩ chắc là cha mẹ học sinh đến phàn nàn việc gì đó. Thằng cha ấy nói: Tui là Quân, chồng của Huệ, là bạn cùng lớp với chồng của chị, chị không nhớ hả? Em nói: Lâu rồi tui quên. Nhưng vợ anh đến đây có việc chi? Thằng cha ấy hùng hổ: Chị không biết chồng chị đã đeo đuổi vợ tui từ thời học sinh cho đến nay? Họ đã hẹn hò gặp gỡ nhau gần hai chục năm nay, từ hồi chồng chị còn làm ở bệnh viện miền núi. Hồi đó vợ tui lâu lâu lại nói về quê đám giỗ, kỳ thực là lên tận miền núi gặp chồng chị. Hai người đã làm chuyện gì với nhau, có trời biết. Thằng con đầu là con ai, có trời biết. Nhưng chưa hết. Mấy chục năm nay, đêm nào ngủ cũng mớ Quân, Quân. Vài ngày nay nó bỏ đi mất tiêu, không theo chồng chị thì theo ai? Em nổi xung lên, em la hắn: Tên chồng tôi và tên anh giống nhau. Mớ Quân Quân là mớ anh chớ phải mớ chồng tôi đâu? Để tôi nói cho anh nghe. Chuyện mấy người đó ngày xưa yêu nhau là chuyện tình yêu học trò, ai mà không có. Hồi học sinh chính anh cũng yêu đứa nầy đứa nọ, thử hỏi có chuyện gì bậy bạ không? Chồng tôi cũng vậy thôi, tôi tìm hiểu làm gì? Còn hồi chồng tôi làm bác sĩ ở quê vợ anh, giúp đỡ vợ anh thế nào chỉ có anh không biết hoặc biết mà lờ đi còn tôi và bạn bè trong lớp chồng tôi đều biết hết. Vợ anh hồi đó đau bao tử, mình gầy như con mắm. Anh thì công nhân lương không đủ uống rượu lấy chi mà mua thuốc cho vợ. Nghe nói vậy anh ta nổi xung: Chị đừng có xúc phạm tôi nghe. Bây giờ tôi là phó giám đổc rồi nghe, không thua gì bác sĩ chồng chị đâu nghe. Nghe rồi. Nghe hết trơn rồi. Để tôi kể tiếp cho anh sáng mắt ra. Hồi ấy chồng tôi đã bỏ tiền lương bác sĩ mới ra trường của anh để mua thuốc cho vợ anh uống cho đến khi lành bệnh. Chồng tôi nói hết với tôi. Vợ anh không nói với anh sao? Không hả ? Tôi nghe một người bạn cùng lớp với anh nói anh đã kể chuyện này với anh ta mà ? Sao hồi ấy anh hiền hậu dễ thương quá vậy, lịch sự quá vậy mặc dù anh chỉ là công nhân nghèo. Bây giờ anh lên phó giám đốc rồi sao anh mất lịch sự quá vậy? Tự dưng anh xộc vào nhà tôi để kiếm vợ anh. Tôi giữ vợ anh làm gì?. Anh ta la lối: Chị đừng có chưởi mắng tôi kiểu đó, nghe chưa?. Tôi là chồng, tôi có quyền tìm vợ tôi bất cứ nơi đâu, lôi cổ nó ra để trị tội, trị luôn thằng cha nào quyến rũ vợ tôi, làm tan nát nhà tôi. Em cũng la lối: Anh là đồ ăn cháo đá bát. Chồng tui giúp vợ anh lành bệnh, tui biết và ủng hộ, anh còn không cám ơn, đằng này lại đến đây la lối ỏm tỏi. Chồng tôi bây giờ đang tu nghiệp bên Mỹ, anh có muốn thì qua bên ấy mà tìm. Mẹ chồng em lên tiếng: Này cái anh kia, sao anh phó giám đốc mà khờ quá vậy. Nếu vợ anh bỏ anh theo con tôi thì con dâu tôi nó tìm vợ anh để đánh ghen chớ mắc chi lại chứa chấp vợ anh ở đây. Con tôi đã đi Mỹ sáu tháng nay rồi còn vợ anh ở đâu thì ai mà biết. Hay là anh đang âm mưu chuyện gì đây. Thằng cha Quân đó mậm hực bỏ đi. Mấy ngày sau em tới khu bán rau củ trong chợ để hỏi tin về Huệ và cuối cùng tìm được Huệ, thì đúng như bà mẹ chồng em nói, Quân đang âm mưu tìm cách ly dị Huệ bằng cách tung hỏa mù, như người ta nói: Bậu gieo tiếng dữ cho rồi bậu đi. Anh ta đang có bồ nhí. Em hỏi Huệ bỏ đi đâu trong mấy ngày đó, nó nói đi tìm đi tìm con mẹ cầm cái, làm chủ hụi. Đến ngày Huệ hốt hụi thì nó trốn mất tiêu, không có tiền để đưa cho Quân đi công tác. Em nói: Đi công tác thì có tiền của nhà nước chu cấp đầy đủ, chớ mắc chi lại lấy tiền bán rau củ của Huệ để chi?. Huệ nói đã bắt được nhiều thư từ của con bồ nhí ấy, hai người định dẫn nhau đi chơi. Chồng Huệ dựng chuyện Huệ đã theo chồng em gần hai chục năm nay và hai đứa con của Huệ không phải là con của hắn. Làm gì có chuyện ấy được. Hồi tụi nó lấy nhau, anh Quân chồng em còn đang học ở Sài Gòn. Tụi em gặp nhau trong ấy và yêu nhau. Tụi em lấy nhau sau khi anh Quân tốt nghiệp và khi chồng em gặp lại Huệ ở miền núi thì nó đã có hai con rồi. Chồng Huệ nói bây giờ hắn có chục bồ nhí cũng không ai làm gì hắn. Bất cứ lúc nào Huệ về trể là nó cứ hàm hồ cho rằng Huệ đi theo chồng em. Rồi nó đánh đập Huệ. Em nói nêú Huệ đưa cho cho chồng nó bao nhiêu tiền, nó cũng cho con bồ nhí ăn hết. Em bàn với Huệ cứ để cho Quân tự do với con bồ của nó nhưng đừng đưa đồng nào cho Quân hết. Nếu nó đánh đập cứ đến báo với công đoàn và thủ trưởng của cơ quan xong về nhà cha mẹ ở nhờ. Kết quả chị biết sao không? Quân bị con bồ nó lột sạch hết tiền, lại còn bị cơ quan tố cáo tội tham nhũng. Sau đó, bị thuyên chuyển công tác. Bây giờ hả? Hình như tụi nó đã trở lại với nhau. Có lần trong một đám cưới, chồng Huệ thấy em, có lẽ nó xấu hổ nên bỏ đi nơi khác. Có điều lạ là chồng Huệ giống tên với chồng em. Có lẻ vì anh chàng kia có tên Quân nên Huệ mới lấy. Có lẻ Huệ chỉ yêu cái tên ấy thôi chứ Huệ chẳng yêu chồng và cái tên ấy đã làm Huệ khổ sở. Và cái anh chàng Quân ấy cũng dấu trong lòng một nỗi đau rằng vợ mình đã yêu một người khác trước khi lấy mình, dù chỉ là một mối tình học trò thơ ngây. Dấu mãi cho đến khi có cơ hội là dựng chuyện để phục thù. Và không biết em có lỗi gì trong chuyện nầy không?

