Văn Nghệ Quảng Trị

Sunday, January 1, 2017

TÁC PHẨM MẠC NGÔN PHẦN IV - Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Kiên

BẢNG CHỈ DẪN ĐỌC MẠC NGÔN

1. TÁC PHẨM MẠC NGÔN
(Phần một)

KHOA TRƯƠNG TRONG TÁC PHẨM CỦA MẠC NGÔN

2. TÁC PHẨM MẠC NGÔN
(Phần hai)
CÁC PHƯƠNG TIỆN BIỂU THỊ KHOA TRƯƠNG TRONG TÁC PHẨM CỦA MẠC NGÔN

( khoa trương ở cấp độ từ)

2. TÁC PHẨM MẠC NGÔN
(Phần ba)
CÁC PHƯƠNG TIỆN BIỂU THỊ KHOA TRƯƠNG

TRONG TÁC PHẨM CỦA MẠC NGÔN

(Khoa trương ở cấp độ câu)

4.TÁC PHẨM MẠC NGÔN

(Phần bốn)

CÁC PHƯƠNG TIỆN BIỂU THỊ KHOA TRƯƠNG TRONG TÁC PHẨM CỦA MẠC NGÔN

(Sử dụng so sánh tu từ biểu thị koa trương)

5.TÁC PHẨM MẠC NGÔN

(Phần năm)

KHOA TRƯƠNG TRONG TÁC PHẨM CỦA MẠC NGÔN NHÌN TỪ GÓC ĐỘ NGỮ NGHĨA NGỮ DỤNG

TÁC PHẨM MẠC NGÔN

(Phần bốn)

CÁC PHƯƠNG TIỆN BIỂU THỊ KHOA TRƯƠNG TRONG TÁC PHẨM CỦA MẠC NGÔN

TS. Nguyễn Ngọc Kiên

2.6. Sử dụng so sánh tu từ biểu thị khoa trương

(1) Khái niệm so sánh và các kiểu quan hệ so sánh

So sánh theo cách hiểu phổ thông là “nhìn vào cái này mà xem xét cái kia để thấy sự giống nhau hoặc khác nhau hoặc sự hơn kém”.[4, tr. 861]

Theo Đinh Trọng Lạc, Cù Đình Tú thì: “So sánh tu từ là sự đối chiếu về hai sự vật (về tính chất, trạng thái sự việc) A và B cùng có một dấu hiệu chung nào đó giống nhau. A là sự vật chưa biết, nhờ qua B mà người đọc biết A hoặc hiểu thêm về A. So sánh tu từ còn gọi là so sánh hình ảnh, đó là một sự so sánh không đồng loại, không cùng một phạm trù chung, miễn là một nét tương đồng nào đó về mặt nhận thức hay tâm lí”.[3, tr.14]

Căn cứ vào ý nghĩa có thể chia so sánh tu từ ra thành so sánh ngang bằng và so sánh không ngang bằng. So sánh tu từ biểu thị khoa trương cũng vậy.

(2) Cấu trúc của跟 - so sánh ngang bằng biểu thị khoa trương

Biểu thức: “X跟 Y一样 P”.

Biểu thức này được dùng để diễn đạt so sánh ngang bằng biểu thị khoa trương: X giống với Y ở một khía cạnh nào đó.

Trong những câu so sánh nói chung, thành phần X và Y có thể do danh từ, đại từ đảm nhiệm, ngoài ra X và Y còn có thể do (đoản ngữ) động từ hoặc (đoản ngữ) tính từ đảm nhiệm. Trong loại câu này, X và Y là hai sự vật hoặc hai tính chất được đưa ra để so sánh, “一样” là kết quả so sánh, làm thành phần chủ yếu của vị ngữ trong câu, “跟 Y” làm trạng ngữ tu sức cho “一样”; sau “一样” có thể có tính từ hoặc (đoản ngữ) động từ chỉ hoạt động tâm lí, khi đó “跟 Y一样” sẽ là trạng ngữ của tính từ hoặc động từ.

Trong loại này, các tính từ so sánh đứng sau trạng ngữ “跟 Y一样” thường là tính từ thang độ biểu thị độ cao, độ dài, độ rộng, độ dày, độ lớn.

Xét những câu so sánh biểu thị khoa trương, chúng tôi nhận thấy, thành tố X và Y chủ yếu do (đoản ngữ) danh từ đảm nhiệm. Ví dụ:

(65) 司马库的手跟闪电一样快, 嗖地便收回了。《丰乳肥臀》

(Tay của Tư Mã Khố nhanh như chớp, thoắt cái đã thu lại.) (Báu vật của đời)

Có mấy trường hợp sau:

a/“X跟 Y一样 P” (P là vị ngữ) độc lập tạo thành câu.

Trong trường hợp này, X đóng vai trò là chủ ngữ, “Y一样 P” là vị ngữ trong câu, VP là kết quả so sánh có thể xuất hiện hoặc không xuất hiện.

+ Thành tố P không xuất hiện. Ví dụ:

(66) 母亲说, “他生来就是吃草的命.” 连他拉出的粪便, 也跟骡马的粪便一样。《丰乳肥臀》

(Mẹ nói “Nó sinh ra đã phải ăn cỏ rồi.” Đến ngay cả phân nó thải ra cũng giống phân của lừa.) (Báu vật của đời)

+ Thành tố P xuất hiện.

Trong trường hợp này X vẫn là chủ ngữ, P là thành phần chính của vị ngữ và “跟 Y一样” làm trạng ngữ bổ sung ý nghĩa cho P. Xét ví dụ [65], thành tố X 司马库的手 (tay của Tư Mã Khố) làm chủ ngữ, thành tố P do tính từ快 (nhanh) đảm nhiệm làm thành phần chính của vị ngữ, 跟闪电一样 (như chớp) làm trạng ngữ cho P.

