Nghe
nói ngày xửa ngày xưa, chú dạy học tại một Trường Trung học ở thành phố Nha
Trang. Chú nghe bạn bè đồn nhà số 12 Phố Chợ, nhà của thi sĩ Quách Tấn, là điểm
hẹn văn hóa của giới tri thức trẻ. Lúc đầu, chú đến để nghe các thi sĩ trẻ vịnh
thơ Đường. Dần dà chú mê thơ và nơi đây trở nên hấp dẫn chú ; được gặp gỡ làm quen với nhiều thi sĩ đã ít
nhiều có tên tuổi trên văn đàn.
Cũng
ở đây, Yến Lan thường từ Bình Định vào giao lưu thi phú cùng bác Q.Tấn. Yến Lan
– ba tôi, đến với bác Tấn có khi ông lưu lại nhà bác cả tháng. Thế rôi ba tôi gặp
và quen thân với chú Nguyễn Đình. Bác Tấn
nhận thấy chú Nguyễn Đình là người có học vấn nhưng sống giản dị, nhất
là phong cách rất dễ gần của chú đã làm cho bác-một người hơi có tính gia trưởng
lại mến chú, nên đã tác thành chú với nhóm bạn của mình- đó là nhóm thơ nổi tiếng
trên thi đàn lúc bấy giờ-nhóm «Tứ hữu Bàn Thành » quê Bình Định.
Theo
ba tôi: Tuy không ở trong “Tứ Hữu Bàn Thành” nhưng chú Nguyễn Đình rất tích cực tuyên truyền, quảng bá thơ của Hàn Mặc
Tử sâu rộng trong nhân dân. Ngày mà nhóm bạn văn tổ chức giới thiệu thơ Hàn thì
chính chú là người đứng lên diễn thuyết trước đông đảo người yêu thơ tổ chức ở
Nha Trang và Qui Nhơn.
Để làm nên chuyện này, bác Quách Tấn, chú Chế
Lan Viên và ba tôi lo soạn về thân thế, sự nghiệp văn chương còn chú Nguyễn
Đình được bác Tấn căn dặn: “Cậu phải cố gắng học thuộc thơ và đọc thật kỹ mấy tập
thơ của Hàn để buổi diễn thuyết trước công chúng được hoàn hảo và trôi chảy."
Bác
Tấn cho biết “Những bài của Chế, Lan và tôi đã soạn đều giao cho Đình thay
chúng tôi nói về sự nghiệp của Tử. Còn chúng tôi phân công nhau đọc thơ; Chế đọc
thơ Pháp, Lan đọc thơ Việt, tôi đọc thơ chữ Hán, rồi truyền cho nhau những “cái
hay” đã tìm được trong thơ Hàn. Đình đóng vai trò dự thính”.
Với
vai trò diển giả, chú Nguyễn Đình làm tốt công việc được giao; kết quả rất khả
quan làm vui lòng cả nhóm. Nhưng có một việc làm bác Quách Tấn giận (được kể
trong Hồi ký của bác) rằng bác rất giận chú vì chú Đình quen một cô gái mà bác
Tấn cho là không chính chuyên nên khuyên không nên lấy về làm vợ. Chú không
nghe, đã lấy cô ấy.
Khi
tôi lên 5-6 tuổi, đã thấy chú hay đến chơi nhà. Chú bị hỏng một mắt, nhưng tính
tình rất dễ thương. Chú đến nhà ở thị Trấn An Nhơn-Bình Định cùng ba tôi bàn về
thơ phú và công việc đánh Pháp giữ nước. Chị em tôi yêu quí chú Nguyễn Đình lắm.
Những ngày tháng ấy, chú luôn kể chuyện trào
phúng, khiến các chú khác cười thắt cả ruột. Bạn chú, ai cũng quí cái tình và
tính vui nhộn, hài hước của chú. Lại nữa, tuy là người lớn nhưng chú không coi
thường trẻ con, thường dành thời gian để giỡn với chị em tôi, nên đứa nào cũng
thích chú.
Giờ
đây, tôi muốn “lên án” cái tội hay kể chuyện ma với ba để tôi nghe lõm được
thành “bệnh sợ”. Chuyện ma quỉ của các chú tác động mạnh và hằn sâu trong óc,
không có cách nào bóc ra khỏi tâm trí của tôi được nữa rồi! Nhưng chưa kịp “mắc
đền” thì chú đã vội đi xa!
Tập
kết ra Bắc chú trở thành nhà thơ trào phúng. Đời chú thật ngắn ngủi, so với bạn
cùng thời, chú chỉ hưởng dương có 57 tuổi (1918-1975). Tôi cũng chỉ mới biết
năm chú mất đây thôi.
Cũng
như các chú, bác khác, chú Nguyễn Đình không được loại trừ cách xếp hạng theo
bài học của tôi. Tôi đã xếp chú vào danh sách loại hình “Thanh săn”- đó là loại
hình lý tưởng. Tuy bị hư mắt trái, nhưng chú xứng đáng nằm ở vị trí này.
