Một người hàng xóm mới dọn vào. Đó là một người đàn ông da trắng, cao, rắn chắc, khoảng ngoài bốn mươi nhưng tóc đã bạc, hàm râu không cạo lốm đốm. Trò chuyện làm quen qua mấy bụi sơn trà, anh hỏi: đằng ấy đã ở đây bao lâu? Khi biết tôi ở một chỗ gần mười năm, anh tròn mắt ngạc nhiên: lâu thế kia à? Trong cuộc sống nhiều thay đổi hiện nay, nhất là ở các thành phố lớn, người ta ít khi nào cư ngụ lâu một nơi: mười năm đối với nhiều người là lâu lắm.
Mỗi
khi về nước, tôi thường đi dọc đường Trương
Minh Giảng, ghé đại học Vạn
Hạnh, tức đại học
Sư Phạm ngày nay, trước tôi có một người bạn
gái học ở đó, hay đi trên con đường trước bệnh
viện Biên Hoà, gần căn nhà quen thuộc của nàng, thấy
mỗi năm hay vài năm các
tên đường, tên hẻm, lại bị
đổi một lần. Đổi
tên xoành xoạch nhiều như thế
thì trẻ em lớn lên làm sao có ký ức bền vững?
Thanh niên làm sao có tuổi
thơ thơ mộng? Chúng yêu nước
ra sao?
Có lẽ
một phần vì vậy mặc
dù nhu cầu gia đình mỗi ngày một lớn, khi nhiều
người cùng lúc đến thăm không có phòng riêng để ngủ, phải
nằm lăn trên sàn nhà, mà
bạn bè của tôi thì đông, tôi vẫn ngoan cố không chịu đổi nhà. Bạn
có bao giờ nghĩ đến việc lập
một danh sách những ngôi nhà mà mình đã từng sống qua?
Bảy
năm đầu tiên của đời mình, ngôi nhà của
cha mẹ tôi là nhà tranh
vách đất sau hòa bình lập lại, chia đôi đất
nước. Sau đó chúng tôi
chuyển qua nhà mới khang trang hơn, cha tôi xây mất ba năm ở trên khu vườn rộng mới
mua gần đó. Đổi nhà nhưng vườn vẫn
giữ, tôi thường chạy qua chạy
lại để hái trái cây, mùa hè suốt ngày ngồi vắt vẻo
trên những cành ổi la đà trong khu vườn cũ thuở trời đất
thanh bình đầu những năm sáu mươi. Vì vậy mà chẳng có nhiều
thay đổi. Rồi tôi đi xa, ở trọ nơi
này nơi khác. Tôi đã từng đếm và nhớ
được mười hai địa chỉ khác nhau ở
Việt Nam và mười địa chỉ
rải rác trong tám thành
phố Canada mà tôi đã từng ở, trước
khi mua một ngôi nhà nhỏ bên bờ Ngũ Đại
Hồ, gần khu vực một
ngàn hòn đảo. Rồi lại bán nhà, sau một
cuộc tình tan vỡ, cay đắng nhưng
không bất ngờ, rồi lại
mua nhà, rồi lại bán nhà, sau một cuộc tình tan vỡ
khác, bất ngờ nhưng không cay đắng,
rồi lại mua nhà. Giữa hai lần mua và bán là hai lần thuê nhà hay thuê phòng tạm trong các chung cư.
Những
căn phòng và ngôi nhà tôi thuê có thể
gọi là nhà được chăng? Năm 1996, suốt nửa năm trời
tôi đã từng sống trong căn lều của người
đi săn, cũng gọi là cabin
mùa hè, bên bờ hồ, gần chân núi. Ở
đó tôi đã gặp một con gấu hiện
ra ngay trước mặt, sau một khúc quanh, khi chạy bộ trong rừng.
Buổi sáng thức dậy trời
mù sương, một con hươu nhỏ
kê đầu lên cửa sổ tò mò nhìn vào mặt
tôi đang ngủ. Mặt nước ngoài xa xanh biếc
lăn tăn gợn sóng. Những ngày vô cùng buồn, những ngày vô cùng vui, những ngày muốn
tự tử, hay muốn thay đổi thế giới,
những ngày tự do với những
ý tưởng trong suốt như pha lê, như
ánh phản chiếu của những
cây thông dưới đáy hồ lặng lẽ,
tưởng vẫn còn thơm mùi trái thông tươi. Chúng đứng im lìm như những ý tưởng
minh triết đã hoá thành
cây cối.