NKP

2007

READ MORE - CHUYỆN CỦA ĐÀN BÀ - truyện ngắn Nguyễn Khắc Phước

MÙA QUA - thơ Vĩnh Thuyên

Mong manh quá làm sao trói đươc

Một tâm hồn nửa thực nửa hư

Đã không thể người đâu có thể

Một nhát đau ... Hạ chết từ từ

Sợ ngủ say nửa khuya trở giấc

Buồn vu vơ nhớ đến lạ kỳ

Sợ gió mang những điều rất thật

Sợ lá vàng thu vội sang đông

Những chuyến xe lao xao ven phố

Chở gì đi và chở ai về

Chuyến xe đêm lạnh lùng góc chợ

Chở mùa nào ... mà phố mãi mê...

Vĩnh Thuyên

duongvinhthuyen@gmail.com

READ MORE - MÙA QUA - thơ Vĩnh Thuyên

BẠN BÈ ƠI! - Trường Hải Lê Văn Đông

(Nhớ về bạn bè lớp 10B cấp 3 Thanh Chương 1, 1968-1971)

Bạn bè ơi!

Bốn mươi năm gặp lại

Thời gian thật xa, thật dài

Quá nửa đời người

Tuổi xuân gửi lại

Ta sống hôm nay với hiện tại

Còn phần kia trong tâm tưởng suy tư.

Mảnh đất Thanh Chương quê nghèo lam lũ

Nuôi ta khôn lớn mỗi ngày.

Mái trường xưa sơ tán cạnh bìa rừng

Tuổi trẻ đến trường giữa thời bom đạn

Sống hồn nhiên như những thiên thần

Bao khát vọng dấu yêu thời tuổi trẻ

Bạn bè ơi đã bốn chục năm rồi

Lớp 10B mùa hè bảy mốt

Tưởng đã xa nay lại hoá gần

Tấm ảnh cũ nhạt nhoà theo năm tháng

Kỷ niệm thân thương quá khứ dội về:

Đây thằng bạn thông minh, tinh nghịch

Thích pha trò cả lớp cười ran.

Kia bạn nữ xinh xinh thích làm duyên dáng

Mắt liếc đong đưa, nụ cười sóng sánh.

Các thầy cô nhiệt huyết nhân từ

Dạy cho ta biết bao điều mới mẻ.

Bạn bè ơi mùa hè bảy mốt

Ngày ra trường mỗi đứa một nơi.

Đứa cầm súng lên đường đánh Mỹ

Đứa du học nước ngoài chuẩn bị tương lai

Đứa vào sư phạm, làm nghề dạy học

Đứa giao thông, thủy lợi, công trình

Đứa đi công an, đứa vào hàng hải

Đứa lên nông trường xây dựng quê hương...

Cống hiến tuổi xuân mọi miền đất nước

Rong ruổi bước chân chưa hẳn điểm dừng.

Chớp mắt thời gian, tuổi đời sáu chục.

Mái tóc xanh nhuộm sương muối mây trời.

Thương các bạn chúng ta không còn nữa

Tuổi thanh xuân nằm lại chiến trường

Dừng cuộc đời mãi mãi tuổi hai mươi!

Bạn bè ơi hôm nay gặp mặt

Bồi hồi thương nhớ rưng rưng

Ước một điều không bao giờ có được

Để được một lần trở lại ngày xưa

Tay được nắm tay, trong ánh mắt cười.

Đông đủ bạn bè một thời thuở ấy

Tuổi mười tám, hai mươi hồn nhiên trong sáng

Ôi! bao giờ trở lại ngày xưa!

Chỉ là giấc mơ, chỉ là nuối tiếc!

Bạn bè ơi!

Buổi hội ngộ bồi hồi xúc động

Ta sống với ta trong tâm tưởng bạn bè.

Anh Sơn, Tháng 15/3/2011

Trường Hải Lê Văn Đông
ledong6853@gmail.com

READ MORE - BẠN BÈ ƠI! - Trường Hải Lê Văn Đông

TRÁCH ĐÊM – thơ Huỳnh Gia

Ơ! chừ thả giấc mơ rơi

Xoay tròn mắt bão khoảng trời nhớ nhung

Ngày xưa ...

xa đến vô cùng

Vô tình chi những bước chân lạc lầm?

Đêm ...

đừng vọng khúc dư âm ...

vào nơi sâu thẳm

nẩy mầm băn khoăn

Bình minh tỉnh giấc

ăn năn.

Trách đêm treo nửa mảnh trăng

phỉnh phờ ...

Xin đừng đùa cợt giấc mơ

Kẻo sương thấm lạnh hồn thơ cả đời ...

Đêm không gom được ý lời

Thì chăng xóa nổi một thời nhớ - quên ?

Ơ... ! mùa

Xin gọi nắng lên 

Đêm dùm ở lại phía miền yêu thương

Xin đừng ru điệu vấn vương

Xuôi con thuyền vọng bến tương phùng .

