Văn Nghệ Quảng Trị

Monday, November 15, 2021

KHÓI – Thơ Trần Mai Ngân

KHÓI

Đông về đốt lá trên sân
Có vài sợi khói tần ngần chẳng bay
Vương vào đôi mắt mi cay
Khói thương tro hiểu những ngày là đây...

Trần Mai Ngân

READ MORE - KHÓI – Thơ Trần Mai Ngân

ĐỌC “TÒ HE” THƠ ĐẶNG XUÂN XUYẾN - Châu Thạch

TÒ HE
(Tặng 1 người em)

Phút trải lòng đăng ngắt
Điếng lòng người lặng nghe
Thương nửa đời nén chặt
Nhốt hồn trong xác ve.

Chiều cuối ngày nắng quắt
Dụ hồn nhập Tò He.

Hà Nội, chiều 14 tháng 9.2021
Đặng Xuân Xuyến

*

ĐỌC “TÒ HE” THƠ ĐẶNG XUÂN XUYẾN
Châu Thạch

Tò He (còn từng được gọi là con giống bột) là một loại đồ chơi dân gian của trẻ em Việt Nam, có thể ăn được. Ngày nay, nặn Tò He là một nét văn hóa dân gian chẳng biết có còn hay không, vì các nơi đô thị không thấy nữa Nặn Tò He xuất hiện không rõ từ lúc nào nhưng có lẽ là do các nghệ nhân miền nông thôn sáng tạo.

Ban đầu, Tò He là sản phẩm làm bằng bột dùng để cúng lễ nên chúng thường có hình thù các con vật như công, gà, trâu, bò, lợn, cá... Một số vùng tại miền Bắc, người ta còn gọi là "con bánh" vì bên cạnh hình thù các con vật, người ta còn nặn bột thành nải chuối, quả cau, chân giò, đĩa xôi... tạo thành mâm cỗ để đi chùa dâng cúng.

Sản phẩm này có màu sắc tương đối giống đồ thật và có pha thêm chút đường nên có thể ăn được. Về sau, sản phẩm được gắn vào một chiếc kèn ống, ở đầu kèn có quét chút mạch nha, khi thổi phát ra âm thanh "tò te" thế nên có lẽ người ta gọi là "tò te", sau này nói trại thành "tò he".

Trước khi bàn đến bài thơ “Tò He” của Đặng Xuân Xuyến, một bài thơ nói đến thứ âm nhạc bình dân đã làm “Điếng lòng người lặng nghe”, Châu Thạch tôi xin đề cập qua về một số trường hợp thơ có đề cập đến thứ âm nhạc thượng lưu:

Trong Truyện Kiều, Nguyễn Du nhiều lần nhắc đến việc Kiều đánh đàn. Bốn lần Kiều đánh đàn có bốn hoàn cảnh, tâm trạng khác nhau, cũng làm “Điếng lòng người lặng nghe” bởi tâm trạng yêu đương và đau khổ của nàng.

Nhà thơ Lý Bạch thời Đường cũng có bài thơ “Thính Thục Tăng Tuấn Đàn Cầm” dịch là “Nghe Sư Thục Gảy Đàn Cầm” đã biểu lộ những tình cảm biến thiên làm cảm hóa lòng người, đem sự thánh thoát khai sáng triết lý sâu xa cho trí tuệ. Bài thơ được Hải Đà phỏng dịch như sau:

Thục Tăng ôm chiếc đàn cầm
Từ phương Tây xuống đến gần Nga My
Vì ta gảy khúc trúc ty
Nghe như tùng bách thầm thì dưới khe
Nước trôi rũ sạch lòng mê
Sương rơi huyền ảo vọng về tiếng chuông
Núi xanh phủ bóng chiều buông
Mây thu lớp lớp chập chùng mênh mang

“Tỳ Bà Hành” của Bạch Cư Dị, một trong những thi nhân nổi tiềng của Trung Quốc cũng sống thời nhà Đường, với trường thi dài 616 chữ đã miêu tả nghệ thuật tấu đàn cao siêu cùng cuộc đời truân chuyên của người ca kỷ. Xin trich một đoạn dịch về tiếng đàn Tỳ Bà trong thơ:

Ngón buông, bắt khoan khoan dìu dặt
Trước Nghê Thường, sau thoắt Lục Yêu
Dây to nhường đổ mưa rào
Nỉ non dây nhỏ khác nào chuyện riêng

Tiếng cao thấp lựa chen lần gẩy
Mâm ngọc đâu bỗng nẩy hạt châu
Trong hoa oanh ríu rít nhau
Nước tuôn róc rách chảy mau xuống ghềnh

Đầu thế kỷ 20, bài thơ “Tiếng Sáo Thiên Thai” của Thế Lữ, một nhà thơ trong Tự Lực Văn Đoàn cũng làm rung động con tim cả thế hệ. Thế Lữ đã tả âm thanh của tiếng sáo như sau:

Tiếng đưa hiu hắt bên lòng,
Buồn ơi! Xa vắng, mênh mông là buồn...
Tiên Nga tóc xoã bên nguồn.
Hàng tùng rủ rỉ trên cồn đìu hiu;
Mây hồng ngừng lại sau đèo,
Mình cây nắng nhuộm, bóng chiều không đi.
Trời cao, xanh ngắt. - Ô kìa
Hai con hạc trắng bay về Bồng Lai.

Bây giờ xin nói về bài thơ “Tò He” của Đặng Xuân Xuyến:

Tất nhiên nhà thơ Đặng Xuân Xuyến không mong muốn đem sánh người thổi Tò He có nghệ thuật cao như riếng sáo tiếng đàn trong thơ thưở xưa, hay âm thanh của nó du dương, réo rắt như lời thơ miêu tả trong cảo thơm. Tuy vậy Đặng Xuân Xuyến đã miêu tả đến tận cùng nội tâm của người thổi Tò He và người nghe thổi Tò He không khác gì những nhân vật đàn và nghe trong sự tích người xưa mà cảo thơm để lại.

Câu đầu của bài thơ “Phút trải lòng đắng ngắt” cho ta hiểu người thổi Tò Hè không phải để bán, đó phải là một người có tài âm nhạc, có tâm hồn nghê sĩ và điều quan trọng là có một tâm sự sầu thương.

Âm thanh thổi ra từ tiếng kèn Tò He không bao giờ luyến láy như kèn lá, âm điệu ngắn hơn và khô hơn rất nhiều. Vậy nhưng người thổi đã đưa được nỗi đau của mình vào tâm hồn tác giả, khiến cho âm thanh đã làm “Điếng lòng người lặng nghe”.

Hai câu thơ mở đầu “Phút trải lòng đắng ngắt/ Điếng lòng người lặng nghe” không chỉ để tả tài nghệ thổi Tò He của người thổi, mà còn gián tiếp cho ta hình ảnh đôi tri kỷ đàn và nghe âm nhạc, hiểu nhau không khác gì Bá Nha -Tử Kỳ thuở trước.

Hai câu thơ tiếp theo “Thương nửa đời nén chặt/Nhốt hồn trong xác ve” cũng cố thêm lập luận họ là đôi tri kỷ thanh âm. Con Tò He được nén thành hình con Ve, và tiếng kèn thổi qua xác ve đã làm “Điếng lòng người lặng nghe” bởi qua âm thanh, người lặng nghe đã hiểu những gì xảy ra trong tâm hồn người đang thổi.

Dầu người thổi và người nghe có quen nhau từ trước hay chỉ tình cờ gặp nhau, thì qua âm thanh mà hiểu lòng nhau đều là một sự kiện thẩm âm hiếm có trên đời. Chỉ những ai tâm hồn chung tầng số, đồng điệu thì việc ấy mới xảy ra.

Hai câu thơ cuối “Chiều cuối ngày nắng quắt/ Dụ hồn nhập Tò He” như một tiếng than. Nhà thơ đem cảm xúc trong lòng trùm lên vạn vật, và ngược lại, cô đọng vạn vật quanh mình nhập vào tiếng kèn Tò He. Có thể nói lúc nầy cảnh và hồn như một, trong trạng thái khó tả, bâng khuâng, trống trải, bơ vơ và lạc lỏng!

