CHÙM THƠ PHAN NAM

Phan Nam

Chùm thơ Phan Nam

DÁNG HÌNH ĐẤT NƯỚC

sau ánh đèn hiu hắt xuyên qua thế kỷ
những dáng người gầy gò lặn lội trong đêm tối
những chuyến xe chuyên chở mùi quê hương
những bước đi gội sạch lòng phố hội

họ đánh rơi giấc ngủ mỗi khi đêm về
công việc thiêng liêng cao quý sau chiếc khẩu trang
vẫn âm thầm quét dọn bao thứ được gọi là rác rưởi
nếu không có họ đất nước có rạng ngời

không một lời oán thán sau gánh nặng mưu sinh
tất bật qua ngày rồi lại lủi thủi trong đêm
vẽ nên bức tranh của hạnh phúc vĩnh cửu
xin cúi đầu tạc dạ những con người không bao giờ khoác lên mình tà áo ngọc ngà cao sang

dọc mọi miền Tổ Quốc tươi đẹp rộn ràng
bao trò quái đản xé rách ý thức như kẻ vô học
hãy dọn linh hồn thắp sáng một nền văn hóa ngược
trân trọng những con người nhỏ bé tạo nên dáng hình đất nước…

Đà Nẵng, 27.2.2016

THIÊN THẦN CỦA MẸ

nắng vương bờ môi mỏng
nghe rát rạt đôi má hồng bé nhỏ
đôi môi nào đong mặn mòi tình thương
bao la thanh âm ngập ngụa bến bờ

cánh đồng làng tung tóe bóng chiều muộn
gọi đất trời vào giấc ngủ dâng tràn
gọi cánh chim bay vội tìm chỗ nấp
nhánh mạ non ấp ủ những linh hồn

thiên thần bé bỏng rùng mình dưới làn da phỏng rộp
cháy đen nụ cười, rơi rụng mùa màng
cơn mưa chiều len vết nứt niềm tin
nuôi giấc mơ êm dịu ngàn hoa nở

thời con gái e thẹn chưa hé mở
dòng sữa ngào ngạt còn kết tinh trời đất
sương tinh khiết đọng trên cành mắt biếc
thấm cõi lòng, thấm mạch máu trong ngần

câu hò chiều ru con vào truyền thuyết
kéo đời con qua vết xước thời gian…

Đà Nẵng, 2.3.2016

TỲ VẾT

cái ly trên thành cửa
lâu ngày không lau sẽ mốc meo
bụi bám nhành hoa khô
đã từng: ai trao ai tặng trong quên lãng

đã bao nhiêu ngày ta chưa đụng vào xó xỉnh đó
thầm nhặt hương yêu ngã ngủ phía bốn bể chân trời
lên men hạnh phúc mùa gió ngã
tắt lịm dần khi chạm vào cuộc đời

cánh hoa héo queo sắp đặt ký ức thăng hoa cái đêm hôm ấy
hình như thời gian tát cạn giây phút mà những linh hồn đi rong
cuồn cuộn giấc say
cuồn cuộn ảo ảnh

thầm nghĩ đã bao lâu rồi ta chưa quay trở lại
đường về nhà chắc chắn không chỉ là độc hành
và rất lâu sau khi hình hài phác họa
ngôi nhà ngập tràn bước chân vội vã

vẫn là cái đêm hôm ấy khi sức lực kiệt quệ
người đàn ông lục tuần hít hà khói thuốc si mê
nhanh rót cho mình một chút, một chút thôi
tỳ vết trên khuỷu tay bụi bặm khẽ nhòm vào giấc mơ xa hoa màu mè…

Đà Nẵng, 3.3.2016

CHẠM KHẮC Ý TƯỞNG

- Kính gửi chú Bình Địa Mộc -

chạm khắc ý tưởng

chắc chắn đó không chỉ là sương khói chập chờn

chắc chắn đó không phải là vết sẹo của tình ái

nhân bản yêu thương của những cặp hoang thai

lâu đài lương tâm chém rớt trần tục

nghe  xã hội lắm chuyện bao công

thấy bức tranh mục ruỗng

ngửi tâm hồn chạm đáy so le

bát cơm thừa đổ cho loài động vật được gọi với cái tên mĩ miều: thú cưng

lòng người đầy rẫy khát thèm, đố kỵ

thấy người gặp nạn cứu giúp

cuối cùng lên bàn thờ gột rửa tâm hồn với bát nước, cây hương và sự bố thí

vàng mã đó ngập tràn

đốt cháy sự tốt đẹp

đốt cháy bao cõi thiện

rơi địa ngục ban duyên

phước lành chỉ là phù phiếm xa hoa

mộng phù du là mộng của ngày xưa

mộng ngồi mát ăn bát vàng là mộng của ngày nay

than ôi! ý tưởng chở che tâm thành

Đà Nẵng, 4.3.2016

PHAN NAM

Tự bạch:

