NHỮNG ĐIỂM SÁNG GIÁO DỤC Ở MỘT VÙNG KHÓ - Lê Cảnh Biểu

Bộ trưởng Bộ GD-ĐT Phạm Vũ Luận (ngoài cùng, bên trái) trao máy tính cho thầy trò Trường THCS Triệu Thành. Ảnh: Nguyễn Hương - dantri.com.vn

Ai đã một lần đến Triệu Phong, có dịp về Triệu Thành – mãnh đất đầy nắng gió- nơi đã từng hiến tặng cho đời những con người, những tấm lòng cao cả,  giàu nghĩa khí và đức hy sinh. Cũng chính trên mãnh đất này đã một thời máu lửa chiến tranh tàn khốc làm nung nấu lên trong mỗi con tim ngọn lửa căm thù và ý chí quyết tử vì non sông gấm vóc. Vẫn còn đó những con người của ngày hôm qua, gặp gỡ trò chuyện với họ mà lòng thèm khát được sống lại những giây phút hào hùng, những khoảnh khắc thiêng liêng của quá khứ. Bước đi trên những miền quê của Triệu Thành, chúng ta có cảm giác như được tắm mình trong không khí trong lành, được hoà mình trong những tâm hồn trắng trong tinh khiết. Cảm giác ấy như thôi thúc những con người làm nghề dạy học trăn trở, day dứt bởi những đổi thay trong nhận thức của biết bao người mẹ đã vì manh áo miếng cơm chưa tươm tất mà phải thay đổi suy nghĩ vì một đứa con đang trong độ tuổi học trò không mặn mà, không thiết tha khi cắp sách đến trường làng. Hoặc một người bố ngày đêm trên con thuyền nhỏ men dòng Vĩnh Định  với ao ước có một mẻ cá đủ nuôi sống qua ngày cả một gia đinh với đàn con bé bỏng đang mang trong mình cái nỗi niềm vì một cậu con trai vừa bước sang tuổi thứ mười hai phải gác bút nghiên bởi không đủ kế sinh nhai.

Nỗi buồn niềm vui xen lẫn trong trai tim cháy bỏng yêu thương với những khao khát dâng trào từ đáy lòng của những nhà kiến trúc dựng xây những tâm hồn trong trắng như pha lê đang đối mặt với những xô bồ từng ngày diễn ra bên lề cuộc sống. Ngắm nhìn những cô bé tuổi mười lăm ngồi bên hàng quán bán những cây kem, những cậu con trai chưa học xong lớp 8 đang chèo thuyền xuôi ngược trên sông lòng ai chẳng đau thắt. Cuộc sống là như vậy, tạo hoá cho con người quyền được sống, quyền được “Tự do” nhưng không phải vì thế mà chúng ta làm ngơ với “kiểu tự do” của trẻ thơ khi chưa hoàn thành chương trình bậc học phổ thông.

Đối mặt với cuộc sống, biết bao thách thức đòi hỏi con người phải có đủ nghị lực vượt qua. Bên cạnh những mảng đời lận đận chưa tìm ra cho mình hướng đi của cuộc sống, chúng ta vẫn thấy đâu đó trên những miền quê nghèo của Triệu Thành những bông hoa toả ngát hương thơm bên đồng cỏ mênh mông, bên những dòng sông thơ mộng. Từ trong ánh bình minh của một buổi sáng trời trong mây tạnh, ta vẳng nghe đâu đó tiếng hát trong trẻo của một bé gái ngân lên. Chúng tôi bắt gặp trong ánh mắt của em một niềm vui khôn xiết, trao đổi trò chuyện với tôi trong dáng vẻ rụt rè của một người học trò thực thụ mới thấu hiểu ra cô bé ấy là con một bà mẹ nông dân nghèo, có chồng mất sớm phải tần tảo nuôi hai đứa con từ tấm bé, cô gái vừa tốt nghiệp xong bậc trung học phổ thông năm 2007 và con đường vào ngưỡng cửa trường đại học đang mở rộng đón bước chân của một con người chịu khó miệt mài đèn sách vượt qua những rào chắn cuộc sống, những tự ái đời thường để vươn tới con đường thành đạt.

Với niềm háo hức say mê của một con người đi tìm những ngọn đèn trong giông bão, chúng tôi tiếp tục cuộc hành trình về với thôn Tân Đức xã Triệu Thành - một làng quê ven sông bốn mùa trên con đò xuôi ngược bằng nghề đánh cá với niềm ước ao bé nhỏ có đủ cho cuộc sống thường ngày, đây còn là một mãnh đất gắn bó với biết bao mãnh đời bất hạnh, tuổi thơ sớm phải giã từ mái trường làng cùng mẹ cùng bố “Đi tìm bãi cá” mà trong mình chưa có được cái chữ để đọc, để viết. Hành trang bước vào cuộc sống  của những cậu bé chỉ có thế. Trong những gia đình chúng tôi đến để làm công tác điều tra phổ cập giáo dục bậc THCS vào dịp hè 2007, niềm xúc động đến trào nước mắt khi tâm sự cùng chị Lành có chồng là anh Phạm Thanh đang bị bệnh nằm chạy thận ở bệnh viện Trung ương Huế - một trụ cột của gia đình vậy mà giờ đây cả vợ và con phải chạy xuôi chạy ngược để có được đồng tiền cho chồng chống chọi với bệnh tật, vượt qua hiểm nguy. Không những thế, chị Lành còn phải lo cho những đứa con hiếu học ngày đêm miệt mài với đèn sách với những mong ước khiêm tốn là được vào trường chuyên nghiệp để sau này giúp gia đình thoát ra khỏi cái cảnh chạy cơm từng bữa và cũng tự hào thay chị Lành đã làm được điều mà cậu con trai của chị khao khát bấy lâu.