Âm nhạc là một bộ môn nghệ thuật dùng âm thanh để diễn tả. Trong đó âm thanh mang những tính chất tạo nên giai điệu, được biểu diễn bởi nhạc cụ, tạo ra những âm thanh hài hòa thể hiện cảm xúc con người. Bài thơ Tò He của Đặng Xuân Xuyến diễn đạt âm thanh phát ra từ con Tò He có xác ve, qua tài nghệ điêu luyện của người thổi, làm cho nỗi đau của mình thấm vào  lòng người thưởng thức âm thanh. Bài thơ “Tò He” của Đặng Xuân Xuyến cũng chính là một thứ âm thanh, nhưng một thứ âm thanh ở tầng số khác. Thứ âm thanh trong thơ đó không nhập vào tai người, nhưng âm thanh đó nhập vào tâm hồn người, tạo nên những cảm xúc mà lời văn không bao giờ diễn đạt nổi.

Tôi nghĩ ai đọc bài thơ Tò He, ai biết bài thơ Tò He hay, thì người đó cũng điếng lòng trước những câu thơ ngắn gọn mà đầy âm sắc bật ra từ một tâm hồn nhốt trong xác ve! Đặng Xuân Xuyến đã thực hiện được lần hai, cho chúng ta cảm xúc cái mà người thổi Tò He đã làm cho tác giả cảm xúc.

Châu Thạch

Saturday, November 13, 2021

CHUYỂN MÙA – Thơ Tịnh Bình

Nhà thơ Tịnh Bình

CHUYỂN MÙA

Long lanh như hạt nắng
Vui đùa cùng ban mai
Hát ru cùng sương trắng
Vỡ òa miền heo may

Bước chân thu nhè nhẹ
Đã đi xa dần xa
Mùa chuyển mùa khe khẽ
Chưa thật đông đâu mà...

Bầy chim vừa đập cánh
Chiều buông muôn lá mềm
Tiễn thu vào quá vãng
Vàng hoe mắt phố đêm

Hững hờ dư hương cũ
Quán vắng thưa người qua
Khăn voan mờ lối phố
Chút tình nào phôi pha...

TỊNH BÌNH
(Tây Ninh)

READ MORE - CHUYỂN MÙA – Thơ Tịnh Bình

CHÙM THƠ ‘HƯƠNG” CỦA LÊ VĂN TRUNG

HƯƠNG ĐÊM

Em về sáng một vành trăng
Hồn thu tôi cũng đang rằm vàng ươm
Quỳnh hương! Ồ dạ lan hương!
Hay mùi da thịt chìm sương lụa hồng?
Em về? Ồ không! Ồ không!
Chỉ là mơ, chỉ là mong, ảo huyền!
Chỉ là mây quyện vào đêm
Chỉ là gió nhẹ lay mềm câu thơ
Chỉ là sợi khói giăng tơ
Chỉ là men ủ từ hồ rượu thu
Em về? Về đâu? Về đâu?
Mà thơ tôi trải nghìn câu ngọc ngà
Bước chân em nhẹ như là
Mùi hương cổ tích mượt mà vườn đêm.


HƯƠNG THU

Em gọi hết trời thu về phương nhớ
Để buồn tôi vàng chảy một dòng phai
Chiều buông tiếng thở dài đau chiếc lá
Nằm chiêm bao bên những nụ hoa gầy

Mây cuốn gió chở muôn trùng đi mãi
Thác ngàn tôi ghềnh đá cũng ưu phiền
Em có thấy mây giăng mù trắng bãi
Dòng sông nào chở hết cuộc tình duyên

Em xỏa tóc, chờ trăng mùa phượng cũ
Cho màu thu cũng thắm ngọt môi tình
Hoa vườn tôi chợt vàng phai mấy nụ
Và thơ buồn trôi mãi giữa mông mênh

Em xỏa tóc, mơ mùa trăng thiếu nữ
Chải về đâu mà hương quyện vào thu
Xin ngàn năm tôi mãi là cơn gió
Chìm theo hương, qua những nẻo tình sầu.