Giữa “跟 Y一样” và P có thể dùng hoặc không dùng trợ từ kết cấu 地. Ví dụ:

(67) 闲人们愣了一下，发一声喊，跟风一样地散去了。《丰乳肥臀》

(Mọi người đứng ngây người một lát rồi vội vàng giải tán, nhanh như gió) (Báu vật của đời)

(b) “X跟 Y一样 (P)” làm định ngữ

Trong trường hợp này, giữa “跟 Y一样” và danh từ trung tâm bắt buộc phải dùng trợ từ kết cấu 的. Xét về ngữ nghĩa, danh từ trung tâm chính là thành tố X. Ví dụ:

(68) 夹烟的手指呈现出跟红烧肉一样的焦黄色，说明他是一个老烟鬼了。（莫言《美人冰雪》）

(Hai ngón tay kẹp điếu thuốc có màu vàng cháy như màu thịt quay, chứng tỏ ông là người nghiện thuốc nặng) (Mĩ nhân băng tuyết)

Các biến thể của “X跟 Y一样 (P)”

Chúng tôi gọi là biến thể vì, trong cấu trúc so sánh ngang bằng loại này có thể vắng mặt “跟”, hoặc một trong hai yếu tố được thay thế hoặc cả hai yếu tố được thay thế. Có rất nhiều biến thể khác nhau nhưng những cấu trúc biến thể biểu thị khoa trương trong tác phẩm của Mạc Ngôn có thể chia thành mấy nhóm sau đây:

Nhóm 1: Yếu tố “一样” được thay thế bằng: 同样/一模一样/一致/差不多/相像/相仿/一般/似的

Biểu thức: “X跟Y同样/一模一样/一致/差不多/相像/相仿/一般/似的…”

Ví dụ:

(69) 他的脖子很快便肿起来, 脸也跟着脖子肿了, 肿得那人的眼睛成了两条缝, 跟娃娃鱼的模样极其相像。《丰乳肥臀》

(Cổ của nó sưng vù lên, mặt cũng sưng lên cùng với cổ, sưng đến mức mắt húp như hai sợi chỉ, hệt như một con cá búp bê.) (Báu vật của đời)

Nhóm 2: Yếu tố跟được thay thế bằng: 与/和/如/好像/仿佛/像/似乎

Biểu thức: “X 与/和/如/好像/仿佛/像/似乎Y一样”. Ví dụ:

(70) 老金终于筋疲力尽地被他摆平了, 他不顾一切地把头扎到她的怀里, 深深地把她的乳头吸进口腔, 那股贪婪的劲头儿, 似乎要把她的整个乳房生吞掉一样。《丰乳肥臀》

(Lão Kim cuối cùng cũng kiệt sức …, cái vẻ tham lam ấy dường như muốn nuốt chửng cả bộ ngực của cô.) (Báu vật của đời)

Trong loại biến thể này, chúng tôi đặc biệt lưu tâm đến cấu trúc “像 Y一样 (P)”.

(71) 小孩子都喜欢看热闹，听到敲锣打鼓还能不出来看？姑姑后来说，她扯着我的腿，像拔萝卜一样把我拔了出来。《蛙》

(Trẻ con đứa nào chẳng thích náo nhiệt? Nghe tiếng phèng la vui vẻ thế này, có lẽ nào chúng lại chẳng chịu chui ra mà xem? Sau đó cô tôi nói, cô túm chặt lấy chân tôi như người ta nhổ củ sắn vậy [nguyên văn: nhổ củ cải].)

+ “像 Y一样 (P)” độc lập tạo thành câu

Trong trường hợp này, thành tố P có thể xuất hiện hoặc vắng mặt. Ví dụ:

(72) 杜五花扔掉韭菜跑过来，拉着我的手就往河堤那边跑，她的手像铁钩子一样。《牛》(vắng mặt thành tố P)

(Đỗ Ngũ Hoa vất mấy bó rau hẹ trên tay, nhảy bổ tới, kéo tay tôi chạy về phía bờ đê. Những ngón tay cô ta chẳng khác gì những chiếc móc sắt) (Trâu thiến)
(73) 每个字都像磨盘一样大。《丰乳肥臀》(xuất hiện thành tố P là một tính từ)

(Mỗi chữ to bằng cái thớt xay.) (Báu vật của đời)

+ X像 Y一样 (P) làm định ngữ

Trong trường hợp này, giữa “像 Y一样” và danh từ trung tâm bắt buộc phải dùng trợ từ kết cấu 的. Biểu thức: “X像 Y一样 (P) 的 N”. Ví dụ:

(74) 母亲背着篓子走街串巷收破烂，有一次正碰上雷阵雨，下冰雹，像一颗鸡蛋大一样的冰雹把母亲打晕了, 多亏麻邦把她背回塔前破屋。《丰乳肥臀》

(Một bận mẹ gặp mưa đá, cục đá to bằng quả trứng gà khiến mẹ mê man bất tỉnh, may được Mặt Rỗ cõng về túp lều dưới chân tháp.) 《丰乳肥臀》

Sự khác biệt giữa các tiểu cấu trúc trong nhóm biến thể này cũng không quá lớn, trong nhiều trường hợp có thể thay thế được cho nhau, thậm chí trong cùng một câu, để tránh trùng lặp cũng có thể dùng đồng thời hai cấu trúc. Ví dụ:

(75) 因为不吃鸟儿韩赠送的鸟, 我们将缺乏营养, 像村里大多数人一样, 浮肿, 气喘, 双眼如鬼火一样闪烁不定。《丰乳肥臀》

(…. Chúng tôi sẽ thiếu dinh dưỡng, như phần đông người trong thôn, bủng beo, thoi thóp, đôi mắt thì lấp lóe chẳng khác gì đốm lửa quỷ.) (Báu vật của đời)

Nhóm 3: Cả hai yếu tố “跟” và “一样” đều được thay thế

Biểu thức: “X与/和/像/好像/仿佛/宛若Y同样/差不多/ 似的/般/一般”

Ví dụ:

(76) 仓惶爬真情煌他感到受潮的关节巴格巴格地响着，胸膛宛若针扎般疼痛。《丰乳肥臀》

(Hốt hoảng chồm dậy, anh thấy các khớp xương bị bệnh tê thấp kêu răng rắc, ngực buốt như kim châm) (Báu vật của đời)

“好像” và “仿佛” là hai từ kiêm loại hay “nhất từ đa loại”, chúng có thể là động từ hoặc phó từ. Tuy nhiên, khi kết hợp với trợ từ 似的 chúng có tư cách là động từ. Ví dụ:

(77) 碰到大人他跟大人说，碰到小孩他跟小孩子说；大人小孩都碰不到他就自言自语, 好像把一 句话憋在肚子里就要爆炸似的。《牛》

(Gặp người lớn nó nói lại với người lớn, gặp trẻ con nó kể lại với trẻ con, nếu không gặp người lớn hoặc trẻ con thì nó tự nói với chính mình; dường như nếu không nói ra ngoài được mà để trong bụng thì bụng nó sẽ nổ tung ra.) (Trâu thiến)

Nhóm 4: Cấu trúc không có sự tham gia của “跟”

Biểu thức: “X + Y一样/一般/般/似的”

Khi khuyết yếu tố “跟”, tức yếu tố nhằm dẫn ra thành phần chuẩn so sánh Y, thì toàn bộ ‎ nghĩa so sánh của cấu trúc đều được rơi vào yếu tố còn lại “一样”. Theo khảo sát của chúng tôi, có thể tham gia vào cấu trúc này và thay thế cho “一样” còn có一般/般/似的. Ví dụ:

(78) 母亲心情舒畅, 脸上呈现着圣母般的, 也是观音菩萨般的慈祥。《丰乳肥臀》

(Lòng mẹ thanh thoát, khuôn mặt hiện lên vẻ Thánh Mẫu, nhân từ như Bồ Tát vậy.) (Báu vật của đời)

(79) 他手足无措, 在灶台狭窄的空间转着圈儿。两行蜂蜜般的泪水, 从他枯干的眼窝里流出来。他心里的狂喜无法用语言形容。《牛》

(Hai chân ông ta trở nên thừa thãi khi đi một vòng quanh chiếc giường đất, hai dòng nước mắt đặc quánh như mật ong từ từ trào ra khỏi hốc mắt khô khốc và lăn xuống gò má.) (Trâu thiến)

(3) Các trường hợp so sánh ngang bằng khác

Biểu thức: X（就）是/(好)像/如/若/似/宛如/宛若/犹如/如同 Y”

Trong loại này, X có thể xuất hiện hoặc không xuất hiện, thành tố Y bắt buộc phải xuất hiện, thành tố biểu thị quan hệ so sánh ngang bằng nằm giữa X và Y đóng vai trò như một vị ngữ. Như vậy, X đóng vai trò chủ ngữ, Y đóng vai trò tân ngữ của vị từ so sánh ngang bằng. Ví dụ:

(80) 我跳过去，孟地开她明媚的脸像一记重拳击打在我的心窝，使我眩晕。《美人冰雪》

(Tôi nhảy chồm tới, giật mạnh cửa ra. Khuôn mặt đáng yêu của cô làm tôi choáng váng ngạt thở như bị một đường quyền thoi đúng giữa tim khiến tôi hoa mắt.)

Biểu thức này dùng để so sánh nói chung, nhưng trong ngữ liệu chúng tôi sưu tập được từ các phẩm của Mạc Ngôn, biểu thức so sánh biểu thị khoa trương chủ yếu tập trung vào bốn loại sau đây:

(1) Biểu thức: X (好)像Y. Ví dụ:

(81) 王肝他娘的*脱出*，像个烂梨, 可王腿还想要个儿子! 《牛》

(Tử cung của mẹ Vương Can đã thoát ra khỏi âm đạo, trông chẳng khác nào một quả lê vữa, mà Vương Cước vẫn muốn tìm có trai.) (Ếch)

(82) 杜大爷说，“这个大闺女，好像刚出锅的白馒头，喧腾腾的，好东西，真是好东西呀！”《牛》

(Ông Đỗ nói: Đứa con gái này chẳng khác gì một chiếc bánh bao mới ra khỏi lò hấp, sáng trưng, trắng nõn. Đúng là của ngon, đúng là của ngon!) (Trâu thiến)

(2) Biểu thức : X 是 Y. Ví dụ:

(83) 无论从哪个部位看她都不像一个五十多岁的女人, 她是一朵冷藏了半个世纪的花朵。《丰乳肥臀》

(Dù nhìn ở góc độ nào thì chị ta cũng không giống một phụ nữ ngoài 50. Chị như một bông hoa ướp lạnh suốt một phần hai thế kỉ.) (Báu vật của đời)

Ở đây, (就)是vốn là một động từ phán đoán, cho nên khi được sử dụng trong cấu trúc này, cả cấu trúc còn mang sắc thái khẳng định vốn có của động từ. Tuy nhiên, hình thức so sánh tu từ dùng “(就)是” cũng khác với phán đoán logic có công thức “S是 P” (S là P). Chính vì vậy, có người không cho rằng “是” là thành tố trong phép so sánh. Tuy nhiên căn cứ vào ngữ nghĩa chúng tôi cho rằng “是” không những có khả năng biểu đạt so sánh mà còn có khả năng biểu đạt khoa trương.