 Hiện đang theo học chuyên ngành báo chí, Khoa Ngữ Văn, trường ĐH sư phạm – ĐH Đà Nẵng. Mặc dầu theo học ngành báo nhưng tôi lại thích viết văn, làm thơ. Bắt đầu sáng tác vào năm 18 tuổi (2013) và đến nay có một số bài viết ở thể loại thơ, tản văn, truyện ngắn đăng trên một số trang web giới thiệu văn học nghệ thuật, báo, tạp chí.

Mới là bước đầu nên cũng còn non tay mong được mọi người ủng hộ, chia sẻ. Có một lần người bạn của tôi động viên: văn thơ là linh hồn của cuộc sống, nên tôi luôn thao thức với từng con chữ, luôn luôn sáng tác để cho ra những đứa con tinh thần, để thêm hương vị mỗi ngày, để cảm nhận cuộc sống muôn màu qua những câu thơ vội, những trang văn còn dang dở…

Phan Văn Nam. 

Bút danh: Phan Nam. 

Phone: 016866 642 109. 

Email: <phanvannamsp@gmail.com>

READ MORE - CHÙM THƠ PHAN NAM

HÃY CƯU MANG LẤY EM - Hồng Tâm

   
               Tác giả Hồng Tâm

HÃY CƯU MANG LẤY EM

Đây là hoàn cảnh của em Trần Văn Trung sinh năm 1994 quê tại Thanh Lộc Can Lộc Hà Tĩnh. Hiện em là sinh viên năm cuối đại học Bách Khoa Hà Nội.
Trung bắt đầu thấy biểu hiện sức khỏe kém dần từ tháng 1/2016. Ban đầu do thương mẹ nên Trung giấu và chỉ nằm ở nhà trọ chịu đựng trong suốt một thời gian dài. Đến cuối tháng 1/2016, do diễn biến sức khỏe ngày càng tệ nên Trung đã về quê sớm để tiện cho gia đình chăm sóc. 

Bắt đầu từ ra Tết bạn nhập viện và điều trị tại phòng cấp cứu bệnh viện Phổi trung ương. Bệnh tình chuyến biến phức tạp, bạn được chuyển qua viện Huyết Học và Truyền máu trung ương. Tại đây, theo các xét nghiệm, Trung đã bị viêm Leucemi cấp L2 (ung thư máu). Sau gần 3 tuần điều trị, mỗi một ngày tốn kém trên dưới 5 triệu đồng,. Đến hôm nay 7/3, các bác sĩ nói với gia đình cho bạn về quê vì tình hình đã quá xấu. Nhưng gia đình bạn vẫn nghĩ còn nước còn tát nên 6h tối 7/3 đã chuyển qua viện Việt Đức. Sau 6h nhập viện thì các bác sĩ ở Việt Đức chuẩn đoán tình hình của bạn rất nguy kịch. Tràn dịch các cơ quan trong cơ thể và thiếu máu trầm trọng (biến chứng của ưng thư máu), các bác sĩ sẽ cố gắng hết sức nhưng sự sống của bạn chỉ còn được tình bằng giờ, bằng ngày.
Gia đình Trung cũng rất khó khăn, mẹ đơn thân đã già và cũng bị bệnh, hộ nghèo. Mặc dù chi phí điều trị đã vượt quá khả năng chi trả, gia đình vẫn đang cố gắng chạy chữa.Toàn bộ chi phí cho đến thời điểm hiện tại, gia đình Trung đều phải đi vay mượn. Đến tối ngày hôm nay, khi trả tiền cho 2 túi máu (2.980.000), thì tiền để điều trị cho Trung chẳng còn bao nhiêu. Vì đặc điểm của bệnh, Trung bị thiếu máu trầm trọng (nhóm O RH+). Rất mong thầy cô, anh chị và các bạn có thể giúp Trung và gia đình vượt qua khó khăn này cũng như giúp đỡ gia đình trang trải một phần viện phí.