Qua đôi mắt thiển cận của tôi thì chú là người
sống và đối nhân xử thế trọn tình, trọng nghĩa, trước sau như một. Những năm sống
trên đất Bắc, đúng lúc cuộc đấu tranh giữa hai phe những người trong nhóm “Nhân văn giai phẩm” và những người
“yêu nước”. Ba tôi là người được nhạc sĩ Văn Cao ca ngợi ở lời tựa cho tập thơ
“Những ngọn đèn”, vì vậy có người trước đây đã từng sống ở nhà tôi hàng tuần
thì lúc này sợ dính dáng với những người bị coi là “phản động” là “ kẻ thù” của
nhân dân, có tên trong danh sách “Nhân văn giai phẩm” rất sợ vạ lây, thì chú
Nguyễn Đình vẫn đều đặn, hàng tuần cùng ba tôi và bác Quách Tạo vẫn tới nhà 37
phố Hàng Quạt Hà Nội cùng ba tôi bàn luận về văn chương, thi phú, về thời cuộc
với tình bằng hữu. Chú vẫn sống mộc mạc và chí tình chí nghĩa như ngày xưa.
Ngay
cái việc làm hết sức đơn giản mà thấm đượm tình người của chú. Ấy là khi đến
thăm một người bạn làm ở Bộ nội vụ, thấy có tập thơ “Giọt trăng” của bác Quách
Tấn gửi cho em là Quách Tạo bằng đường hàng không từ Sài Gòn qua Paris và từ
Paris đến Hà Nội, nhưng không được đến tay người nhận! Chú Đình lấy cớ mượn về
nhà, thức trọn đêm để vẻ, chép lại y như bản chính để tặng bác Quách Tạo. Nghe
ba kể lại chuyện này tôi thật xúc động và nghĩ tốt về chú ...
Ngày
tôi lấy chồng, ba tôi mượn hội trường của Hội Nhà Văn, 51 Trần Hưng Đạo để tổ
chức. Bạn của ba, có chú Nguyễn Đình, Trinh Đường, Tế Hanh, vợ chồng chú Nguyễn
Thành Long, chú Phạm Hổ, vợ chồng chú Vương Linh, bác Khương Hữu Dụng, vợ chồng
bác Minh Vĩ… và một số nhà thơ trẻ Nhà Xuất Bản Văn học, Hội Nhà Văn….
Bạn bè, cơ quan của tôi đều ở xa nên cử đại diện
đến dự. Họ nghe bàn tán đám cưới của tôi toàn nhà văn, nhà thơ, lại có 2 anh hùng
lao động ( một trong số đó là anh hùng Hồ Giáo) nên chẳng ai dám mở miệng “múa rìu qua mắt thợ” để chúc mừng cho ngày
vui của tôi; thành ra hôm ấy, tôi phải tự
tặng cho ngày vui của mình bài hát:
“Mẹ
ơi con muốn lấy chồng” nhạc và lời của Indonesia.
Bài hát có đoạn “Em đã yêu một anh chàng trong
cuộc vui này. Chàng thật xinh trai nước da chàng ngâm ngâm đen. Càng nhìn càng
yêu nhưng cố nén trong lòng … Em nói với mẹ chính con cũng muốn lấy chồng, để dự
đám cưới thấy vui là vui trong lòng. Mẹ ơi! thế bao giờ con lấy chồng, chỉ sợ
có ai đón biết mình muốn lấy chồng!”
Mấy
hôm sau, chú Nguyễn Đình đến, thấy tôi còn ở nhà (tôi làm việc trên Nông trường
Quốc Doanh Ba Vì Hà Tây), chú nhìn tôi vẻ hóm hĩnh, rồi như reo lên:
“A! nhà Yến Lan có cô con gái rất dũng cảm
trên phương diện tình cảm mà bấy lâu nay chẳng được ai biết đến!” Sau câu nói
trêu của chú, ai có mặt trong nhà lúc ấy đều đớ người, nghệch mặt ra; chẳng hiểu
chú định nói tới khía cạnh nào trong cuộc sống.
Một thoáng, chú tiếp luôn: “Con Bích Thủy nhà
anh khá thật! khá dũng cảm! khá mạnh mẽ! Từ khi cha sinh mẹ đẻ đến giờ, có lẽ
hôm ấy, là lần đầu tiên tôi thấy cô dâu tự hát tặng cho mình. Mà dũng cảm hơn
là dám tuyên bố với cả Hội Nhà Văn Việt Nam là “Mẹ ơi! con muốn lấy chồng”, rất
là dũng cảm!”. Tới lúc này, mọi người mới té ngửa ra!
Tôi nhìn về phía ba tôi, thấy ông mỉm
cười, vẻ hài lòng!
Và
từ đó, mỗi lần gặp lại tôi, chú không tha, vẫn cứ trêu “Cô con gái nhà Yến Lan
dũng cảm nhất nước của lĩnh vực tình yêu đây rồi!”
Đấy,
chú Nguyễn Đình là người như thế, sao tôi lại có thể quên chú được! Thực ra, ở
thế kỷ 21 này, hành động như tôi quá bình thường. Có gì mà chú Nguyễn Đình lại
ngạc nhiên nhỉ ./.
L.B.T.