(3) Biểu thức: X 仿佛 Y. Ví dụ:

(84) 每当我看到她明媚的笑脸，心中就阵阵刺痛，仿佛被尖锐的东西扎了。《美人冰雪》

(Mỗi khi nhìn thấy khuôn mặt tươi cười rạng rỡ của cô, tôi lại thấy đau lòng, dường như có cái gì rất nhọn đâm vào tim tôi.) – (Mỹ nhân băng tuyết)

(85) 公家人气昂昂走了。来时他仿佛从天而降，去时仿佛他入地有门。《丰乳肥臀》

(Ông người nhà nước hiên ngang bỏ đi. Ông đến, như trên trời rơi xuống. Ông đi như đất nẻ mất tăm.) (Báu vật của đời)

(4) Biểu thức: “X 宛如Y”

Trong trường hợp này, Y thường là danh từ hoặc ngữ danh từ. Ví dụ:

(86) 它的金黄眼珠子宛如两颗金色的星星。《丰乳肥臀》

(Đôi mắt long lanh của nó chẳng khác gì như hai đốm sao kim.) (Báu vật của đời)

(5) Biểu thức X 犹如Y . Ví dụ:

(87) 虽然那时我不懂爱情，但爱情的灿烂光华，吸引着我奋不顾身地扑上前去，犹如投向烈火的飞 蛾。《牛》

(Tuy lúc đó tôi chưa hề biết tình yêu là gì nhưng ánh sáng chói lọi của nó đã hút tôi lao về phía trước chẳng khác nào một con thiêu thân lao mình vào lửa.)

Xét về bản chất, trong cấu trúc này 犹如投向烈火 (thành tố Y) làm định ngữ cho 飞蛾 (thành tố X).

(4) So sánh không ngang bằng với “比” biểu thị khoa trương

(a) Ý nghĩa của cách so sánh dùng giới từ “比”

Thông thường khi cần biểu thị sự hơn kém nhau về trình độ, tính chất của hai sự vật, hiện tượng hoặc hai người thì có thể dùng giới từ “比” để chỉ ra đối tượng so sánh, sau đó dùng vị ngữ để chỉ ra kết quả so sánh. Tuy nhiên, bài báo này chỉ quan tâm tới những cấu trúc so sánh có sự tham gia của giới từ “比” biểu thị khoa trương, vì cách dùng “比” để biểu thị khoa trương cũng không nằm ngoài qui luật hoạt động của “比” nói chung. Ví dụ:

(88) 牛受的罪比天还高，比地还厚。《牛》

(Những gì con trâu đang chịu đựng kể ra phải cao hơn trời xanh, dày hơn cả đất vàng.)

(89) 郭好胜爱护车子像爱护眼睛一样，能把他的车子借来真是比天还要大的面子。《牛》

(Quách Hiếu Thắng nâng niu chiếc xe này như yêu con mắt của mình, mượn được chiếc xe của anh ta thì mặt của chú Mặt Rỗ phải to hơn cả ông trời.)

(b) Cách dùng “比”

+ Giới từ “比” và đối tượng so sánh kết hợp với nhau tạo thành kết cấu giới từ và phải đặt trước vị ngữ để làm trạng ngữ.

Biểu thức: X (S) 比 Y (Adj) + P

Trong biểu thức này, X có vai trò là chủ ngữ, Y là trạng ngữ trong câu. Thành phần sau Y do tính từ / ngữ tính từ đảm nhiệm.

- Sau kết cấu giới từ “比” và trước vị ngữ có thể sử dụng phó từ 更，还，还要 làm trạng ngữ biểu thị mức độ tăng lên một bậc. Ví dụ:

(90) 我谅你也不敢去，他那把小斧头比风还要快，一下就能把你的狗爪子剁下来广。《牛》

(Tôi cũng đoán là cậu không dám gặp hắn. Chiếc rìu trong tay hắn còn nhanh hơn cả gió, e rằng chỉ cần vung lên là mấy chiếc móng chó trên tay cậu không cánh mà bay.) (Trâu thiến)

(91) 说句难听的话，老董同志编出的蛋子儿比你吃过的窝窝头还要多。。。” （莫言《牛》）

(Nói khó nghe một chút, số dái trâu mà đồng chí lấy được còn nhiều hơn cả số trứng gà [nguyên văn: bánh cao lương] mà ông đã ăn bao nhiêu năm nay rồi đó!) (Trâu thiến)
(Còn nữa)

Nguyễn Ngọc Kiên

Kì sau: Ngữ nghĩa và ngữ dụng của khoa trương trong tác phẩm Mạc Ngôn

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Hữu Đạt (2001), Phong cách học tiếng Việt hiện đại, NXB ĐH Quốc Gia HN.

2. Đào Thản (1990), Lối nói phóng đại trong tiếng Việt, Tạp chí Ngôn ngữ.

3. Cù Đình Tú (2007), Phong cách học và đặc điểm tu từ tiếng Việt, NXB Giáo dục.

4. Viện Ngôn ngữ học (1997), Từ điển tiếng Việt, NXB Đà Nẵng.

NGUỒN TƯ LIỆU TRÍCH DẪN

莫言作品集- 小说在线阅读- 努努书坊

MƠ ĐÊM - Thơ Đặng Xuân Xuyến

MƠ ĐÊM

Đêm!

Trở mình

Cuống cuồng vòng tay ghì hơi ấm

Giật mình

Ánh mắt nửa đêm

Hun hút đại ngàn gió hú...

Thèm trận cuồng lũ

Dào dào ngấu ải chờ mưa...

Khát...

Cong đêm...

Yên ả.

Hà Nội, đêm 28 tháng 12.2016

ĐẶNG XUÂN XUYẾN

TRỞ LẠI NHA TRANG - Bút ký Nguyễn Nguyên An

TRỞ LẠI NHA TRANG

Bút ký Nguyễn Nguyên An

Ngày siêu trăng thế kỷ 21 (15/11/2016), tôi đi dự Trại sáng tác Nhà Sáng tác Nha Trang (NSTNT). NSTNT là đơn vị sự nghiệp thuộc Trung tâm Hỗ trợ sáng tác Văn học nghệ thuật của Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch. Tôi, hơn mười năm trở lại, Nha Trang lớn dậy bề thế về mọi mặt, nhất là du lịch. NSTNT là tòa nhà 5 tầng, với 40 phòng, 14 nhân viên bà Đỗ Thị Mai Hương Giám đốc NSTNT cũng tận tình với các anh em văn nghệ, từ việc ăn ở, ngủ, nghỉ, đi lại và sáng tác, riêng tôi xin được gọi “Bà đỡ văn nghệ”. Tôi là người ăn chay, được các chị tổ bếp lo cho những bữa cơm chay đầy đủ ngon miệng, tiếp lửa cho những trang viết mới toanh. Có lẽ đây là một duyên lành tôi nhận được.