Đối với em, một người bạn cùng lớp với Trung, đến nay là gần 4 năm đại học. Nó là một đứa rất tốt tính, luôn nhiệt tình, hết mình vì bạn bè. Khi nó bị thế này mọi người đều rất buồn và thương nó, nhưng lực bất tòng tâm, cũng chẳng thể làm gì vì vẫn còn đang là sinh viên, tuy rằng cũng đã cố gắng giúp đỡ Trung về mặt tài chính cũng như chút tinh thần ít ỏi, nhưng so với những chi phí đắt đỏ mà mẹ Trung đang phải gánh chịu thì như muối bỏ bể.
Trong suốt thời gian 4 tuần qua, chứng kiến tất cả mọi thứ bên cạnh Trung, bản thân em và các bạn thấy mình vô cùng có lỗi, vì đến bây giờ em và các bạn mới biết hoàn cảnh của Trung khó khăn đến như vậy. Nhìn Trung mạnh mẽ để mẹ đỡ buồn, dì đỡ buồn, nhìn mẹ và dì Trung chỉ dám khóc nấc thành tiếng mỗi khi không ở cạnh, hay vẫn phải động viên Trung sớm khỏe để cùng đi đá bóng, thật lòng mà nói, em và các bạn vô cùng đau đớn và cắn rứt.

Chính vì vậy, em rất mong các thầy cô, anh chị và các bạn có thể giúp đỡ cho Trung và gia đình. Với lòng hảo tâm giúp đỡ của thầy cô, anh chị và các bạn có thể ủng hộ bằng cách
* Hiến máu (nhóm máu O Rh+) và trực tiếp truyền cho Trung do hiện tại, bệnh viện cũng còn rất ít máu nhóm này.
* Chuyển tiền qua ngân hàng:
STK: 21510001232333 ngân hàng BIDV
Chủ tài khoản Võ Thế Tài.

                                                                      Hồng Tâm

READ MORE - HÃY CƯU MANG LẤY EM - Hồng Tâm

RỒI MÙA NÀO TA KHÔNG NHAU - thơ Vũ Trọng Tâm

RỒI MÙA NÀO TA KHÔNG NHAU 

     

Ngày nào đó tình yêu ôi mê say

Em ơi em! tóc rối sợi tơ bay

Con đường cũ mây giăng chiều sương lạnh

Buồn vu vơ ngùi nhớ bóng nghiêng dài

Xin vuốt tóc một lần ru em ngủ

Có mùa xuân nào vỗ cánh bay qua

Xin một sớm em về qua phố nhớ

Còn thương nhau tình ở lại bên ta

Trời phương đó bây giờ chưa đủ ấm

Không mây mưa mà gió chuyển vào đông

Dấu chân quen đường phố sớm mây hồng

Tình chợt thức,nỗi buồn riêng thắp nến

Nhớ hay quên thuyền chưa về bến

Mưa có qua vùng đất đón đưa người

Ta vẫn thấy môi hồng hương vị ngọt

Đêm hoa đăng tay với hái sao trời

Tình nào ngủ trong mùa thu vàng lá

Tình nào cho tình nào mộng vu vơ

Ta nhắm mắt nghe mùa thu thay lá

Áo ai bay thao thức một trời thơ

Rồi mùa nào ta không còn bên nhau

Em có buồn cho bờ tóc xanh xao

Tình chợt đến như mùa chim én hiện

Tình bay đi hồn thức giấc nghẹn ngào.

             

VŨ TRỌNG TÂM

                  

Gò Công, tháng 3, 2016

READ MORE - RỒI MÙA NÀO TA KHÔNG NHAU - thơ Vũ Trọng Tâm

MÀU THƯƠNG SẮC NHỚ- Bản nhạc Trầm Thiên Thu

READ MORE - MÀU THƯƠNG SẮC NHỚ- Bản nhạc Trầm Thiên Thu

GỞI EM - thơ Nhật Quang

Nhật Quang

GỞI EM

Gởi em chút nắng Sài Gòn

Ca li buốt giá em còn chưa quen

Tuyết rơi,gió lạnh từng đêm

Chênh vênh gối lệch,buốt mềm bờ vai

Gởi em hơi ấm vòng tay

Hương đêm quấn quít...ru say giấc nồng

Ru em một thóang mơ hồng...

Êm êm gối mộng...bềnh bồng vấn vương

Gởi em nỗi nhớ,niềm thương

Đôi bờ lưu luyến,trùng dương mắt sầu

Hờn ghen như thưở ban đầu...!

Dệt yêu thương mãi thắm màu... nhé em !