HƯƠNG THU (2)

Tình thu ơi mỏng quá
Nhẹ như hồn sương phai
Hương vàng bay tóc xỏa
Thơm trên từng ngón tay
Ai ươm mùa trăng biếc
Trong mắt chùng giấc mơ
Môi ngậm lời thơ hát
Dìu dặt bài tình ca
Em vẽ giùm tôi nhé
Linh hồn tôi vừa rằm
Em gõ giùm tôi nhé
Tình êm như cung đàn
Tình thu ơi mỏng quá
Áo lụa người thần tiên
Ôi trắng ngần một đóa
Tình thu nồng hương em
Hương thơm từng sợi tóc
Hương mềm từng ngón tay
Em, tình thu ngà ngọc
Chìm trong hồn tôi say.

HƯƠNG TRĂNG

Đêm thơm hương phấn mùa trăng cũ
Anh thấy lòng xuân cũng nở hoa
Ai nhắn vào thơ lời chim én
Líu lo về gọi dưới hiên nhà
Nghe thiết tha trong lời cỏ non
Hình như đất cũng hóa linh hồn
Màu xuân xanh quá lòng như ngọc
Đã nở bừng hương triệu đóa hồng
Đêm chảy vào thơ trăng tháng giêng
Sương phủ mềm trên những đóa vàng
Vườn ai trái chín thơm như mật
Lá cũng lay vờn theo gió êm
Xiêm áo quỳnh hương đêm nguyệt cầm
Tóc người nhuộm thắm một màu trăng
Em về hát tiếng mùa xuân biếc
Đã chạm vào thơ những nốt trầm.

HƯƠNG XƯA (1)

Ôi gối chăn nào vương sót lại
Sợi tóc mùa xưa còn ngát hương
Bàn tay ai níu vào song cửa
Bụi lấm mờ in một nỗi buồn
Có giọt sương đằm trong cỏ biếc
Bóng trăng ngày cũ cũng vừa tan
Tôi thấy bóng mình như bóng lá
Rụng giữa chiểu em đã úa vàng
Có giọt lệ bầm vuông khăn cũ
Mắt người đã nhuộm một hồn thu
Và chiếc thuyền tôi từ buổi ấy
Chìm trong sương quạnh bến sa mù
Thương vói ngày đi xa mù biệt
Trời ơi chăn gối vẫn nồng hương
Tôi về xếp lại vuông khăn cũ
Giọt lệ nghìn xưa vẫn cháy nồng.


HƯƠNG XƯA (2)

Hương của mùa xưa còn ngát lệ
Trăng của tình xưa còn nguyên rằm
Câu thơ vời vợi nguồn vi diệu
Nở đóa quỳnh trên phím nguyệt cầm

Tay đang ôm mềm dòng mưa qua
Câu thơ ru nồng môi tương tư
Tóc nhớ thương ai mà tóc rối
Mắt nhớ thương ai mà lệ mờ

Tôi say hương chiều tan trong mưa
Em tan theo dòng mưa hương xưa
Em mở lòng trăng tình nguyệt nở
Em mở lòng trăng tình nguyên sơ

Tôi chết hồn nhiên, chết nhiệm mầu
Chết từ linh diệu của chiêm bao
Em mở lòng trăng thơm lệ ngát
Tôi uống từ trăng đóa nguyệt sầu.

Lê Văn Trung

Friday, November 12, 2021

THANH TẨY Ý TƯỞNG VƯỚNG TRONG CỔ HỌNG – Thơ Khaly Chàm

thanh tẩy ý tưởng vướng trong cổ họng

“tôi đẹp như hình tôi
như cuộc đời như mọi người… có thể (?)”

chớp bể mưa nguồn nơi chốn của thiên thu
trong mắt rất gần sao phải đo chiều dài giọng nói
nắng nghẹn quên xanh trong lòng tay đen ngòm màu bóng tối
ta nuốt chửng hồn thơ ngửa mặt đẫm sương mù