Buổi tối, cô Nguyễn Thị Ánh Hồng biên đạo múa một thành viên trong đoàn sáng tác Huế mời anh em đi xem chương trình múa tại Nhà hát nghệ thuật dân gian Á Châu (Nha Trang Dream) có các học trò của cô biểu diễn. Chúng tôi đến Nha Trang Giấc Mơ, một sân khấu hiện đại, đèn Led từ trong ra ngoài. Chúng tôi được xem các tiết mục đặc sắc: Duyên dáng áo dài, Hồn việt, Quốc hoa Việt Nam, Múa rối nước, Đôi lời với Huế, Trống cơm, Nhịp chiêng Tây Nguyên, Múa Chăm… Với góc độ sân khấu mới, kết cấu các tiết mục trên cơ sở dân gian mang hơi thở đương đại, kết hợp văn hóa Á châu, từ đó các tiết mục sinh động, lôi cuốn người xem.

Tôi thường ngồi thiền trong các thời Tý, Ngọ, Mẹo, Dậu, ngoài giờ Tý, các giờ khác đều được nghe tiếng chuông nhà thờ đỗ, khi thức dậy vào thiền, xả thiền, khi đi ăn cơm, tiếng chuông thánh thót ngân vang trong lòng giục tôi tìm đến đan viện. Đan viện Carmel số 2 đường Bắc Sơn, sau lưng NSTNT. Cramel là ngọn núi bên Israel, gặp sơ Marie Lucie. Sơ cho tôi biết đây là dòng tu khổ hạnh, không điện thoại, không máy tính, ăn uống đạm bạc, không đi đâu cho đến ngày về với Chúa. Tôi đã bật khóc vì nghĩ các sơ khổ hạnh như các tu sĩ tu trong rừng, các tu sĩ chỉ chọn rừng nào, khất thực khó khăn và nhiều chướng ngại thì ở, nếu khu rừng ấy ăn uống đầy đủ, ở thuận lợi thì đi. Đức Phật đi từ có đến không, người phàm phu đi từ không đến có. Khi chia tay sơ nói: “Ông ngồi thiền, ông cầu nguyện cho con với”, tôi cũng nói: “khi sơ trầm tư, cầu nguyện, sơ cầu nguyện cho con với, con tên Vinh”. Chia tay sơ tôi bước ra đan viện với đôi mắt còn ướt, đời tôi chỉ ngưỡng mộ người đức hạnh, nhất là phụ nữ đức hạnh tôi xin ngã mũ kính chào.

Chúng tôi đến tham quan THÁP BÀ PONAGAR. Tháp bà Ponagar tọa lạc trên đồi Cù Lao, thuộc phường Vĩnh Phước, TP Nha Trang. Khu di tích là quần thể công trình kiến trúc nghệ thuật độc đáo của vương quốc Chăm Pa cổ, được xây dựng từ thế kỷ thứ VIII đến thế kỷ XIII. Nơi đây thờ nữ thần Ponagar, người Mẹ xứ sở của dân tộc Chăm, đến thế kỷ thứ XVII được cộng đồng người Việt tiếp tục giữ gìn và thờ Thiên Y A Na Thánh Mẫu. Chúng tôi được xem múa truyền thống, do các thiếu nữ Chăm biểu diễn, trong không khí văn hóa thiêng liêng tôi bồi hồi xúc động.

Hôm sau, đoàn tổ chức đi tham quan tour bốn đảo. Đến bến Cầu Đá, chúng tôi hòa vào không khí nhộn nhịp, đông người đi tuor chẳng khác chi buổi vỡ chợ. Đến Hòn Mun thưởng ngoạn san hô, trên tàu đáy kính, mưa mùa Đông trên biển một màu bàng bạc, trời mù, biển mù mưa, các cô gái Trung Hoa tháp tùng cùng đoàn chúng tôi, với những mảnh mi ni xinh xắn, làn da của các cô bỗng được nhuộm ngà trong cái se se lạnh nhẹ nhàng của Nha Trang ngày mưa, càng tôn vẻ đẹp quý phái, sang trọng hơn. Trời không nắng, san hô lướt qua dưới đáy tàu kém màu sắc nhưng vẫn làm du khách trầm trồ, thú vị bởi những chùm san hô kỳ thú. Đoàn tiếp tục tham quan và tắm biển. Tôi làm cuộc phỏng vấn ngắn với anh Cường, chủ của 7 thuyền thúng đáy kính. Anh Cường nói: “Một người 30.000 đồng, rẻ hơn tàu đáy kính. Một thuyền thúng, chở được bảy người. Nhờ đi chậm nên người xem rõ hơn”. Trưa đoàn ăn cơm trên tàu, có hai xuất ăn cơm chay của tôi và anh bạn người Ấn Độ. Ăn xong, đoàn được xem trình diễn văn nghệ dã chiến trên tàu, sân khấu dã chiến được làm bằng những chiếc ghế xếp lại, các anh hướng dẫn viên đều thành thạo nói, hát 3 thứ tiếng, Việt, Anh và Trung Quốc. Lần đầu tôi được xem biểu diển văn nghệ của các nghệ sĩ không chuyên, gồm hai anh hướng dẫn viên đi tuour của hai tàu cùng các anh làm bếp vừa nấu cơm, vừa đánh trống, đánh đàn thuộc tàu du lịch chở khách tham quan. Không khí hoạt náo sôi động, với trống kèn, diễn viên trang phục thô sơ, diễn hài. Đến nổi, các cô giáo mầm non ở Quảng Ngãi nhiệt tình tham gia và cổ vũ. Một anh bạn đi cùng đoàn khen: “Họ làm du lịch mình đáng học hỏi, đáng cho tụi mình đi trong đất liền ra, chỉ xem một tiết mục này là đủ”. Rồi đến tiết mục vừa tắm biển vừa nhâm nhi chút rượu nồng. Vui, vui và vui. Vui là chính, an toàn của du khách trên hết đó cũng là châm ngôn của du lịch biền Nha Trang. Rồi, Hòn Một, Hòn Tằm, Hồ cá Trí Nguyên khám phá vẻ đẹp của biển và nguồn tài nguyên biển, tài nguyên du lịch phong phú của Nha Trang. Ở thủy cung Trí Nguyên nhiều loại cá lạ và màu sắc sặc sở: Nàng Đào, Thài Lài, Hoàng Anh, Chim Xanh, Mặt Quỷ, Hoàng Đế, Hải Tượng, cá Mập Vây Trắng, cá Mập Da Beo, cá Mập Xám Vây Trắng, Chình Bông, Mỏ Kết… Đêm xuống, được ngắm những con đường đêm đẹp tuyệt quanh khu vực NSTNT và thành phố biển Nha Trang.