                                       Nhật Quang

                                         (Sài Gòn)

READ MORE - GỞI EM - thơ Nhật Quang

LỤC BÁT 30 NĂM TRƯỚC - Huy Uyên

Phù-Dung Từ

Tay người một đóa phù-dung

Cuối chân trời cũ ráng hồng mù phai

Ta từ độ lạc xa bầy

Nửa mê nửa tỉnh nữa say lưng trời

Về đâu ơi đám Vân trôi

Cùng ta "cuồng trổi" giọng cười đảo điên

Đêm đi xiêm áo mùi trần

Nhìn hoa mà héo hắt từng cánh hoa !

        

Ba Khúc Buồn

Lá

Nhớ xưa qua suối qua đèo

Em ngồi vọc mấy cọng rêu mốc xì

Thưa rằng một cỏi từ-bi

Suối khe liếc mắt thầm thì với em

Khói sương hang động buông rèm

Vách chênh chếch đứng suối chen lối vào .

Chim

Áo người phai bạc bên cầu

Ta ngồi nối lại nổi sầu quanh ta

Nhìn sông - sông bỏ đi xa

hỏi dòng nước - nước đỏ sa mắt người

Đứng trên cầu giải sự đời

Cầu vồng bảy sắc tắm trời đảo-điên .

Sông

Giá ta buồn đứng giữa đường

Thả chiêm-bao tận mấy phương trời buồn

Cỏi người mù mịt u-minh

Cỏi ta thiên lủng lời nguyền hư-vô .

         

Thiếu-Nữ

Còn trong tôi chút tật-nguyền

Cho nên giờ phải cuồng-điên theo người

Cuộc tình nữa khúc chia-phôi

Khi quay về gọi tên người thâu đêm

Bỏ cho em vạn cơn buồn

Bỏ cho em cả nụ hôn nữa chừng

Em rồi một cỏi mê-cung

Tôi cầm đời thú ngập-ngừng bước ai

Tóc em ngào ngạt hương bay

Trời ơi!tôi một mình quay trở về .

"*" Thánh-địa Champa thế-kỷ 4

             

Ở Mĩ-Sơn"*"

Ngày theo bóng núi ôm chiều

Tương-tư mang tác giọng kêu não-nùng

Về chi đây ơi Mĩ-Sơn

Bao đời tháp đứng mỏi-mòn tiếc thương

Bờ hoang rêu lạnh chân tường

Màu năm tháng cũ còn vương máu người

Triều xưa thành-quách chơi vơi

Nửa khuya như có tiếng cười thâu đêm .

"*" Thánh-địa Champa từ Tk4 Quảng-Nam

          

         

Ở Po Klong Garai"*"

Thôi em xiêm áo ngày xưa

Ngựa xe lối cũ quay về riêng tôi

Ru em cất giọng ca Hời

Ngàn năm còn lại bên đồi quạnh-hiu

Hát chi lạc-khúc lảng-phiêu

Bỏ chi ở lại trời chiều cùng tôi

Hình như trong mắt em trôi

Bóng ai đứng lănhj giữa trời hờn cam

Chiều lên Garai PoKlong

Hết rồi năm tháng triều Chăm ngậm-ngùi .

Huy Uyên

"*"Kinh-đô Champa và Tháp đền thờ vua Po Klong Garai ở Đồi Trầu Ninh-Thuận Tk13+Tk14

READ MORE - LỤC BÁT 30 NĂM TRƯỚC - Huy Uyên

ANH PHÓOC - Truyện ngắn Chu Vương Miện

ANH PHÓOC

Truyện ngắn  Chu Vương Miện

Tôi giải ngũ cuối năm 1966 và làm công chức ở Bộ Cựu Chiến Binh, còn anh Phóoc thì mãi đến đầu năm 1972 mới thuyên chuyển về Bộ này vì anh thuộc thành phần quân nhân loại 2 chờ ngày giải ngũ.