Câu chuyện của chị Lành như một thôi thúc cho đoàn điều tra phổ cập của chúng tôi tiếp tục đi vào mọi ngõ ngách cuộc sống để tìm đâu đó những cuộc đời, những con người có cùng cảnh ngộ như chị. Dẫu cho cái nắng cuối hè còn gay gắt, anh em đã thấm mệt nhưng lại  được tiếp sức bởi một luồng gió đầy sinh khí tạo cảm giác sảng khoái lạ thường, thế là Đoàn điều tra tiếp tục về với An Tiêm, Cổ Thành – nơi chúng tôi đến lại là những làng quê làm lúa, dân đông ruộng ít, quanh năm tần tảo cày xới để có được lưng bát cơm nuôi sống con người, chứ không mong muốn gì hơn là có của ăn của để. Gặp gỡ và tâm sự với anh Lê Văn Chính - trưởng thôn Cổ Thành chúng tôi mới thấu hiểu những nỗi lòng cùa người dân - Anh nói với một niềm hứng khởi “Triệu Thành có được ngôi trường THCS  như hôm nay thì con em chúng tôi đỡ vất vả, vì cứ vào mùa tựu trường lại phải tính toán làm sao để có được mấy trăm nghìn mua cho con chiếc xe đạp, chưa kể đến nào sách, nào vở, áo quần, rồi học phí, xây dựng… Nhiều gia đình không có được dăm ba trăm bạc phải ngậm đắng nuốt cay cho con nghỉ học, bây giờ thì khác rồi, ngôi trường mới xinh xắn mọc lên, những người làm cha làm mẹ như chúng tôi không còn bận tâm như mọi năm mà chỉ lo làm sao con cái học giỏi để sau này thoát ra khỏi cái đói cái nghèo thế là sướng lắm rồi”. Sau những lời tâm sự, anh dẫn chúng tôi đến một gia đình được coi là mẫu mực trong thôn về tinh thần vượt lên nghèo khó nuôi các con ăn học thành đạt đó là anh Hồ Văn Quý bồ của em Hồ Trung Thành lúc ấy đang học lớp 9A trường THCS xã Triệu Thành năm học 2007-2008, có thể nói rằng trong một hoàn cảnh khá đặc biệt : Đây là một gia đình hai vợ chồng quanh năm tần tảo làm ruộng để nuôi bốn con nhỏ với ông bà song thân đã ngoài tám mươi tuổi, anh Quý ngoài công việc ruộng vườn còn làm đủ mọi nghề, chỉ trừ những nghề bất lương phạm pháp, miễn sao có tiền  bồi bổ sức khoẻ bố mẹ già, sắm vở sách cho con đến trường. Trong khó khăn chồng chất, anh vẫn có một niềm hạnh phúc hơn người là những đứa con đều học giỏi, riêng em Hồ Trung Thành liên tục đạt danh hiệu học sinh giỏi ở trường THCS. Ngoài sự động viên của thầy cô, bạn bè, và gia đình, hàng năm Thành vinh dự được Tổ chức Phi Chính phủ tặng học bổng CI .Tuy rất nhỏ bé nhưng đó còn là nguồn động viên, sẻ chia cho những mãnh đời bất hạnh như em để vươn lên học giỏi xuyên suốt thời gian học tập dưới mái trường THCS Triệu Đông, và cả năm cuối cấp trên mái trường mới lập lại: Trường THCS Triệu Thành - Nơi em sinh ra và lớn lên, nơi mà em đã từng khao khát thèm muốn  được học gần nhà để có điều kiện động viên bố, an ủi sẻ chia cùng mẹ.Từ giã gia đình anh Hồ Văn Quý, sau khi nghỉ lại bên hàng quán ăn vội mỗi người một mẫu bánh ngọt, chúng tôi đến thôn Hậu Kiên vừa lúc trời xế chiều và tìm gặp anh Nguyễn Tài -Trưởng thôn  để hiểu thêm một số nhân tố điển hình về tinh thần vượt khó vươn lên học giỏi ở địa phương này và một điều thú vị cho đoàn chúng tôi  khi qua trò chuyện với anh  thì mới vỡ lẻ là chính ngay gia đình của người trưởng thôn đang trong độ tuổi năm mươi này là một ngọn đèn  toả sáng giữa đời thường của cái “Làng nghèo Chợ Sãi” anh nói với chúng tôi “cái làng nhỏ vên sông Vĩnh Định này, ngoài cái đất làm nhà ra chẳng có một mãnh vườn nào có thể sản xuất ra được hoa màu, dân làng tôi xưa nay  sống được là nhờ ở cái chợ Sãi bé tí, một xí nghiệp bánh kẹo thủ công của một gia đình trong thôn có thể giải quyết được công ăn việc làm cho dăm bảy người trong xóm, một gánh bún bán rong cũng thu được một khoản tiền nho nhỏ trang trải cuộc sống, ngoài những công việc đó ra bà con dân làng phải tần tảo gồng gánh lên tận “Chợ Tỉnh” (Đây là tên gọi mà xưa nay người “làng chợ Sải” giành để gọi “chợ thị xã Quảng Trị”), một khu chợ sầm uất ở phía Nam tỉnh, sau chợ Đông Hà”. Anh Tài cười và vui vẻ tâm sự tiếp: “Nếu nói một cách khách quan về tấm gương vượt khó của Hậu Kiên, thì con em chúng tôi đều xứng đáng cả. Bởi một lẻ mọi đứa trẻ làng tôi đều biết vượt lên chính mình, hoàn cảnh gia đình mình để học giỏi và thành đạt. Có thể nói với niềm tự hào : xưa nay Hậu Kiên là thôn ít học sinh bỏ học nhất của Triệu Thành, trong tổng số 107 em bỏ học theo số liệu điều tra năm 2007 thì chúng tôi chỉ một vài cháu”. Hậu Kiên đúng là tấm gương vượt khó - theo suy nghĩ của anh Tài và cũng chính là suy nghỉ của chúng tôi - những người làm công tác giáo dục. Tuy nhiên trong cái rộng lớn của xã hội thì Hậu Kiên vẫn có những điểm sáng đặc trưng mà gia đình anh Tài trưởng thôn có lẻ là một mẫu mực. Một gia đình hai vợ chồng với năm cô con gái đều đang đi học, trong đó, có hai đứa con đầu đang tốt nghệp đại học, chuẩn bị hành trang bước vào đời, đứa bé nhất đang học tiểu học và một cháu đang học THPT, đứa kế út là em Nguyễn Trần Phương Nguyên đang học lớp 9 và là một Liên Đội trưởng trường THCS Triệu Thành năng động sáng tạo và táo bạo. Tất cả học rất giỏi, các cháu đi học  dựa vào sức lao động một nắng hai sương của bố mẹ ngày đêm tần tảo nhọc nhằn, những đứa con hiếu thảo của anh chị đã không phụ lòng mẹ cha, học tập hết mình, giúp đỡ bố mẹ hết mình một khi có thời gian rảnh rỗi. Nhìn vào cái tổ ấm của gia đình anh thôn trưởng Hậu Kiên mà mỗi chúng tôi thật sự thèm khát, bí quyết để có được một gia đình như vậy hẳn mọi người ai cũng mong muốn tiếp xúc để anh Tài “bật mí” và rút ra từ người nông dân ấy bí quyết nuôi dạy con cái và chèo chống đưa con thuyền vững lái vươn đến tương lai.

Trong phạm vi của bài viết, chúng tôi không có tham vọng xây dựng một tác phẩm văn chương, mà chỉ qua đây để cho mọi người - những ai quan tâm đến giáo dục Triệu Thành, một xã vùng ven đô lắm lúc gặp khó khăn bế tắc trong công tác phổ cập giáo dục bậc THCS mà ngành giáo dục cấp trên phải vào cuộc, ròng rã mấy năm trời vượt qua những hoàn cảnh khó khăn của những đêm rét thấu da, những ngày hè nắng lửa, những thầy giáo, cô giáo từ trường THCS Triệu Đông được Phòng GD & ĐT Triệu Phong giao trách nhiệm tổ chức điều tra, mở lớp BTVH  bất chấp mọi hoàn cảnh đến với Triệu Thành với tất cả nhiệt tâm của người làm công tác giáo dục để dạy cho con em - những đứa trẻ bất hạnh vì hoàn cảnh nghèo khổ không được đi học.Vậy mà giữa cái bề bộn của cuộc sống, có những tấm gương đáng quý - biết vượt lên hoàn cảnh, biết khắc phục mọi điều kiện, biết chiến thắng chính mình để cho trẻ đến trường và học giỏi. Được tắm mình trong ánh nắng chan hoà của bầu không khí ấm áp tình người, bên cạnh những người bố người mẹ, chúng ta vẫn không nén được những xúc động trước những nghĩa cử cao quý của những đứa trẻ biết sẻ chia  mọi cảnh ngộ gia đình, thường xuyên làm vui lòng mẹ được lòng cha, đó chính  là những ngọn đèn sáng trong giông bão, những phần thưởng cao quý mà các em dâng tặng cho những người thân yêu của mình.

Triệu Thành, 30/ 4/ 2008

Lê Cảnh Biểu

READ MORE - NHỮNG ĐIỂM SÁNG GIÁO DỤC Ở MỘT VÙNG KHÓ - Lê Cảnh Biểu

PHÁT LỘC - Trần Vũ Minh

      Trần Vũ Minh  hiện đang sinh hoạt ở Hội Văn Học Nghệ Thuật Bình Thuận . Vừa qua , trong cuộc thi truyện ngắn  2011 – 2012

do tạp chí Văn Nghệ Bình Thuận tổ chức , anh đã gửi tác phẩm PHÁT LỘC dự thi và đã đoạt giải C ( cuộc thi không có giải A). VĂN NGHỆ QUẢNG TRỊ xin giới thiệu đến quý bạn đọc truyện ngắn  PHÁT LỘC  của anh Trần Vũ Minh  ( La Gi - Bình Thuận)

       

                            
                                       

     Không phải trong mơ, cũng không phải là ảo ảnh vì nó đang lồ lộ, rờ rỡ hiện ra trước mắt ông và bởi đây là buổi sáng, một buổi sáng rất đẹp, trời trong xanh thăm thẳm vút cao ngập nắng, những mảng mây bập bềnh nhẹ xốp trôi trôi. Ba Hân như nghẹt thở vì xúc động, ông lâng lâng chếnh choáng mắt dán chặt vào cặp “Long giáng ” mà ông quý như báu vật lại phát lộc sau thời gian dài chờ đợi đến mòn mỏi tưởng như vô vọng. Từ khắp thân cây, hàng trăm chồi non tơ căng mẫm  đang nhú lên tua tủa. Ông nghe tim mình đập rộn rã như trống làng ngày hội. Nó thon thót nhoi nhói, chênh chao khắc khoải, nhưng đây là cái cảm giác hồi hộp sung sướng của sự đợi chờ và hy vọng chứ không phải là cái buồn rầu lo lắng mà gần hai tháng nay ông phải chịu. Ông bị cấp trên kiểm điểm vì “ Thiếu tinh thần trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng trong công tác quản lý”. Bệnh cao huyết áp của ông lại tái phát.

      Là một cán bộ chủ chốt của địa phương, Ba Hân rất cần mẫn trong công việc, ông chịu khó đọc công văn, nghị quyết và lắng nghe, nắm bắt những ý kiến chỉ đạo của trên để triển khai đến các nơi kịp thời. Với cấp dưới, ông bình dân hòa đồng, tính tình dễ chịu nên ai cũng quý. Có điều đôi lúc ông lại bị mắc cái tật đãng trí đến kỳ cục. Có lần một nhân viên lên gặp lãnh đạo xin được nghỉ phép và ứng trước vài tháng lương để lo cho người vợ đang nằm chờ “ xạ trị ” hóa chất ở bệnh viện ung bứu vì có khối u ác tính tử cung gần đến giai đoạn cuối.Thay vì an ủi động viên thuộc cấp thì ông lại chìa tay ra: “Xin chúc mừng với cậu và gia quyến nhé!” Người phó văn phòng mặt tái ngắt, miệng méo xệch, mếu máo rồi vội vã rút lui.

       Cuộc đời Ba Hân kể ra cũng khá suôn sẻ. Ba mươi tám tuổi, ông đã là giám đốc sở kế hoạch  đầu tư nhưng hơn nửa đời, ông mới cất được căn nhà ưng ý. Với khuôn viên chừng hai sào, tuy không nằm ở trục đường chính nhưng đây là khu đất có vị trí đắc địa nằm ở trung tâm thị xã. Việc này vợ ông phải nhờ đến một thầy địa lý cao tay chọn cho. Ba Hân làm nhà mới cũng là do bạn bè, anh em thân quen thúc giục động viên và giúp đỡ. Người tặng xi măng sắt thép, kẻ biếu gạch đá cửa nẻo công sá và trang trí nội thất. Hôm ăn tân gia, khách mời khoảng trăm người, toàn là chỗ thân quen, ông mang ơn họ và có người mang ơn ông. Đúng giờ hoàng đạo,  đồ ăn đã được đặt trước ở nhà hàng mang tới,  rượu tây, bia lon chảy tràn. Ông đứ đự bải hoải cả người vì phải tiếp khách nhưng vợ ông rất vui, bì thư quà mừng tới tấp. Người em kết nghĩa Trịnh Huy, trưởng phòng kinh doanh sở kế hoạch đầu tư tặng ông cặp cây cảnh mai chiếu thủy cổ thụ thế long giáng đẹp mê hồn. Ban đầu ông cũng chẳng để ý bởi tính ông mộc mạc chân chất. Là cán bộ đầu ngành quan trọng của tỉnh, công việc ngập đầu lút cổ, có thời gian đâu mà ông tìm hiểu cây cảnh với nghệ thuật. Sau bữa tiệc, vợ ông  mát mẻ với Huy:

       - Anh chị cảm ơn, nhưng nhà chị có ai rảnh đâu, chú đem về mà chơi!…

       Ba Hân quen Trịnh Huy cũng là cái sự tình cờ. Hơn mười năm trước, một lần  đi công tác ở một huyện miền núi, khi chiếc toyota camry 2.5, bốn chỗ ngồi chở ông đi hơn hai trăm cây số dưới trời nóng như đổ lửa. Xe có máy lạnh nhưng vì đường quá xấu, toàn những ổ trâu ổ voi. Ngồi trên xe, Ba Hân ngắc ngư như say sóng, mệt bả  người. Trước mặt một con suối đẹp như dãi lụa vắt ngang hiện ra, nước trong vắt, chỉ xăm xắp ngang lưng. Những tảng đá mầu gan gà nhẵn bóng như những chú voi con phủ phục giữa dòng suối, nước vờn quanh diệu ảo. Trong hoang sơ tĩnh lặng chỉ có tiếng chim rừng ríu rít, đó đây những khóm hoa dại rập rờn như đàn bướm lượn, thả những chùm hoa  đỏ rực, tim tím  chao nghiêng trong gió. Trong cái hoang sơ vô tận ấy ông thấy mình trẻ lại, Ba Hân dừng xe, cởi quần,  háo hức lội xuống con suối mát lạnh.

       Trời bổng sầm sập, nặng như chì, mưa ập xuống như trời vỡ, nước trên nguồn ầm ầm đổ về cuộn xoáy điên cuồng, cây cối ngã nghiêng oằn oại, gãy răng rắc cuốn theo những cành khô và đất đá. Ba Hân run rẩy hoảng loạn... Những người ở trên bờ gào thét chỉ trỏ nhưng không ai có cách gì cứu được ông, Ba Hân nhắm nghiền hai mắt run rẩy... Bổng từ xa, một thanh niên xồng xộc chạy đến, trên vai khoác cuộn dây thừng. Anh ta nói gì đó với đám người đang lo lắng trê  bờ  rồi buộc một đầu dây ngang lưng, lao xuống, chìm nghỉm. Nước đã ngập đến cổ, ông chới với. Người thanh niên trồi lên rồi đưa hai cánh tay ôm chặt lấy Ba Hân và ra hiệu cho mọi người. Sợi dây thừng căng ra, hai người trồi lên ngụp xuống, ông ngẹt thở, ngất đi… Khi tỉnh lại ông nôn thốc tháo vì uống nhiều nước, người đau ê ẩm nhưng chỉ bị xây xát nhẹ. Người thanh niên thì bị gãy xương vai nằm thiêm thiếp trên bãi cỏ. Nhìn người vừa cứu mình, ông Ba Hân bật khóc, gò má giật giật, những giọt nước mắt cứ ứa ra, lăn dài trên khuôn mặt phề phệ, nhưng là những giọt nước mắt của sự chân thành tự đáy lòng ông.

                                         *   *    *

        Mấy hôm nay cứ khoảng năm giờ chiều, có một người đàn ông tuổi trên sáu mươi cứ lượn lờ trước nhà Ba Hân, lúc đứng ngoài cửa sắt tần ngần nhìn vào. Có lần xe cơ quan đưa ông về tới cổng, cậu lái xe bấm còi inh ỏi mà lão ta vẫn như điếc, Ba Hân bước xuống xe nghiêm mặt:

       - Có việc gì mà anh tới đây?

       - Dạ, thấy cặp cảnh nên tôi mê quá, mong ông cảm phiền.

       Nhìn người đàn ông đứng lặng, hai tay buông thỏng, có vẻ như rất khẩn khoản , Ba Hân nhẹ nhàng:

       - Nếu thích thì mời anh vào xem.

       Người khách lạ có cặp mày rậm, xênh xếch, cằm nhọn, hai má hom hõm, mắt sâu thỉnh thoảng đảo rất nhanh, chớp nhẹ, nét mặt thuỗn ra thẩn thờ ngờ nghệt đăm đắm nhìn vào cặp kiểng như bị thôi miên. Có lúc ông ta đứng dậy lùi ra xa, xích lại gần, ngó nghiêng ngắm nghía rồi ngồi xuống vuốt ve, sờ nắn từ bộ rễ đến các đường cong và những vết u sần lồi lõm trên thân cây, miệng không ngớt thều thào: “ Qúa độc! Trời ơi sao lại có cặp bon sai vương giả đến thế này? ”. Quay về phía Ba Hân, người khách xúc động:

       - Bộ gốc rễ này chắc chắn phải trên trăm tuổi.

       - Anh có vẻ đam mê và rành cây cảnh lắm nhỉ?

       - Dạ, gần ba mươi năm tôi chơi bon sai, đã đi nhiều nơi, nhiều chỗ nhưng chưa bao giờ thấy ở đâu có cặp cảnh quý như vậy.

       Rồi ông ta say sưa giảng giải cho Ba Hân nghe các kiểu dáng thế cây,  nào là:  Mẫu tử, xuy phong, long thăng, thác đổ, tam tòng tứ đức… Ở mỗi thế, mỗi loại đều thể hiện một vẻ đẹp riêng và thú chơi tao nhã cao sang của nghề chơi cảnh. Ba Hân nghe mà đầu óc cứ lùng bùng.

       - Ông có định bán cặp cây này không ạ?

             Ba Hân hơi bực nhưng nhìn nét mặt người khách trông có vẻ hoàn toàn nghiêm túc, Ba Hân ngập ngừng:

 - Ông trả được bao nhiêu?

 - Nếu ông đồng ý, tôi xin mua với giá năm trăm triệu.    

          Mắt trợn tròn, miệng há hốc, Ba Hân chăm chắm nhìn vào người đàn ông đang đứng trước mặt mình như nhìn một sinh vật lạ ở hành tinh khác vừa rơi xuống, thầm nghĩ: “ Lão ta có bị thần kinh không nhỉ, chỉ với hai cái cây vớ vẫn mà lão ta trả tới nửa tỉ?”