Tôi đã ở đây hơn bốn mươi năm trước, thường nghe câu ca dao của người dân Nha Trang:

Ai về viếng cảnh Khánh Hoà

Long Sơn nên ghé, Tháp Bà đừng quên,

Kim thân Phật tổ nhớ lên,

Nhìn ông Phật trắng ngồi trên lưng trời.

Hồi đó, tôi đã thấy tượng Phật Tổ tỏa sáng trên nên trời cao rộng, tôi lại lâm râm niệm Phật. Khánh Hoà là xứ sở Trầm hương, nổi danh với những phong cảnh nên thơ yên bình, Từ lâu đời, sắc thái tâm linh Phật giáo đã ảnh hưởng sâu đậm trong tâm hồn dân tộc Việt, tô điểm cho cả vẻ đẹp phong cảnh lẫn cái đẹp nếp sống con người nơi đây.

Chùa Sắc tứ Long Sơn có địa thế rất đẹp, trước đây được dựng trên một khu đất cao, cây cối xanh tươi, nằm bên cạnh đường phố chính, giữa lòng thành thị đông đúc mà vẫn giữ không gian thâm u, tĩnh mịch. Những dãy nhà làm học viện, văn phòng, tịnh thất kết hợp với ngôi chùa đồ sộ, tạo thành một cấu trúc hoàn chỉnh ẩn bóng dưới những hàng cây Bồ đề cao lớn, cành lá sum suê cùng những rặng cây kiểng bao quanh. Bão lũ năm Canh Tý đầu thế kỷ 19, chùa bị sập hoàn toàn, tổ khai sơn chùa quyết định dời chùa xuống chân đồi Trại Thủy. Hoà Thượng Ngộ Chí cho xây ngôi chùa nhỏ một gian hai chái rồi đổi tên chùa từ Đăng Sơn tự thành Long Sơn tự. Ngày nay, chùa tọa lạc ở số 20 đường 23 tháng 10, phường Phương Sơn, chính diện hướng Nam. Phía trước chùa vẫn con đường huyết mạch giao thông, du khách đi từ Nam ra Bắc hay ngược lại, cả đường bộ, đường thuỷ, hay đường hàng không, đều có thể trông thấy Chùa Long Sơn với Kim Thân Phật Tổ ngự uy nghiêm trên lưng đồi.

Từ chùa chính, muốn lên pho tượng Kim Thân Phật Tổ phải đi lên 193 bậc tam cấp. Khi đến bậc thứ 44 khách thăm quan tượng Phật Tổ nhập Niết Bàn dài 17 m, cao 5 m, đằng sau tượng là bức phù điêu mô tả cảnh 49 đệ tử niệm phật. Tượng được xây dựng năm 2003… Sau đó tiếp tục hành trình viếng thăm tượng Kim Thân Phật Tổ (còn gọi là tượng Phật trắng) ngự trên đỉnh đồi. Kim Thân Phật Tổ chính là biểu tượng làm nên nét đẹp đặc thù của thành phố biển xinh đẹp. Đứng trên đỉnh đồi Trại Thủy, Du khách có thể chiêm ngưỡng Kim thân Phật Tổ với dáng ngồi uy nghiêm thư thái giữa nền trời xanh mây trắng, với nét mặt từ hoà và nụ cười thanh thoát điểm nhẹ trên môi. Tượng được khởi công năm 1964, hoàn thành năm 1965, với chiều cao từ mặt bằng lên 24m, đế tượng cao 21m, thân tượng cao 14m, đài sen 7m, đường kính đài sen 10m. Chung quanh đế Phật đài là những bức phù điêu đấp nổi chân dung hình 7 vị Thánh tử đạo vì pháp thiêu thân dưới thời Ngô Đình Diệm. Dù đứng chiêm bái nơi đâu trên triền núi, du khách cũng đều cảm nhận như từ Kim Thân Phật tỏa ra đủ đức lành: Bi-Trí-Dũng. Từng nếp y đắp trên Kim Thân sống động như chính Đức Như Lai đang thị hiện. Khi chiều về, ánh thái dương rọi chiếu, tưởng như muôn vầng hào quang rực rỡ đang toả phóng cả một vùng sáng huyền diệu. Nhìn toàn cảnh, Long Sơn có địa thế rất đẹp. Hoa viên Long Sơn Đại Tự bên phải con đường vào chùa. Hoa viên Long Sơn tựa như một đóa sen vươn lên từ hồ nước đọng. Đây chỉ là một hoa viên nhưng gói gọn đủ cả cảnh nước non sơn thuỷ hữu tình thu nhỏ, tựa như một bức tranh thiên nhiên sinh động.Với lịch sử trên 100 năm (1886-2005) kể từ ngày khai sơn, chùa Long Sơn trải nhiều đời trụ trì với nhiều lần trùng tu, nay đã lập nên những kỳ tích lưu truyền cho bao thế hệ mai sau như để nói lên sự bất biến vĩnh hằng của chánh pháp giữa cuộc sống đời thường này. Ngày nay, chùa Long Sơn đã trở thành một ngôi chùa danh tiếng, có phạm vi ảnh hưởng rộng trong đời sống tinh thần nhân dân và Phật tử Khánh Hòa. Ngay sau lưng chùa là tượng Phật Thích Ca nhập Niết bàn mới được điêu khắc vào năm 2003. Làm phông cho tượng là một bức tường đá màu trắng pha chút xanh nhạt có hình 36 vị La Hán ngồi hầu, tạo nên một khung cảnh trang nghiêm tĩnh lặng. Cùng với con đường đá dẫn lên Kim Thân Phật Tổ, ngay lưng chừng đồi có một gác chuông với Đại hồng chung nặng 1.500 kg. Tiếng chuông nơi đây ngày hai buổi sớm tối vang ra cả những vùng lân cận của thành phố. Khi mọi hoạt động của con người đã ngừng nghỉ sau một ngày lao động bôn ba trong cảnh phong trần, hòa vùng trời đêm tĩnh mịch, có được phút giây lắng động, từ nơi đây tiếng chuông vang hưởng ngân xa như giục thức tỉnh lòng người tìm về bến Giác, trút bỏ bớt những triền phược thế gian. Ngược lên hướng đồi phía Tây với con đường nhỏ dẫn đến khu Tháp chư vị Tổ sư và những vị cao Tăng có hành trạng gắn bó đất Khánh Hoà. Chính nơi vùng đồi thiêng này, là nơi lí tưởng cho sự nghiệp hành đạo của bao vị cao Tăng, những bậc Thạch trụ đã một thời ươm mầm giải thoát nơi Phật Học viện Trung phần Hải Đức, và mãi toả hương Ưu đàm cho vùng đất nhân hiền tụ khí này. Phủ tàng che mát nghiêm trang cho những toà tháp là những cội cổ thụ phủ bóng hàng trăm năm mang đậm nét Tòng Lâm cổ kính. Ngoài phía phải sân chùa là Trường Trung cấp Phật học Khánh Hoà, và khu nội trú của Tăng Sinh. Và đặc biệt, gần mười năm trước đây (Năm 2007), Tỉnh Giáo Hội đã xây dựng khu tượng đài Bồ Tát Quảng Đức bằng đá với bức phong giả sơn hùng vĩ bên phía tả cổng Tam Quan. Tôi đứng trầm ngâm dưới chân tôn tượng Bồ tát Thích Quảng Đức, trong đầu tôi hiện lên một cuộc đối thoại. Tôi xin chép ra đây:

“ĐỐI THOẠI VỚI BỒ TÁT

Kính bạch hòa thượng sao ngài đi tu?

Tại sao con không đi tu

Con yêu sự sống

Ta cũng yêu sự sống

Kính bạch hòa thượng sao ngài tự thiêu?

Sao con không tự thiêu

Con nâng niu sự sống chính con

Ta nâng niu sự sống người khác

Buông xả thân mạng mình cho người khác

Buông xả thân mạng mình cho đạo pháp

Cái chết làm nên Bồ Tát

Nam mô Thich Quảng Đức Bồ tát ma ha tát”

Đến chùa, Trưởng lão HT.Thích Thiện Bình, Phó Pháp chủ HĐCM, Trưởng ban Trị sự GHPGVN tỉnh Khánh Hòa, trụ trì chùa từ 2013 đến nay vừa viên tịch. Quý thầy quá bận rộn, đã giới thiệu cô Chi Phật tử đạo tràng Long Sơn đưa tôi đảnh lễ chư Phật, Bồ Tát và tham quan cảnh chùa. Tôi được gặp hòa thượng – bác sĩ Thích Hải Ấn từ Huế vào. Tôi thưa: “Thưa thầy, con vào đây không ngồi thiền được 1 giờ như trước”. Hòa thượng dạy: “ Cố gắng tu tập theo hạnh của Phật, nhất là thiền tập, không ngồi được 1 giờ chỉ 20 phút đều đặn cũng tốt ”.

Chiều, tôi thả bộ trên đường biển Phạm Văn Đồng trước NSTNT, đến khu vực tập thể dục dụng cụ, hiện có 13 dụng cụ, tôi ghé lên tập thử. Tôi trò chuyện với một anh bạn mới tên là Bùi Tự Trọng, nhà ở số 69 tổ 11, phường Vĩnh Hải, TP Nha Trang. Anh Trọng tâm sự: “Tôi 65 tuổi, quê Phú Yên, ở Nha Trang mấy chục năm rồi, ra đây tập thể dục ngày 1 giờ, nhờ bác sĩ đại dương (là biển, nắng gió của biển), tôi không bị bệnh gì. Tôi đã đi qua nhiều thành phố, tôi thấy Nha Trang là thành phố đẹp nhất. Bốn mùa ôn hòa thoáng mát. Huế của anh cũng đẹp, nhưng thời tiết khắc nghiệt”. Nói chuyện đạo, anh Trọng nói thêm: “Tu là cõi phúc, người đi tu được phước. Tu cần KHÔNG DỐI LÒNG là trọn đủ.”

Trở về NSTNT, tôi gặp NSƯT Phan Dy đại diện chuyên ngành Sân khấu, miệt mài ngồi chuyển thể. kịch bản văn học kịch “Gió Hoàng Cung” chuyển thể thành kịch bản Ca kịch Huế, từ tác phẩm cùng tên của tác giả biên kịch Phạm Tân. Đây là kịch bản mang chủ đề lịch sử về giai đoạn Triều Nguyễn. Tuy vậy, trong tác phẩm, anh chủ động không đi sâu vào tính lịch sử mà chủ yếu khai thác về cá tính, tình cảm, mối tình giữa Vua Gia Long và Công chúa Lê Thị Ngọc Bình (em gái công chúa Ngọc Hân). Đây là mối tình được cho là một “Thiên tình án” lạ kỳ bậc nhất trong triều đại phong kiến nước Việt. Đồng thời anh chủ yếu đi sâu khai thác về nội tâm các nhân vật nhằm tạo ra những xung đột, mâu thuẫn trong mối quan hệ tình cảm giữa các nhân vật, giúp cho người diễn viên khi nhận vai có điều kiện để thể hiện khả năng của mình… Anh chị em chúng tôi, có người đã đến NSTNT này lần thứ II, nhà thơ Triệu Nguyên Phong dự Trại viết tại NSTNT này năm 2008, tại đây anh viết được nhiều bài thơ hay, trong đó có bài thơ: “Ngẫu Hứng Huế”, được gải A Cố Đô và được công nhận đến với bài thơ hay, phát sóng trên VTV1.