Mới đầu thì anh Phóoc làm nhân viên ở Phòng An Ninh. Sau giải ngũ, anh học một lớp huấn nghệ bên Viện Quốc Gia Phục Hồi ngay bên cạnh, thì anh trở thành Huấn luyện viên cho các học viên Kiếm Thị. Anh cấp bậc Trung Úy Thủy Quân Lục Chiến, bị thương ở chân phải đi hơi hơi khập khiễng. Anh học sau tôi vài năm, kém tôi vài tuổi, nhưng anh và tôi đều có chút liên hệ là đều có ở Thành phố  Đà Nẵng. Tên thật của anh từ ngoài bắc là Phát, còn tiếng Quảng Nam là Phóoc. Thực ra cái tên này có xuất xứ như sau: Khi anh đụng trận bị  thương ở chân, nằm nhà thương Duy Tân, các ghệ  vào thăm, hỏi thăm phòng anh Phóoc, anh Phóoc, thành ra anh có 2 tên vừa Phát vừa Phóoc . Tôi với anh vừa đồng hương đồng xứ gặp nhau nơi quê người coi nhau như anh em. Ngoài những lúc cà phê thuốc lá, anh kể cho tôi nghe về cuộc đời binh nghiệp của anh. Anh nhập ngũ năm 68 Mậu Thân, cấp bậc cuối cùng là Trung Úy đại Đột trưởng. Đại Đội cuả anh nắm quyền có ba Trung Đội. Khi đi hành quân, một Trung Đội đi đầu, ngoài Chuẩn úy Trung Đội trưởng ra thì thêm một thầy Thiếu Úy đại đội phó đi kèm, còn anh là Đại Dội Trưởng đi với một Trung đội tiếp theo, sau cùng là một Trung đội dưới quyền một Chuẩn úy đi áp chót. Anh có một binh sĩ tà lọt, người này phụ trách mang ba lô cho anh và lo phần ăn uống cùng căng mùng màn cho anh ngủ. Anh chỉ đi người không với một cây gậy ba tong  ở tay. Nếu chỉ có như thế thì cũng khỏe re như con bò kéo xe. Đằng này anh lại có cái thú nuôi chim. Chả là anh trụ ở vùng 4 chiến thuật, anh xin hay mua lại được của dân chài lưới một con chím ó già, tiếng bắc là Bồ Nông. Mọi thứ quần áo lỉnh kỉnh anh dồn hết sang ba lô của người binh sĩ tà lọt, còn chiếc ba lô của anh chỉ để nhốt con chim Bồ Nông mà thôi. Khi đụng trận thì anh vừa vác ba lô con chim Bồ Nông vừa chỉ huy. Sau trận thì anh đi xin hoặc xin không được thì anh đi mua cá ngoài chợ cho con Bồ Nông ăn. Con chim này không có tài năng chuyên biệt chi cả, một ngày nó ăn chừng khoảng 4 hay 5 ký cá, ăn xong và ỉa, sau cùng thì chán quá, phần vác nặng  anh bèn mở ba lộ đuổi con Bồ Nông đi. Con Bồ Nông ăn quen rồi, mới đầu không chịu đi, sau cùng thì anh cũng phải lên đường hành quân, bỏ lại con Bồ Nông ở một góc vườn nào đó. Con Bồ Nông đi theo anh một chặng đường rồi vỗ cánh bay về biển mất tăm.

*

Có lúc rảnh rỗi thì anh kể cho tôi nghe về ông già anh.  Ngày ngoài Bắc thì cụ làm công chức chánh nghạch, sau di cư vào Nam cụ bỏ và chuyển qua nghành thầu khoán, rồi học thêm hàm thụ bên Pháp nghành Kỹ sư Hóa Học (hóa chất). Cụ nhận thấy ngoài Bắc tỉnh Kiến An, có hai quận Tiên Lãng và quận Vĩnh Bảo chuyên môn trồng thuốc Lào, trở thành  kỹ nghệ, mà muốn trồng loại cây thuốc này thì đất phải thuộc vào loại tốt số một. Tỉnh Quảng Nam Đà Nẵng có  một nơi tên là Cẩm Lệ chuyên môn trồng và sản xuất thuốc rê Cẩm Lệ. Cây thuốc Lào và cây thuốc Lá cùng họ bà con gần với nhau, Sau khi tốt nghiệp Kỹ sư Hóa Học, cụ bỏ nhiều thì giờ ra nghiên cứu đất trồng của vùng Cẩm Lệ. Cụ bỏ vốn mua một lúc 5 mẫu đất và trồng dưa hấu bán Tết. Kết quả rất là khả quan, nhưng gần đến ngày thu hoạch thì gặp ngay cơn lụt năm Thìn (1964) thế là sự nghiệp trồng dưa hấu của cụ đi đoong. Cụ không bao giờ tin số mệnh. Sau đó thì cụ chuyển địa bàn qua thầu vớt tàu chiến chìm của quân đội Mỹ chìm ngoài biển Đông. Chuyến ra quân đầu tiên thu hoạch rất khả quan. Con tàu chìm được kéo về cảng Mỹ Khê, Sơn Trà. Vì là chiều thứ sáu nên cơ quan chủ quản nghỉ và nói là sáng thứ hai sẽ cho người ra tiếp quản chiếc tàu vừa được vớt về và sẽ thanh toán tiền bạc cho cụ. Bất thần sáng thứ bẩy, trời trở gió và một cơn bão cà chớn đột xuất hiện kéo con thuyền ra biển Đông chìm trở lại. Thế là cụ lỗ vốn tay không. Từ đó trở đi, cụ về hưu không buốn bán làm ăn chi nữa. Cụ không bao giờ tin số mệnh, nhưng cái số mệnh oái oăm cứ lòng dòng làm phiền cụ. 