       Vợ Ba Hân cũng đã đứng đó tự hồi nào, bà bấm nhẹ vào tay chồng,  hiểu ý vợ, Ba Hân đặt tay lên vai khách:

       - Cảm ơn, nhưng  đây là kỷ niệm của một người bạn, nghĩa tình là vô giá đúng vậy không anh? Nhưng nếu muốn, khi nào rảnh rỗi anh vẫn có thể lại chơi, ta coi nhau như bạn vong niên vậy!

                             *  *   *    
                                 

        Tin đồn giám đốc sở kế hoạch đầu tư tỉnh H có cặp mai chiếu thủy cổ thụ thế long giáng độc nhất vô nhị ngày càng lan rộng. Dân chơi cây cảnh gần xa kéo về, họ đứng ngoài hàng rào sắt trước nhà chiêm ngưỡng, bình phẩm và trầm trồ thán phục, mê mẫn như bị hớp hồn. Cặp long giáng đầu voi đuôi chuột thật kỳ thú, mang cốt cách của người quân tử, cách điệu, không theo một khuôn mẫu sách vở nhất định nào mà vẫn giữ được các đường nét tinh tế duyên dáng cổ điển truyền thống. Có lẽ trong giây phút xuất thần, người nghệ nhân tài hoa nào đó, bằng tình yêu và sự đam mê đã gởi gắm tất cả hồn cốt của mình vào tác phẩm để kim cổ pha trộn hài hòa đến mức nghệ thuật. Tất cả đều hoàn hảo đến tuyệt đối, không một cành thô thiển, không một chiếc lá thừa. Chín tầng lá thon dần từ gốc đến ngọn bay bay như thoát tục trong khoảng không gian ngập nắng. Những chùm hoa tinh khiết nuột nà trắng muốt hơi chúc xuống như thẹn thùng e ấp ẩn sau tàng lá xanh rì thầm lặng tỏa hương. Bộ rễ gồ ghề vòng cong xoắn bện vào nhau, cuồn cuộn uyển chuyển tạo nên hình đầu rồng. Thân cây uốn lượn u nần lồi lõm càng nổi bật trong cặp chậu sứ Giang Tây cổ men xanh, họa tiết hoa văn như bức phù điêu thu nhỏ được đặt trước bậc tam cấp ốp đá hoa cương màu huyết dụ trên thảm cỏ được cắt xén trước sân nhà.

        Nhìn khu biệt thự hình chữ nhật có tường đá bao quanh, phía trên cắm chông sắt hình lưỡi mác sơn xanh, bên trong là vườn cây ăn trái, hồ bơi, phòng ăn ngoài trời lợp kính phản quang dưới gốc si cổ thụ được uốn tỉa công phu, ông bạn vong niên trầm trồ:

        - Thật là quý, anh chị có thế đất quá tuyệt vời, được cả “ Tứ tượng ”.

  - Tứ tượng là cái gì vậy?

        - Anh tuổi thìn, chị tuổi tý là nằm ở cung phu thê tam hợp, tương sinh tương đắc. Chị lại có tướng “ Vượng phu ích tử”, anh chị gặp nhau là duyên tiền định. Mặt tiền chính đông hợp hướng nên có quý nhân phù trợ. Phía sau có dãy “ Huyền vũ ” nâng đỡ, mặt trước có cặp long giáng là “ Chu tước”, “ Bạch hổ ”bên tả, “ Thanh long ” bên hửu bảo vệ chở che. Nhân duyên hòa hợp nên vượng khí sinh tài, sự nghiệp công danh sẽ vững như bàn thạch. Trong thuật phong thủy gọi là tứ tượng. Ai có được thế đất này là “ Đại lộc thiên kim ”, phú quý như diều gặp gió. Có phúc trời mới cho như vậy. Âu cũng là cái đức của tổ tiên để lại!

       Vợ chồng Ba Hân cùng người bạn vong niên ngồi bên chai Chivas nhấm nháp với vây cá ướp sâm ở sân trước. Mắt Ba Hân long lanh, ông ngửa cổ dốc cả ly rượu sóng sánh mầu hổ phách vào miệng. Ba Hân ngất ngây chếnh choáng, ông cũng không hiểu là mình đang uống rượu, uống những lời của anh bạn vong niên, hay uống những cảm xúc đang trào dâng trong lòng...

       Cặp long giáng ngày càng gắn bó với Ba Hân, trong mắt ông, nó như có linh hồn. Đi làm về là ông ngắm hàng giờ không biết chán, ông bón phân xịt thuốc, chăm sóc rất kỹ lưỡng. Nghe ở đâu có thuốc tốt là ông sai người tìm mua cho bằng được nên cặp kiểng ngày càng bề thế, những cành, những lá cứ bung ra, vươn lên lòa xòa như muốn phá thế. Dưới ánh chiều tà, hoàng hôn đỏ rực đang xám dần nhưng cũng kịp hắt những tia nắng cuối ngày chênh chếch chiếu phớt qua những cánh hoa nuột nà sáng lóa.

        Một sáng chủ nhật, người bạn vong niên đến thăm, mắt bổng sáng rỡ, từ thân cây uy nghi ngạo nghễ, những mầm xanh tròn căng đang nhú lên tua tủa: “Phát lộc” -  ông khách  reo lên nhưng rồi im lặng bấm đốt ngón tay, ngẩn ngơ, ánh mắt xa xăm …

       Nhìn cử chỉ của người bạn, Ba Hân thấy như có điều gì không ổn, ông khẩn khoản:

        - Anh nói đi đừng ngại, chúng ta là bạn mà.

        - Cái gì cũng có quy luật nhất định, vạn vật đều vậy. Cặp long giáng của anh đã sống cả trăm năm với bao buồn vui thăng trầm của một đời cây, nó cũng có linh hồn, tình cảm như con người, đó là cái quý mà không phải cây bon sai nào cũng có và ai cũng được như vậy. Nhưng mau nở thì chóng tàn, mới đến với anh vài tháng mà nó đã phát lộc, “ Tinh anh phát tiết ra ngoài” hết thì chưa hẳn đã là hay đâu! Dục tốc bất đạt. Phúc hay họa đây?

        - Bây giờ phải làm sao hả anh?