Rồi ...

Huỳnh Gia

15/09/2012

huynhmai263@yahoo.com

READ MORE - TRÁCH ĐÊM – thơ Huỳnh Gia

ĐỐ KIỀU – Lê Hoàng

Lê Hoàng

Nói đến truyện Kiều, thì hầu như mọi người đều đã biết đến “Truyện Kiều”với nhiều tựa đề như: “Đoạn trường Tân Thanh”; “Truyện Thúy Kiều” v.v...Bất cứ ở đâu, hễ có người Việt Nam thì ở đó có “Truyện Kiều”.

Truyện Kiều của cụ Nguyễn Du đã có hơn hai trăm năm, trải qua bao thăng trầm của lịch sử dân tộc, tác phẩm “Truyện Kiều “ của cụ Nguyễn Du vẫn mang  đầy ý nghĩa và tỏa sáng giá trị văn học nghệ thuật. Tác phẩm này đã vượt không gian và thời gian để trở thành di sản văn hóa của nhân loại, làm vẻ vang dân tộc Việt. Là một tuyệt tác, việc đối đáp bằng những ngôn từ, lời lẽ trong truyện Kiều cũng đã trở thành một hình thức sinh hoạt văn hoá của một số cộng đồng người Việt, và Truyện Kiều đã được nhiều người vận dụng vào các lĩnh vực khác nhau như: Bói Kiều; Dự đoán Kiều; Đố Kiều; Lẩy Kiều v.v...

Về đố Kiều: Truyện Kiều được đông đảo người đọc say mê, nên thuộc Kiều cũng là niềm tự hào của nhiều người, họ đố nhau từng chữ, từng ý nghĩa, từng hàm ý vận dụng vừa ẩn ý vừa nghĩa bóng.v.v...

       Ví dụ:   “Còn thiên Tích Việt ở tay,

                 Nổi đêm khép mở, nổi ngày riêng chung”   
(Là cái gì?)

       Trả lời:   Là cái Quạt.

       Hoặc:    “Rõ ràng trong ngọc trắng ngà,

                 Sầu tuôn đứt nối châu sa vắn dài,

                     Một mình âm ỹ canh chầy,

                 Đoạn trường ai biết kiếp này mới thôi”

Giải:  Là cây nến.

Trong Văn học đại chúng dân gian, nếu tục ngữ là trí khôn, là kho tàng kiến thức, đạo lý về đối nhân xử thế; và ca dao, dân ca là tiếng nói của tình cảm, thì câu đố là tiếng cười của trí tuệ, của sự thông minh, tinh tế và linh hoạt.

Là một hình thức tiếp thu Truyện Kiều vô cùng sinh động và độc đáo, đố Kiều có thể có hai loại: Mượn Kiều để đố  va dùng ý Kiều để đố.

Mượn Kiều để đố thì có vế đố tập Kiều. Loại này được thể hiện qua các câu thơ đã được chuyển từ không ẩn dụ thành nghĩa ẩn dụ. Hình tượng câu thơ được  gán ghép với cách hiểu khác. Có hai cơ sở để chuyển hóa câu Kiều thành câu đố loại này, hoặc đều dùng phương tiện nhận thức và không phản ánh thế giới khách quan bằng hình tượng hoặc phản  ánh câu đố được trình bày nửa kín, nửa hở. Mượn cái nọ để nói cái kia vì câu lục bát Kiều thường đa nghĩa. Lời đố mô tả những yếu tố cấu tạo nên vật đố, nhưng chỉ cần đưa ra một vài đặc điểm chính có thể kèm thêm một vài điểm phụ như:

“Rõ mình lạ vẻ cân đai,

“Sao cho trong ấm thì ngoài mới êm “. 
(Cái chăn)

Loại đố về truyện Kiều: Trong đó vế đáp là một tập Kiều, thường được diễn ra dưới hình thức hát đối; hát đối đáp giao duyên giữa nam, nữ nông thôn.

Tính nghệ thuật của câu đố Kiều là ở nét tương đồng giữa nhận thức và hiện thực khách quan, mối liên hệ giữa chúng thật bất ngờ, khiến câu đố càng thú vị, tạo nên một ý nghĩa mà người đố có thể sáng tạo trong quy ước ngầm.