Sáu tháng sau khi người
hàng xóm của tôi mới dọn vào, anh ta lại
dọn đi cùng với vợ và đứa
con gái ba tuổi tên
Natasha, một cái tên rất Nga, mặc dù cha mẹ không phải là người Nga. Tôi định
bụng sẽ hỏi vì sao họ
đặt cái tên đó nhưng chưa có dịp.
Một hôm tôi đang đứng trong vườn sau nhìn qua nhà hàng xóm,
vắng vẻ chưa có người
thuê mới, ngẩn ngơ nhớ
người hàng xóm nói giọng Pháp gốc Quebec vui tính mới quen đã vội chia tay, nhớ con bé Natasha nhí nhảnh, tóc hung đỏ, có cái nốt ruồi rất
đậm trên má, hay trò chuyện với tôi qua hàng rào, thì một người
khách lạ đến đẩy cổng
xin phép vào vườn ngồi một lát. Đó là một
ông già bảy mươi hay tám mươi tuổi, cao, ốm
yếu, chòm râu bạc lưa thưa.
Tôi ngạc
nhiên hỏi chuyện rồi miễn
cưỡng mời ông vào. Ở cuối vườn
sau nhà tôi có một cây sồi nhiều tuổi,
cao vút tỏa bóng mát rộng lớn. Buổi
sáng tinh mơ, một loài chim biết hót, lông vàng, có lẽ là họa mi, thường
về đậu trên ngọn cao, hót từng tiếng gióng đôi suốt
nhiều giờ, mùa hè này đến mùa hè khác. Thấp hơn, ở
giữa chừng, một con chim bách thanh chuyên nhái giọng các loài chim khác. Có hôm
nó nhái được cả tiếng dế
kêu. Gần gốc cây, dưới thấp, đôi khi một
con chim gõ kiến thoăn
thoắt mổ như người
thợ tận tụy công việc.
Ông lão kể rằng, lúc lên mười hai tuổi chính tay ông đã trồng cây sồi này. Nay vừa đúng sáu mươi năm. Nhà cũ đã bị phá đi làm lại, đổi chủ
nhiều lần, nhà mới mọc lên trên nền
cũ, cây cối và cảnh vật hoàn toàn thay đổi,
nhưng riêng cây sồi vẫn còn đây. Tôi cảm
động, rút lui, để ông ngồi một
mình sau khi mang cho ông ly nước
trà nóng và một cái ghế nhỏ.
Suốt
buổi, từ cửa sổ
phòng làm việc thỉnh thoảng tôi nhìn ra, người
đàn ông vẫn ngồi trong bóng mờ cho đến khi hoàng hôn chập
choạng. Tôi không kịp hỏi hiện
nay ông ở đâu, gia đình
con cái ra sao, chỉ qua
câu chuyện trước đó biết rằng ông rời
khỏi căn nhà mà tôi đang ở gần năm mươi
năm về trước lúc tình nguyện nhập ngũ và ngay sau đó được gửi
qua châu Âu tham gia trận
đánh nổi tiếng ở Normandie. Và đây là lần đầu
tiên ông trở lại khu vườn cũ của
mình. Tôi đi xuống nhà bếp pha ấm trà mới,
sắp ra dĩa một ít bánh ngọt, định bụng
mời ông vào nhà nghỉ ngơi một
lát. Khi tôi ra vườn, thì
người khách lạ đã đi mất. Tôi nhìn quanh, trên chiếc ghế ông ngồi
chỉ còn lại chiếc tách đã uống
cạn và một cuốn sách không có bìa, kiểu bỏ
túi, giấy vàng cũ. Đó là
một cuốn tiểu thuyết
tôi không biết nhan đề, không rõ tác giả là ai, vì mất cả bìa trước
lẫn bìa sau. Tôi cũng
không biết ông tình cờ bỏ lại
hay cố tình. Cuốn sách ấy ông mua trong một
hiệu sách cũ như tôi vẫn thường
làm, hay nhặt được dọc đường,
chẳng có giá trị gì cả mà nhiều
khi chúng ta tiện tay thì
cầm lên rồi bỏ lại?
Hay đó là một cuốn sách quan trọng đối với
cuộc đời một con người
mà ông quyết định để lại
bên thân cây sồi già như lời từ
biệt sau cùng đối với người
bạn cũ?
Một kỷ vật, một
món nợ ân tình trầm trọng mà sau bao nhiêu năm đeo đẳng đến nay ông không còn cần phải
mang theo nữa?
Trên trang thứ
hai, ở dưới hàng chữ đề tên nhà xuất
bản, có một dòng chữ bằng tay mực
đã nhoè nhưng vẫn còn đọc được
khá rõ ràng: cho Mary Howe thân yêu, Xmas, 1939.
NĐT
Nguồn: damau.org
NĐT
Nguồn: damau.org