Anh Phóoc thì thích nuôi chim Bồ Nông, còn cụ thích mạo hiểm, nhưng trời chả bao giờ chiều người, tay trắng vẫn hoàn tay trắng, “mèo vẫn hoàn mèo.”

CVM

READ MORE - ANH PHÓOC - Truyện ngắn Chu Vương Miện

TRĂNG LÊN VÀ PHÉP ẨN DỤ TOÀN BÀI - Phạm Đức Nhì

         Tác giả Phạm Đức Nhì

TRĂNG LÊN VÀ PHÉP ẨN DỤ TOÀN BÀI

Cũng nhờ thói quen để địa chỉ e-mail ở cuối mỗi bài thơ, bài viết nên tôi thường nhận được thư góp ý, phê bình của bạn đọc. Lời qua tiếng lại trong hai bài viết Tản Mạn Về Ý Tứ Trong Thơ và Thuyền Ta Bơi Lặng Trong Dòng Mắt Em tưởng đã lắng xuống, ai dè hôm nay lại thêm một thư nữa từ một người không quen mà nội dung của bức thư không thể làm ngơ.

“Chào ông PĐN, ông nghĩ sao về nhận định của nhà phê bình văn học Thụy Khuê trong đoạn dưới đây về bài thơ Trăng Lên của Lưu Trọng Lư?”

Qua bốn câu thơ, Lưu Trọng Lư đã dùng một ẩn dụ xác định (mắt em là một dòng sông), bốn ẩn dụ ví ngầm (vầng trăng, mái tóc mây, hồn thu tạnh, thuyền ta) và năm động từ (lên, mơ, say, bơi, lặng) để vẽ nên ít nhất hai khung cảnh lồng ấp lên nhau: hư cảnh dưới ánh trăng thu vừa nhô lên đỉnh mây, một chiếc thuyền tình lặng lờ bơi theo dòng nước; thực cảnh hình ảnh cuồng say, mộng ảo của đôi tình nhân nghiêng xuống nhau trong giây phút ái ân, đắm đuối .... Hư cảnh ôm ấp thực cảnh, hay thực cảnh tan loãng trong hư cảnh ....

Thi nhân thường so sánh khuôn mặt đàn bà với vầng trăng. Cái khác lạ ở đây là Lưu Trọng Lư dùng vầng trăng để mường tượng vầng trán người thanh niên nghiêng xuống mái tóc người yêu: hình ảnh "vầng trăng lên mái tóc mây" vô cùng quyến rũ. Vũ Ngọc Phan là người đầu tiên khám phá ra hình ảnh ấy, ông viết: "Mượn vầng trăng nhô đầu lên đám mây đen mà tả cái phút ái ân của đôi trai gái trong lúc giáo đầu thì như thế thật là đầy tình, đầy mộng, thật là thanh cao, thật là tuyệt bút" (Nhà Văn Hiện Đại).

    Chữ mây hàm chứa nhiều ý nghĩa: mây là óng mượt như sợi mây (dùng để đan giỏ). mây còn có thể là mây mưa, mây gió. Mây cũng là cung mây, tột đỉnh của hạnh lạc. Lưu Trọng Lư đã đặt hình ảnh: vầng trăng lên mái tóc mây bên cạnh hình ảnh thuyền ta bơi lặng trong dòng mắt em, để lòng ấp hai linh hồn, hai hình hài say đắm, mắt trong mắt, trong khung cảnh tuyệt đỉnh thần tiên, thơ mộng … (http://thuykhue.free.fr/cautructho/chuong05.html)

Trước hết tôi xin chuyển một vài từ hơi chuyên môn của Thụy Khuê qua cách hiểu đơn giản của tôi:

     1/ Ẩn dụ xác định: tiếng Anh là simile và được nhiều sách và web văn học dich là “phép so sánh được nối với nhau bằng giống như, như thể, như là (like, as)”