Ví dụ:   “Truyện Kiều anh thuộc đã làu,

Đố anh kể hết hai câu hết Kiều?”

Trả lời: “Trăm năm trong cõi người ta,

Mua vui cũng được một và trống canh”.

Thực ra đây là một câu đố khá hóc búa vì Truyện Kiều dài tới 3.254 câu thơ, thì làm sao tóm tắt trong hai câu được?

Đặc trưng cơ bản của hình thức đố này là Truyện Kiều phải rất quen thuộc đối với cả người đố lẫn người được đố, vì vậy khi Truyện Kiều được dùng làm vật đố cũng nhằm thoả mãn nhu cầu kiểm tra nhận thức của hai bên về Truyện Kiều. Câu đố còn đem lại cho người dân Việt Nam những tràng cười khoái trá, khoái không chỉ ở chỗ giảng được, mà ngay cả bản thân câu đố; nhiều câu đọc lên đã thấy ngộ nghĩnh, hóm hỉnh, có khi một vài điều đưa đến tục hóa, giảng được hay không cả hai bên đều cười xòa.

Ta hãy xét câu đố Kiều sau đây:

“Cánh hồng bay bổng tuyệt vời,

Đinh ninh hai miệng, một lời song song”.

(Cái diều có gắn ống sáo)

Chứng tỏ, người đặt ra câu đố không những rất thông hiểu về Truyện Kiều mà còn hiểu kỹ về các loại nhạc cụ.

“Kiếp hồng nhan có mong manh,

Liễu bồ mình giữ lấy mình cho hay.

Nỗi lòng càng nghĩ càng cay,

Nỗi đêm khép mở, nỗi ngày riêng chung.

Vì ai ngăn đón gió đông,

Để lòng thì phụ, tấm lòng với ai,

Dẫu sao cũng ở tay người”.  
(Cái quạt giấy).

      

Còn như:   “Truyện Kiều anh đã thuộc làu,

               Đố anh đọc được hai câu tám người?”

Hoặc:       “Truyện Kiều anh đã thuộc làu,

Nhớ chăng đoạn nói nàng Kiều có...mang?”.

Đáp:        “Đầy sân gươm tuốt sáng lòa,

              Thất kinh nàng...chữa hẳn là có mang”.

Nguyên câu 1643: “Đầy sân gươm tuốt sáng lòa,

Thất kinh nàng chữa biết là làm sao !”.

Hoặc:       “Ai cắt buồng trứng đi rồi,

              Mà còn đẻ giống sinh nòi hả em?”

Trả lời:     “Hoạn Bà, bà hoạn chứ ai!

              Hoạn rồi mà vẫn sinh nòi Hoạn Thư”.

Đây là cách hiểu theo ý ẩn dụ của danh từ Hoạn biến thể thành động từ.

Về đố nhân vật Truyện Kiều:

         “Đồn rằng anh thuộc truyện Kiều,

    Ai cha, ai mẹ, dập dìu rể con?

         Ai mà mở phố lầu son,

    Ai tu hành đắc đạo, ai bán buôn kiếm lời.

        Ai tự vẩn, ai cứu người?

    Ai tụ binh tập mã, ai thời viết kinh?

         Ai lừa lập kế điều binh,

    Ai thời thi đậu, triều đình quan cao?

         Ai thời tứ xứ anh hào,

    Thì anh giảng hết luận vào em nghe”.

Trả lời: “Ông bà viên ngoại mẹ, cha.

               Vương Quan, Kim Trọng ấy là rể, con.

                     Tú bà mở phố lầu son,

              Giám Sinh họ Mã bán buôn kiếm lời.

                     Giác Duyên tu đạo cứu người,

              Thúy Kiều tự vẩn, lại ngồi viết kinh.

                     Hồ Công lừa kế điều binh,

               Vương - Kim thi đậu trình đình quan cao.

                      Bốn phương phất ngọn cờ đào,

              Là chàng Từ Hải  anh hào Việt Đông.