Những bữa cơm chay ở NSTNT luôn ngon miệng đối với người chay tịnh như tôi. Chi Đức bếp trưởng thường thăm hỏi: “Cháu nấu chay như vậy chú có ăn được không?”. Bà Hương giám đốc cũng thăm hỏi tôi những câu như thế. Tôi chân thành cám ơn, vì ở Huế, bữa ăn của tôi chỉ đơn giản một món, như rau cải xào, mè đậu, xì dầu, khuôn đậu kho... Tôi vẫn ngon miệng với hai phần lon gạo nấu cơm nóng ăn cùng xì dầu “xắm” ớt. Ở đây, tôi cùng phòng với anh Nguyễn Thế, nhà nghiên cứu Văn hóa dân gian, tôi được học những từ cổ từ và cái nết làm việc cần cù, nghiêm túc và bác học của anh.

Tôi viết bút ký này trong nền nhạc Chú Đại Bi - Lời: Kinh Phật – do Phật tử Tâm Quế (Đoàn Lan Hương) một thành viên của đoàn đã phổ nhạc. Con người sinh ra là bắt đầu đi về phía nghĩa trang, những đứa con tinh thần hoài thai ở quê nhà, sinh ra ở NSTNT sẽ lớn dậy tròn lành và đi vào lòng người, theo quy luật có thể nó cũng bị lớp bụi thời gian dìm vào quên lãng, nhưng lúc nào đó có anh khảo cổ, chị nghiên cứu gọi nó thức dậy, nó lại tiếp tục ngân lên lời cổ tích, những cung bậc xa xưa cho thế hệ sau một chút bâng khâng, chút trầm tư hoài niệm là cũng đủ tròn trách nhiệm của một đứa con ngoan sinh ra từ vòng tay của những bà đỡ văn nghệ…

N.N.A

Địa chỉ : NGUYỄN VĂN VINH (NNA) - 50 Trần Thái Tông, Huế -Tel: 01688971486

***
From: Hiển Nguyễn nguyenvinhnguyenhien@gmail.com

Saturday, December 31, 2016

MÙA XUÂN CŨ, BÊN HOÀNG THÀNH ĐỨNG ĐỢI - Thơ Huy Uyên

MÙA XUÂN CŨ,

BÊN HOÀNG THÀNH ĐỨNG ĐỢI

Đoạn đành tháng ngày cùng Huế

chôn thành xưa một cuộc tình buồn

hầm hào vây quanh thuốc độc

xác của ai đêm qua vội chôn.

Cờ người bay chắn lối sang xuân

chuông đổ phía nhà nguyện nhỏ

mưa,mưa bay xa xót tấc lòng

chia biệt trời sương sa,mắt nhớ.

Tưởng đời sông hoài trôi lặng lẻ

sân ga chiều sao vắng bóng người

môi hôn,đạn bom.súng nổ

tàu không về cho kịp đêm nay.

Đèn nhà ai hắt bóng khuya vàng

vây quanh bến bờ hiu quạnh

giấc mơ xưa đốt cháy chờ mong

mùa xuân,lá vàng,hoa tím.

Từ buổi quay về cùng Huế

tôi hoang mê bỏ lại linh-hồn

những đêm nghĩa trang,đau và nhớ

cú đêm và giọng tượng buồn hơn.

Giá đời hai ta,

mùa xuân và tiếng thở dài

trái tim chợt thôi bé bỏng

những đêm khuya về

dặm đời còn xa, cay xót lắm.

Chìm sầu hương sắc xuân

lặn ngụp từng khúc đời hạnh-phúc

xuôi ngược đâu đây kinh-thành

sớm mai thức dậy

vườn hoa người thôi mật ngọt.

Bên dòng Hương mờ sương khói

nữa đêm em khõa thân một mình

em đem tóc ra sông gội

giọt dĩ-vảng sầu nín lặng thinh.

Thở đầy hơi Huế sa-mù

hôm qua người về gõ cửa

nữa đêm bỏ đi

có chăng lời hẹn hò quay lại.

Còn người đêm xuân đầy nhớ

bến Thừa-phủ buồn hoang lạnh cuối năm

em bên cầu hai chân nước thả

vờ nghiêng đời sóng vỗ bấp bênh.

Trên phía Tuần chuyến xe cuối năm

ráng đỏ sắc chiều đồi núi

dã-quỳ xưa khép kín cánh vàng

chia tay thôi không còn gì nữa.

Nao lòng con đường,sân ga

em gợi tiếc niềm thương nhớ

mơ ngày về bên bếp cũ

Huế hình như xuân ở lại chưa qua.

Huy Uyên

Sao Đêm - Nhạc: Lê Trọng Nguyễn - Giọng ca: Thu Vàng

TÌNH CA XUÂN - Thơ Nhật Quang

Nhật Quang

TÌNH CA XUÂN

Lung linh trời ươm nắng

Cánh én gọi mùa sang

Mây gởi hồn mênh mang

Lả lơi theo làn gió

Nhành mai vàng trước ngõ

Khoe áo mới vàng tươi

Nụ cúc đơm sắc ngời

Bên thềm hương ngan ngát

Thầm thì lời em hát
Nhịp nhàng khúc tình ca

Ươm tuổi hồng thiết tha

Vào đời xanh ước vọng

Phố phường hoa trải rộng

Người dập dìu đón Xuân

Em bên anh bâng khuâng

Nghe Xuân trào hạnh phúc.