Thí dụ:
Cô ấy gầy như cây tămTình yêu của em dành cho anh sâu thẳm như lòng đại dươngMắt em là một dòng sôngAll the world's a stage,And all the men and women merely players;They have their exits and their entrances; — (William Shakespeare, As You Like It, 2/7)Tạm dịch là:Thế giới là sân khấu,Và con người chỉ là những diễn viên Đi ra hoặc đi vào; - (William Shakespeare, As You Like It, 2/7)

     2/ Ẩn dụ ví ngầm (metaphor) hay ẩn dụ:  nói cái này mà ngụ ý cái kia; giữa cái này và cái kia không có giống như, như là (like, as) như phép so sánh vì chúng được hiểu ngầm Thường thì ẩn dụ được áp dụng ở đơn vị chữ, nhóm chữ, câu và người đọc thơ văn thường là có thể tự hiểu, không cần giải thích cặn kẽ.
Thí dụ:

Môn Triết này khó nuốt quá (ví môn Triết như một món ăn)

Gần mực thì đen, gần đèn thì sáng (ví người xấu như mực, người tốt như đèn).

                        (Tục ngữ)

Thuyền ơi có nhớ bến chăng?

Bến thì một dạ khăng khăng đợi thuyền

(ví vợ chồng hay người yêu như bến với thuyền)

                                     (Ca dao)

Đến đây tôi xin bạn đọc cùng tôi để ý đến phép Ẩn Dụ áp dụng cho cả bài thơ. Tôi gọi là Ẩn Dụ Toàn Bài.
Thí dụ:

Một Câu Đố Dân Gian

Thân em lắm lớp nhiều lông

chưa khôn lớn đã lấy chồng miền xa

ở nhà với cha thì còn nguyên vẹn

đi lấy chồng thì toạc hoác ra

Đây là một câu “đố tục giảng thanh” áp dụng phép ẩn dụ, nói cái này mà ngụ ý cái kia.

Tứ (nghĩa văn bản): lời than vãn của cô gái phải lấy chồng quá sớm nên “cánh cửa trinh nguyên” của cô bị mở toang hoác (tục), rất đáng thương.

Ý (nghĩa bóng cũng là lời giải của câu đố): búp măng tre.

Phép ẩn dụ toàn bài được coi là thành công phải bao quát cả bài thơ; chi tiết, tình tiết chính của cái này (Tứ) phải hợp lý, tương xứng và ăn khớp với chi tiết, tình tiết chính của cái kia (Ý).

Ở đây búp măng tre cũng lắm lớp nhiều lông, chưa kịp lớn (thành cây) đã bị tách khỏi bụi và bị con người bóc toạc hoác những lớp vỏ ngoài để ăn phần măng mềm ở trong. Lời giải của câu đố (ý) tương đối tương xứng với câu đố (tứ) nên phép ẩn dụ ở đây có thể gọi là thành công.

 Cũng có người đưa ra lời giải câu đố là trái bắp – cũng lắm lớp nhiều lông, cũng lấy chồng miền xa, cũng “toạc hoác ra. Nhưng có một chi tiết không ăn khớp; đó là “chưa khôn lớn”. Khác với búp măng tre, người đời thường thu hoạch bắp khi đã lớn, đã trưởng thành. Chính vì “phép ẩn dụ  còn thiếu sót” mà người tham dự cuộc chơi đố đã chọn búp măng tre - chứ không phải trái bắp - là lời giải đúng của câu đố.

Thụy Khuê trích lại ý của Vũ Ngọc Phan cho rằng Lưu Trọng Lư đã mượn cảnh trăng lên để tả lúc giáo đầu ái ân của đôi trai gái. Theo tôi, bà muốn nói là LTL, trong Trăng Lên, đã dùng phép ẩn dụ toàn bài: nói cái này mà ngụ ý cái kia.

            Trăng Lên

Vầng trăng lên mái tóc mây

Một hồn thu tạnh mơ say hương nồng

Mắt em là một dòng sông

Thuyền ta bơi lặng trong dòng mắt em.

Cái này (tứ thơ): cảnh trăng lên.

Cái kia (ý): cảnh ái ân của đôi trai gái.

Tôi đồng ý với VNP và TK là

"Mượn vầng trăng nhô đầu lên đám mây đen mà tả cái phút ái ân của đôi trai gái trong lúc giáo đầu thì như thế thật là đầy tình, đầy mộng, thật là thanh cao, thật là tuyệt bút"

Nhưng còn 2 câu cuối của bài thơ thì sao?