        - Thôi được. Đã là bạn của nhau, hàng tuần tôi sẽ đến chăm sóc uốn tỉa giúp anh. Phải lấy lại cái dáng vẻ uy nghi của nó. Chừng nào nó lại phát lộc thì sẽ còn nhiều điều thú vị…     
                                                                                                                              

                                     *   *    *      
                                                    

     Tiếng là ở tỉnh lẻ nhưng cũng không phải nơi đây không có người tài. Trưởng ban tuyên giáo Nguyễn Hoàng  còn khá trẻ, là thạc sỹ chính trị, tiến sỹ kinh tế, có năng lực, lập trường quan điểm chính trị vững vàng, nhưng điều đáng tiếc là Hoàng cứ muốn xới tung cái nề nếp đã có sẵn ở tỉnh này lên. Đành rằng xã hội đang trên đà phát triển là phải tiếp thu cái mới cái hay cho kịp với xu hướng thời đại nhưng cũng phải biết đến những “ Cây đa cây đề ” đang tỏa bóng ở đất này. Vuốt mặt phải nể mũi, học cao thì phải hiểu rộng, lẽ đời là vậy! Thế mà anh ta cứ đòi thay cái này đổi cái kia thử hỏi, còn đâu là đạo lý, còn đâu là tôn sư trọng đạo, còn đâu là sự kế thừa?...

        Ban đầu trên dự kiến sẽ bầu tròn, Nguyễn Hoàng có năng lực, có trình độ sẽ làm phó chủ tịch tỉnh rồi tương lai còn vươn cao hơn nữa nhưng với tính khí như vậy thì người cầm lái sẽ đưa con thuyền địa phương này về đâu?...

        Nhiều cuộc họp diễn ra, những tranh cãi quyết liệt, cuối cùng trưởng ban tuyên giáo Nguyễn Hoàng về làm chủ tịch ở một huyện miền núi, còn Ba Hân được bổ nhiệm làm phó chủ tịch tỉnh. Vận may đến với ông thật bất ngờ. Từ trước đến nay, ông vẫn bằng lòng với cương vị hiện tại, ông nhịn trên, nhường dưới không mất lòng ai, không tranh giành đấu đá, “ Dĩ hòa vi quý ” là phương châm, là tính cách của ông. Ba Hân luôn tâm niệm, làm cách mạng là đấu tranh với kẻ thù, còn với đồng chí mình thì phải đoàn kết, tin tưởng và bảo vệ lẫn nhau… Ba Hân có hai bằng đại học, một kinh tế tại chức, một cử nhân chính trị chuyên tu. Lý là thế nhưng biết trình độ của mình còn hạn chế nên ông rất ham học hỏi. Được bày trang trọng trên tủ sách ở phòng khách nhà ông không bao giờ thiếu các bộ sách kinh điển quý giá như: “ Nền tảng của chủ nghĩa Marx – Lenin, Triết học Marx – Lenin, Kinh tế chính trị chủ nghĩa Marx – Lenin và Hồ Chí Minh toàn tập”… Qúy sách, ông rất biết giữ gìn sách, nhiều quyển đã mua dăm bảy năm vẫn còn mới nguyên, đôi khi khách tình cờ lật ra xem vẫn còn vài trang chưa rọc giấy…

       Từ khi Ba Hân được đề bạt lên phó chủ tịch tỉnh, Trịnh Huy cũng dần dần được cất nhắc rồi làm giám đốc sở kế hoạch đầu tư thay ông. Ông tin tưởng ở người em kết nghĩa. Có lẽ trên đời này chỉ có Trịnh Huy là người hiểu và yêu thương ông nhất,  Huy như đọc được suy nghĩ tâm tư, tình cảm và những buồn vui trong ông, ông quý Huy là ở chỗ đó.  Huy còn trẻ, lại thông minh, dám nghĩ dám làm nhưng cũng có lúc Huy làm ông phiền lòng. Lần ấy, Trịnh Huy trình ông ký duyệt xin khai thác mấy trăm mét khối gỗ và xin kinh phí để làm cầu cho dân vùng sâu vùng xa. Sau này báo chí khui ra là chiếc cầu đã được làm bằng bê tông từ trước. Rồi các dự án được đầu tư không minh bạch, thất thoát tiền công quỹ, bị trên kiểm điểm, ông điên tiết cho gọi Trịnh Huy lên xạc cho một trận ra trò. Huy cúi đầu lắng nghe, rơm rớm nước mắt:

       - Dạ thưa anh Ba, em có lỗi với anh Ba, nhưng cũng tại ngày ấy em còn nợ…

       - Chú nợ ai, nợ cái gì?

       - Dạ thưa anh, chủ của cặp long giáng đang cần mấy chục mét khối gỗ để đóng ghe và làm nhà. Khi nhìn thấy, em biết ngay là của “ độc”, hỏi ra thì biết đây là cặp kiểng gia bảo đã có ở nhà này từ ba đời, hỏi mua họ không bán chỉ đổi gỗ thôi ạ. Thấy anh chị làm nhà mới, cặp cảnh này xứng đáng quá nên em đã mạn phép anh. Kính mong anh thương cho em út được nhờ.

                                     *   *  *   
                                            

       Mắt Ba Hân bừng sáng dõi vào cặp long giáng, ông bật reo lên: “ Nó lại phát lộc ”. Trong nỗi lo lắng đến mất ăn mất ngủ, bị xa lánh cả tháng trời, thì với Ba Hân, đây là tin mừng lớn. Theo như người bạn vong niên thì đây là điềm lành báo hiệu ông sẽ lấy lại những gì đã mất, hoặc còn huy hoàng hơn nữa…Bổng ông sửng người: “ Nhưng sao lạ thế này?” –  ông hoang mang tự hỏi khi nhìn kỹ cặp cảnh, trên các nách mầm, những chiếc lá to bằng bàn tay trẻ con, non tơ mơn mởn hình trái tim đang bật ra đung đưa theo gió, có cái gì đó khiến ông ngờ ngợ. Ba Hân thò tay vào túi móc di động lập cập gọi choTrịnh Huy, giai điệu của bản nhạc chờ “ Một đời người, một rừng cây ” vang lên, chủ nhân không bắt máy. Ông bực mình bấm số gọi cho ông bạn vong niên,  ở đầu dây bên kia gọng phụ nữ đều đều, nhẹ như gió thoảng: “ Số máy quý khách vừa gọi hiện không liên lạc được, xin quý khách vui lòng gọi lại sau”.

        Tay run run, mân mê từng chiếc lá hình trái tim rồi nhìn lên những tầng lá, như phát hiện ra điều gì, Ba Hân lao vào nhà, quát vợ:

       - Bằng mọi giá, bà đi tìm một người thợ trồng cây cảnh về đây, tôi có việc!