ừ, thì ta đã biết rồi em là sợi khói mộng du
viền quanh nhịp dừng khiến nốt đen ái tình đang âm mưu tự tử
em đã kẽ khuôn nhạc tật nguyền nhốt thời gian nên ca từ thơ ta luôn dị ngữ
nó chẳng biết ẩn trú vào đâu đành rú lạnh một hơi dài

chỉ cái nhếch môi cười sòng phẳng ấm ớ dọc hàng cây
chờn vờn lễ nghi, vồ vập giao hoan dưới ngọn đèn đường thành phố không con mắt
ôi! loài mèo thật dễ thương cứ quất mạnh vào ta ngọn roi cô đơn nồng nàn lấp lánh
ký ức mãi thơm lừng cùng với hàng triệu tinh trùng trôi tuột vào bóng đêm

khaly chàm
hanoi mua he 2017

TRĂNG SAY (MỘT CHÚT GÌ RẤT HUẾ) - Nhạc và lời: Võ Công Diên - Giọng ca: Tâm Thư

Wednesday, November 10, 2021

HỒI SINH – Thơ Tịnh Bình

Nhà thơ Tịnh Bình

HỒI SINH

Hoang vu góc trời mây trắng thênh thang
Đợt trầm lạnh cuối cùng trước khi bầy mưa đi vắng
Lũ ve hạ trốn vào giấc mơ cổ tích
Trên lối xa xăm phảng phất nét thu về

Những ban mai ngồi bệt xuống khu vườn
Ngơ ngác chùm sương long lanh lệ ngọc
Mở lồng ký ức phóng sinh bầy chim trắng
Tiếng đập cánh bay lên của chúng
Nguôi ngoai cánh cửa lòng đang chật chội

Mùa ném vào ánh nhìn thiêu đốt
Mùi khói đồng không thơm như ai đó hằng mường tượng
Cánh đồng ho khan thương giọt mồ hôi
Gốc rạ còm cõi phận đời phèn mặn
Trên cao kia màu chiều lóe vòm mây ngũ sắc đầy hứa hẹn
Nuốt chửng đường bay lũ thiên di

Mùa tiếp mùa đợi chờ những đắng đót tự hồi sinh
Đám mây đi loanh quanh cũng chở mưa về chốn cũ
Tia nắng hình trái tim gieo mùa hân hoan
Những thiên thần tự bay trên đôi cánh của mình
Rải xuống trần thế những bông hoa hình ngôi sao
Và ngàn lời chúc phúc...

TỊNH BÌNH
(Tây Ninh)

READ MORE - HỒI SINH – Thơ Tịnh Bình

VÔ ĐỀ – Thơ Nguyên Lạc

VÔ ĐỀ

1.
Thương biết mấy huyền nhung dài mây tóc
Sáng xuân hồng tha thướt áo hoa bay
Mắt em liếc khiến nhân gian chết điếng
Phúc phần ta hay là một thiên tai?

2.
Chiều thu phong lòng ta thương biết mấy
Nhu mì em và thuở ấy sao quên?
Góc phố xưa ta vội vàng hôn lén
Nên một đời nhớ mãi cái không tên!

3.
Trăm năm dâu bể điêu tàn
Ngàn năm mây trắng trên ngàn vẫn bay
Chuông chiều tám sải gọi ai?
Giật mình lữ thứ thở dài hư không!

Nguyên Lạc

READ MORE - VÔ ĐỀ – Thơ Nguyên Lạc

PHẢI KHÔNG ANH – Thơ Trần Mai Ngân

PHẢI KHÔNG ANH

Anh!
Sáng nay bên cửa sổ còn sót lại nhánh Cúc vàng
Nói với em mùa thu luẩn quẩn đâu đó
Nói với em mùa đông đừng đến vội
Để cây cành khô trụi nhánh yêu thương

Anh!
Mùa cũ qua đi còn vương, còn vương
Vương trên mắt trên môi nụ cười xa lắc
Nhưng đầm ấm tràn đầy buộc chặt
Tuổi hai mươi hay ở tuổi năm mươi…

Anh!
Rồi cũng tiễn mùa đi - dẫu biết
Hẹn chu kỳ mùa quay trở lại
Chỉ nhánh Cúc vàng sẽ trở thành hoang dại
Rã xác hoa tàn chăm bón đất hôm nay…

Anh!
Tất cả còn đó không phai, không phai
Như vẹn nguyên trái tim em nóng hổi
“Phải không anh…” mãi là câu em hỏi
Mà trả lời sao chỉ một thinh âm!