Mắt em là một dòng sông

Thuyền ta bơi lặng trong dòng mắt em.

Nếu hiểu bài Trăng Lên là cảnh ái ân của đôi trai gái thì lúc ấy ngoài lửa tình sẽ còn có lửa dục; mà lửa dục thì phải nói là “nóng như hỏa diệm sơn”. Mắt em không còn “là một dòng sông” trong vắt để có thể in hình “thuyền ta” (1) ở trong ấy nữa vì đã bị mờ đục bởi hơi nóng ngất trời của lửa tình, lửa dục. Và “thuyền ta”, nếu  may mắn, có một tích tắc nào đó lọt vào mắt em thì cũng tròng trành, chao đảo, nghiêng ngửa như đang gặp cơn bão xoáy chứ làm sao có thể “bơi lặng” được. Cách hiểu của VNP và TK sẽ làm 2 câu hay nhất của bài thơ - tả cô gái đang nhìn chàng trai đắm đuối - trở thành vô duyên, lạc lõng.

Thụy Khuê và Vũ Ngọc Phan là hai nhà phê bình văn học tài hoa mà tôi rất kính trọng. Tác phẩm của hai người là cột mốc quan trọng trong văn học sử, có tầm nhìn bao quát trong nhiều lãnh vực văn chương, văn học, và với Thụy Khuê, cả văn hóa, văn nghệ nữa. Nhưng trong chuyện bếp núc thơ ca, đặc biệt là là khi sử dụng ẩn dụ toàn bài, tôi tin ở sự hiểu biết và kinh nghiệm của mình. Theo tôi, VNP và TK đã đưa trí tưởng tượng đi quá xa. Tứ thơ của Trăng Lên lung linh huyền ảo vì thủ pháp Show, Not Tell được tác giả sử dụng điêu luyện chứ bài thơ tuyệt nhiên không có phép ẩn dụ toàn bài.

                                                                     03/2016

                                                              Phạm Đức Nhì

                                                       nhidpham@gmail.com

Chú Thích:

1/ “Thuyền ta” ở đây là “ta”, là chàng trai trong bài thơ, là tác giả chứ không phải là “một chiếc thuyền tình lặng lờ bơi theo dòng nước” như Thụy Khuê nghĩ.

READ MORE - TRĂNG LÊN VÀ PHÉP ẨN DỤ TOÀN BÀI - Phạm Đức Nhì

XUÂN U ÁM - Thơ Nguyễn Khôi

 
                    Tác giả Nguyễn Khôi

 XUÂN U ÁM
(Thơ phóng sự đường phố)
             

"Ôi xuân, nắng hạn trùm đất nước"
                  *

Xuân nay trời u ám

mờ mịt khói xăng xe

Tan tầm đông như kiến

Xe len ken vỉa hè...

Trên cao tầng ngạt thở

Huyết áp mình vọt tăng (1)

ra Bus đi Bệnh viện

Bô lão chen xếp hàng...

Mở Fb xem tin :

-Miền Nam đang nắng hạn

nhiễm mặn...ruộng bỏ hoang

Đến nước ăn cũng hiếm...

-Tin : Bắc Hàn hiếu chiến ,

Tàu đòi chiếm Biển Đông,

Châu Âu ngợp tỵ nạn,

Zika (vius) đang nhức đầu...

Vào Siêu Thị thưa vắng :

xem chừng giảm sức mua

chỉ Quán Bia đình đám

chém gió và chửi thề...

Kẻ đi lễ cũng lắm,
 Bọn trẻ lo học thi

Đài nhiều "kênh" ra rả

Ai nói người ấy nghe...

Nghe Đài đang thanh minh :

-Ô nhiễm mình còn nhẹ,
đâu đã bằng Bắc Kinh ?

Nghe thế thì biết thế !

Vào Đại Mỗ thăm bạn

về hưu xoay trồng hoa

"Đào thế" tết chẳng nở

vô duyên Hoa tháng ba...

Thôi, mệt...lần về nhà

Vợ già đe : Ngồi chỗ,

Ông chớ đi lăng quăng

Xe đâm thì khốn khổ !

     Hà Nội 10/3/2016

     NGUYỄN KHÔI

---

(1) Từ trước đến giờ huyết áp của NK  -79 tuổi vẫn bình thường, sáng 8/3 khó thở... đi khám ở BV Hữu Nghi tăng vọt 160/100, cô BS bảo : Bác bị cao huyết áp rồi !

  

READ MORE - XUÂN U ÁM - Thơ Nguyễn Khôi