       Hoàng Lương không ngờ gặp lại cố nhân…

       Gần mười năm trước, anh xin gặp phó chủ tịch tỉnh trình bầy về việc khu rừng đầu nguồn sông Hinh đang bị tàn phá nặng nề. Khi ấy, Lương là đội trưởng kiểm lâm huyện Hà An. Hàng ngày phải chứng kiến cảnh khu rừng già nguyên sơ đang gục xuống trong tiếng cưa búa xoèn xoẹt suốt ngày đêm. Âm thanh khô khốc của cây non giục gãy bởi những súc gỗ đang lao từ núi xuống. Đêm thì lâm tặc, ngày là những người có giấy phép, họ khai thác vô tội vạ. Rừng núi vật vã quằn quại đau đớn trong tiếng gãy đổ xoắn vặn như dây chão nát len cả vào giấc ngủ chập chờn của Lương. Đã nhiều lần trong các cuộc họp chuyên ngành, Hoàng Lương đưa việc này ra nhưng đều bị gạt đi, anh bán chiếc xe máy, mua một chiếc camera. Anh đã có những thước phim làm bằng chứng nhưng chỉ hai tháng sau anh nhận được quyết định Buộc thôi việc với lý do “ Không hoàn thành nhiệm vụ và có dấu hiệu vu khống lãng đạo” do Ba Hân ký.

       Rồi cuộc sống cũng trở lại thăng bằng sau những vụn vỡ mất mát. Lương trở về học nghề trồng cây cảnh, anh đam mê môn nghệ thuật này như đã có duyên với nó từ kiếp trước. Anh nhớ rừng, khát khao được thấy lại cái nguyên sơ ngút ngát những mầu xanh dù chỉ trong không gian bó hẹp của những chậu bon sai. Bây giờ Lương đã có một vườn cảnh lớn bậc nhất tỉnh.

       Đã từ lâu anh nghe tin  ở thị xã này có cặp mai chiếu thủy cổ thụ độc nhất vô nhị, thực tình anh cũng rất muốn xem cho biết nhưng công việc hàng ngày đã cuốn hút và chiếm hết thời gian của Lương. Lần này nhân được mời đến, Lương háo hức muốn xem để chiêm ngưỡng và học hỏi. Khi bước vào, anh nhận ra Ba Hân, ông ta vẫn vậy, vẫn ánh mắt bàng bạc, chậm chạp, khệnh khạng, đó là mẫu của loại người sống đầy đủ về vật chất nhưng giản đơn, ít suy tư trăn trở.

       Nhìn cặp long giáng, Lương như không tin ở mắt mình và anh đã hiểu…Sự thức tỉnh của lương tâm không phải dễ dàng, có người chỉ một lần đã ngộ, nhưng cũng có kẻ đi gần hết kiếp người mà vẫn quẩn quanh trong vũng lầy của u mê tội lỗi. Nỗi oan ức ngày xưa không còn đau đớn uất nghẹn quặn thắt trong tim Lương nữa như đã vón thành sạn, thay vào đó là sự thương hại đến tội nghiệp, trong lòng anh chỉ còn những trống rổng và buồn đến nao lòng. Anh nói với Ba Hân:

       - Ở đời cái đẹp chính là ĐẠO! Đạo từ tâm mà ra và cũng từ tâm mà mất. Bon sai cũng là một cái đạo, đó là sự gọt gũa chỉnh sửa và loại bỏ những cái vô hồn lệch lạc. Ở mỗi thế, giáng là thể hiện những cung bậc khác nhau chứa đựng cái triết lý của chân - thiện - mỹ, cũng chính là hướng con người vào những giá trị thiêng liêng đưa ta đến cái đẹp toàn bích trong tiếng nói thầm lặng, trong vô cùng vô tận của thế giới tự nhiên. Để nhận biết được vẻ đẹp tiềm ẩn này, nhiều khi ta phải đi qua những con đường rất vất vả nhọc nhằn bằng tình yêu, niềm tin và sự đam mê sâu sắc với trái tim hướng thiện. Trong nghệ thuật chân chính, tuyệt nhiên không có chỗ cho sự dối trá và những pha trộn lố bịch kệnh cỡm. Cặp long giáng của ông là những cành mai chiếu thủy được cấy gép vào thân cây bình bát. Loại cây này thân mềm dễ uốn, sống dai và thích nghi với mọi hoàn cảnh nhưng là loài vô dụng, bộ rễ của chúng rất khỏe,  sống ở đâu chúng cũng hút hết màu mỡ của đất.

       Ngừng một lát Hoàng Lương tiếp: “ Nhưng rất may, ông còn được cặp chậu cổ này là thứ thật ”.

       Mặt Ba Hân xám lại, ông choáng váng, lảo đảo ngồi phịch xuống chiếc ghế đá hoa cương, hoang mang tuyệt vọng, thều thào như rên:

        - Anh… anh nói…cái gì, đây là cặp bon sai vương giả, độc nhất vô nhị, nó … nó đã sống cả thế kỷ, người ta đã trả tới năm trăm triệu cơ mà, anh… anh có lầm không vậy?

        - Thật tiếc! Người lầm lẫn ở đây không phải là tôi! Nhiều khi người ta không phân biệt được đâu là thật giả, hay cố tình lộng giả thành chân? Họ mặc nhiên bỏ

đi những giá trị đích thực, tôn thờ cái giả tạo hời hợt hào nhoáng bên ngoài vì mục đích nào đó… Còn những  cong vênh u sần lồi lõm này ư? Dễ thôi! Với bàn tay của một người thợ cây cảnh thì chỉ cần  một thời gian uốn nắn, đục đẽo và ít hóa chất, thuốc kích thích thì chỉ một vài năm là sẽ thành “ Bon sai cổ thụ”. Nếu ông cần, tôi sẽ gép dùm ông một cành cam lên thân cây này, chỉ sang năm là ông có trái để ăn…

                                        *   *   *

        Ba Hân gục xuống chơi vơi nửa mê nửa tỉnh… Xen lẫn trong tiếng còi hụ của xe cấp cứu là những hồi ức thực hư cứ đan xen, đứt quãng, chéo chồng… Trong mơ, Ba Hân thấy người em kết nghĩa Trịnh Huy, người bạn vong niên và một nhóm người kéo ông đi… Rồi tất cả biến thành những con mọt khổng lồ, chúng nhe những hàm răng nhọn hoắt, sắc lẻm cứ kèn kẹt gặm nhấm, đục khoét, cắt nghiến rồi ngoạm vào một cái gì rất thiêng liêng tưởng chừng như vững bền đang bị bào mòn chao đảo lung lay.