Trần Mai Ngân

BÊN KHUNG CỬA HẸP - Chùm thơ Lê Thanh Hùng

Nhà thơ Lê Thanh Hùng

Bên khung cửa hẹp

Khung cửa hẹp ta còn cơi

nới được. Khe hở cuộc đời đã trôi

về đâu. Vọng đổ liên hồi

gió mùa thổi ướt. Tinh khôi dấu tình

khê đọng từ lâu. Trở mình

nghiêng, sắc lạnh khúc du tình. Chênh chao

tóc mây ngày tháng nhuốm màu

Còn nguyên dáng đợi hanh hao góc nhìn

Dặm đời trọn vẹn niềm tin

trong suốt. Chiều kích nhân sinh gập gềnh

cũ nhàu. Lối cũ lênh đênh

bóng em gầy guộc. Dịu êm mắt đời

đăm đắm nhìn nhau. Ngập ngời

đẩy đưa sóng mắt mù khơi. Điệu đà

nhẹ nhàng so bước lướt qua

Ngoài khung cửa hẹp, lệch pha luống thời

Đợi người cả một hoàng hôn

Giọt nước mắt

Rớt

Trên vạt cỏ

Lặng lẽ

Rơi

Xuống chiều lộng gió

Chập choạng ngày

Mướt

Một triền sông

Rối

Ưu tư

Dờn dợn sóng lòng

Treo

Đắm đuối một bờ cong

Chạng vạng

Sao trống vắng

Cái nhìn lơ đãng

Nỗi niềm

Gì?

Thủ thỉ nỉ non

Có hay không?

Đợi

Cũng mõi mòn ...

Mùa dịch bệnh em đi tình nguyện

Có thể em sẽ bị lây lan dịch bệnh

Nhưng lòng xót thương người,

lớn hơn nỗi lo sợ hoang mang

Phố phường cách ly,

đứt gãy chuỗi thị trường liên kết

Con cá, bó rau thành nỗi khó ngập tràn

Không còn việc làm,

tiền giành dụm cuối cùng đã hết

Nợ áo cơm đang vây bủa gieo neo

Vẫn bình tĩnh trong khó khăn,

khẩn trương đi truy vết

Khi dịch bệnh đã đẩy xô bao số phận ngặt nghèo

Em tình nguyện không đợi lời kêu gọi

Đến từng con hẽm quanh co, san sẻ những tấm lòng

Lặng lẽ âm thầm sớt chia mà không hề nói

Cưu mang những phận đời cơ nhỡ long đong

Em bình thản bước qua những lời xì xầm bàn tán

Mặc kệ kẻ rỗi hơi, ngồi phát biểu linh tinh

Bao nhiêu người trong cơn khó khăn,

nhưng tâm hồn trong sáng

Để thấy đời còn nặng nợ ân tình

Truyền thống ba trăm năm, thêm một lần bùng cháy

Cố kết cộng đồng,

trong từng con hẽm nhỏ yêu thương

Công của, ít nhiều không ai đùn đẩy

“Nhiễu điều phủ lấy…” xưa nay vốn là lẽ hằng thường

Để phía sau, không một ai bỏ lại

Như thuở hồng hoang mở đất, dựng cờ

Những giá trị truyền đời, đất này đã cho em đầm trãi

“Kiến nghĩa bất vi”… hào sảng,

ân tình trước mỗi nguy cơ

Em trở về ngang con phố cũ nôn nao

Tìm nỗi nhớ trong ồn ào tất bật

Căn gác nhỏ đã chìm trôi đâu mất

Có lẽ nào

Giữa buổi người đông đất chật

Góc phố, câu thề, ta lạc mất nhau

Bao nhiêu năm rồi, bài hát vẫn còn đây

Khúc tráng ca xưa theo năm tháng vơi đầy

Một thời nồng say lãng mạn

Để sống đơn giản, nhưng thực hiện không hề đơn giản

Giữa bộn bề trăm thứ ngổn ngang

Thì ra thời nào cũng có những gian nan

Lê Thanh Hùng

Bắc Bình, Bình Thuận