Về ngâm Kiều vấn đáp:

      “Thúy Kiều chàng đọc đã làu,

Nay em hỏi hết mấy câu cùng chàng,

      Đi đâu mà gặp Kim Lang?

Người đâu trong lúc mơ màng thấy nhau?

      Ai mà gầy dựng mối sầu?

Vì ai nên phải thanh lâu chịu đành?

      Tại sao phải mắc Sở Khanh?

Yêu ai mà lại chịu mình chồng chung?

      Tại sao phải tới cửa công?

Tại sao lại được đuốc hồng kiệu hoa?

      Hoa Nô ai đặt tên là ... ?

Vì sao lại phải đổi ra Trạc Tuyền?

      Ai đâu gặp được Giác Duyên,

Vì sao sau lại tới miền Châu Thai?

      Gặp ai là kẻ anh tài,

Báo ân báo oán, trong hai nợ trần?

      Ai mà quyết kế đóng quân?

Nghe ai, Từ đã về thần thu linh?,

      Ai mà không phải chung tình.

Sông nào lại quyết quên mình cho cam?

      Ai mà lập một thảo am,

Nghe lời ai dạy, nên làm bên sông?

      Chàng mà giải hết cho xong,

Thì chàng chính thức vốn giòng nho gia?

Ví vấn đáp Kiều:

Nam: 

      “Đêm khuya cửi lạnh canh trường,

Vì hoa nên phải đánh đường tìm hoa.

      Thuyền tình vừa ghé tới nơi,

Ai người thục nữ ra chơi thuyền tình?”

Nữ :              

      “Đêm khuya cửi lạnh canh trường,

Tiếng ai như tiếng người thương gọi Kiều.

      Mấy lâu ni Đông liễu Tây đào.

Mặt tơ tưởng mặt, lòng ao ước lòng”.

Rõ ràng, trong mỗi câu, mỗi chữ đều liên quan đến Kiều, vậy Kiều bị bắt vào thời gian nào?

      “Đêm Thu gió lọt song đào,

Một vầng trăng khuyết, ba sao giữa trời.”

Đây là hai câu thơ thể hiện bút pháp tài tình của đại thi hào Nguyễn Du, về không gian là tả cảnh đêm thanh vắng, về thời gian là lúc Kiều ra trước Phật đài rồi bị bọn người lạ bắt cóc.

Để trả lời câu hỏi này, xin quý vị nghe Giáo sư Hoàng Xuân Hãn lý giải như sau: “Đường quỹ đạo của mặt trời có tên là Hoàng đạo. Hoàng đạo có 12 chòm sao quan hệ mà ta thường gọi là chòm sao Hoàng đạo. Nhị thập bát tú chỉ có một phần ở gần đường ấy như các sao: Giốc, Cang, Đê, Phòng, Tâm, Vĩ, Cơ, Đẩu, Ngưu, Nữ v.v...

Đường quỹ đạo của mặt trăng có tên là Bạch đạo thì vị trí không nhất định, nhưng quanh co bên đường Hoàng đạo, và có thể vượt qua vùng Nhị thập bát tú. Phàm trong một năm, trong mỗi ngày mặt trời đến một chỗ khác nhau, nên vị trí của mặt trời đối với những chòm sao có thể cho ta biết ngày, tháng, mùa trong năm.

Ví dụ: Mặt trời ở sao Giốc là vào trung tuần tháng 9 dương lịch.

Mặt trăng có tròn, có khuyết, mặt trời thì không. Mặt trời tự nó sáng nên trông phía nào cũng thấy một mặt tròn sáng màu đỏ.

Mặt trăng vốn tối, nhưng nhờ có mặt trời chiếu vào nên mặt trăng nhận ánh sáng của mặt trời mà sáng. Tuy nhiên mặt trăng chỉ sáng có một nửa. Đường phân giới hai nửa sáng và tối là một vòng tròn. Mặt trăng có thể ví như một quả cầu, một nửa sơn trắng, một nửa sơn đen. Tùy hướng ta đứng, ta có thể thấy toàn phần mặt trăng, hoặc một phần, hoặc là không thấy gì cả.

Lúc mặt trăng quay cả mặt sáng lại ta thì ta thấy tròn. Khi trăng quay phần lớn tới ta thấy khuyết (Vào các ngày 12, 13 và 18, 19 âm lịch). Khi trăng quay, quay phần ít  sáng về ta thì ta thấy trăng lưỡi liềm (Vào các ngày mồng 3, 4, 20, 27 âm lịch). Và khi trăng quay một nửa thì ta thấy hình bán nguyệt (Vào các ngày mồng 7, 8, 23, 24 âm lịch). Thấy trăng tròn là biết ngày rằm, 16; nhìn trăng như đường mày mỏng biết là đầu tháng hay cuối tháng; còn trăng bán nguyệt thì biết là mồng 7, 8, 23, 24 âm lịch.

Điều quan trọng nhất là làm thế nào để phân biệt được đầu tháng hay cuối tháng? Nghiệm thấy: Lúc đầu tháng, ta thấy trăng lúc đầu hôm về phương Tây và đường cong ngoài về phía Tây (Thượng huyền); cuối tháng thì ngược lại. Trăng thấy về quá nửa đêm ở phương Đông (Hạ huyền) là lúc trăng nửa vành mà đường huyền quay về phương Tây, chớ không quay về phía dưới. Như vậy, qua quan sát mà nghiệm ra, hoặc lấy lý luận để suy diễn thì đều dễ hiểu, vì trước ngày Hạ huyền vào ngày 3, 4 thì có “Nửa vầng trăng khuyết. Mặt trời cách mặt trăng 45 độ về phương Tây”.

Lời đoán: “Nửa vầng trăng khuyết “ là một; “ba sao giữa trời” là hai; “ Đêm Thu” là ba và “ Đêm Thu gió lọt song đào” là bốn. Vậy thì:

1.    “Nửa vầng trăng khuyết”: Ngày này chưa đến mồng 7 hoặc quá 20. Kiều lúc bấy giờ còn ra Phật đài khấn vái thì trăng này là trăng đầu hôm. Vậy hôm ấy chưa đến mồng 7. Còn về tuần ấy thì lúc này sao đã rõ, trăng đã thấp lắm; như vậy trăng lúc này là trăng ở trung độ hai tuần trên; như thế Kiều đã bị bắt vào ngày mồng 4.

2.    “Ba sao giữa trời”: Ba sao nào đây? Đương nhiên ba sao phải là chòm sao đẹp, đứng gần mặt trăng mới tạo được cảnh nên thơ. Vậy chòm ba sao này nằm trong vùng Hoàng đạo và Bạch đạo, chỉ có thể là sao Tâm. (Sao Tâm là sao ở đuôi con vịt - Sao Vỹ) và 4 sao đuôi nằm ngay trên (Sao Phòng). Ngoài ra, Thúc Sinh cũng còn có tên là Tâm. Đồng thời, vầng trăng khuyết với ba ngôi sao nằm trên thành chữ Tâm. Theo đó, Kiều đã bị bắt vào giờ Tuất, ngày 4 tháng 9 năm Gia Tĩnh, Triều Minh.

      “Đêm Thu gió lọt song đào,

Nửa vầng trăng khuyết ba sao giữa trời”.

Đọc hai câu thơ ấy chúng ta thấy rằng phòng của Kiều quay về hướng Tây Nam. Khi Kiều ngồi trong phòng thì gió thổi qua cửa sổ; nhìn lên thấy trên trời có nửa vầng trăng khuyết và ba sao. Với lý luận thông thường, khoa học thiên văn đã khám phá ra được câu đố Kiều về chuyện cô Kiều đã bị bầy Côn Quang bắt vào giờ Tuất, ngày 4 tháng 9.

Hãy đọc mấy câu thơ của cụ Tiên Điền để ngẫm đến cái hay của Truyện Kiều:

      “Rằng quen mất nết đi rồi,

Mà trong lẽ phải có người có ta,

      Đều là nghề nghiệp trong nhà,

Câu thần lại mượn bút hoa vẽ vời,

      Gọi là trả chút nghĩa người,

Còn vầng trăng bạc, còn lời nguyền xưa”./.

Lê Hoàng

(Mạn phép tham khảo nhiều tài liệu)

READ MORE - ĐỐ KIỀU – Lê Hoàng