                                                     Bình Thuận tháng 6 - 2011
                                                              Trần Vũ Minh

                                       Email: minhtranvu144@yahoo.com.vn.

READ MORE - PHÁT LỘC - Trần Vũ Minh

CHÙM THƠ XƯỚNG HỌA VỀ MÙA HÈ CỦA NHIỀU TÁC GIẢ

Bài xướng

GIỮA HÈ

Chói chang cái nắng giữa trưa hè

Nóng bốc lên từ mỗi góc khe

Quán nước, cô nàng bưng hối hả

Hàng quà, bà lão ngáp cay xè

Đàn ông ngại bức, tanh banh cởi

Phụ nữ sợ đen, kín mít che

Cổ họng rộp khô như phỏng lửa

Mỗi lần ừng ực nốc nguyên ve.

                                        Sông Thu

Các bài họa 

TUỔI HỒNG

Thắm tươi hoa phượng nở vào hè

Nhuộm đỏ ven bờ hóc đá khe

Bướm trắng vờn hoa, môi mím nụ

Con ong hút mật, cánh khua xè

Đong đưa lá chết, rơi thầm lặng

Xào xạc cành khô, đập mái che

Vui bước tung tăng chân sáo nhỏ

Vô tư ríu rít hát cùng ve.

                                                      Thu Vân

ƠN TRỜI

Thời tiết chi mô ngó lạ hè !

Cây cành rụng lá đá trơ khe

Bao ngày nắng trải ao khô nẻ    

Bổng chốc mưa tuôn nước chảy xè

Mấy cậu chơi đùa quăng dép lội  

Lắm cô áy náy lấy tay che

Mùa màng thắng lợi vui đình đám

Thiên hạ phen nầy uống lắm ve . . .

                              Võ Làng Trâm

TRỌNG HẠ

Sau mưa nắng gắt sợ trưa hè

Chỉ thích dìm mình ở suối khe

Gió thổi không vơi đi bức bối

Mây che chẳng bớt được oi xè

Trong buồng thỏa sức thi nhau cởi

Ra phố kiêng khem lại phải che

Cái nắng mùa hè như dội lửa

Mong sao tối đến gió le ve.

                     Từ Đức Khoát-Phú Thọ

 

CHƠI HÈ

Nắng nào hơn nổi nắng trưa hè

Khoan khoái làm sao lúc xuống khe

Trên dốc bóng cây râm mát mát

Dưới chân dòng nước chảy xè xè

Bướm khôn đú đởn đua đòi ấy

Hoa dại thẹn thùng e ấp che

Chiều xuống mà còn chưa hết hứng

Cuộc chơi tiếp tục một vài ve.

                                   Thanh Trương

BUỔI SÁNG

Trong vắt trời xanh buổi sáng hè

Từng bầy cá lội dưới dòng khe.
Đàn chim nhảy nhót chân xao động.

Lũ bướm tung tăng cánh xập xè.

Ánh nắng bao trùm khung cửa mở

Giọt sương còn đọng tán cành che.

Không gian tĩnh lặng trong thơ mộng

Bỗng chốc vang rền những tiếng ve.

                                         Lương Thế Hùng

           

NGỌ

Khúc hạ hoang hanh thẫm phiến hè
Gió đùa suối tóc nấp bên khe
Nôi êm nhịp võng mềm tay kéo
Phượng thắm bìa sân đỏ nụ xòe
Nắng đổ duyên tơ cung mộng khuất
Mưa vùi nhạc điệu  cỏ rêu che
Trơ vơ bến nước - trơ vơ lối
Quán trọ bên đường lặng bóng ve

                                                   Thu Trang

  

ƯỚC MƯA RƠI

Mong ước mưa rơi giữa nắng hè 

Tuôn tràn nước chảy ngập đầy khe     

Tung tăng cháu nhỏ cười  rinh rích

Thủng thỉnh cụ ông quạt xập xè

Phố xá, lầu cao không ngại ướt 

Nhà tranh, mái dột  mới  lo che

Trời quang, mây tạnh, người khoan khoái     

Mát thế đâu cần uống cả ve.

                                          Như Thu

Biên tập: Sông Thu

 songthu195@yahoo.com.vn  

READ MORE - CHÙM THƠ XƯỚNG HỌA VỀ MÙA HÈ CỦA NHIỀU TÁC GIẢ

UỐNG RƯỢU Ở GÀNH HÀO VỚI ÔNG BA SAIGON - Hoàng Yên Lynh

Rượu đến bất khả từ
Hồn mạnh ai nấy giữ
Xây chừng dăm ba quận
Rượu thoải mái vô tư .

Này thằng Năm con Tám
Dzô rồi ca cải lương
Đàn buông giây ai oán
Khói mây chiều vấn vương .

Còn thằng Tư Quảng Trị
Trôi dạt đến đất này
Buồn chi đời dâu bể
Đất trời vốn đổi thay .

Qua một đời trôi nổi
Cay đắng đủ tình đời
Lánh xa vòng thế sự
Ban hiền nâng ly thôi .

Uống đi rồi tâm sự
" Điệp ơi lỡ làng rồi ..."
Chèng ơi câu vọng cổ
Da diết tình khôn nguôi .

Trăng vàng soi con nước
Rượu vẫn đầy bình toong
Xừ xang hồ xê cóng
Mặc cho đời bão giông .

HOÀNG YÊN LYNH

hoangmylinh@live.com  

READ MORE - UỐNG RƯỢU Ở GÀNH HÀO VỚI ÔNG BA SAIGON - Hoàng Yên Lynh

ĐƯỜNG VỀ MINH TRIẾT - Tuệ Thiền Lê Bá Bôn

LỜI DÂNG

(Tiếp theo kỳ trước)

Tự tri là, bằng trí tuệ nội quán, nhận biết trọn vẹn mọi cảm giác, tư tưởng, ý muốn, nhận thức phân biệt v. v…đang xảy ra trong tâm trí. Đây là sự nhận biết (kiến chiếu) một cách tự nhiên, không phê phán, không lấy - bỏ (thủ - xả), không dụng công. Có năng lực kiến chiếu này thì tâm trí sẽ tĩnh lặng (tỉnh thức) và thấy rõ bản chất của bản ngã (cái “tôi”). Bản ngã sẽ được chuyển hoá thành trạng thái tâm vô ngã - tức là tâm thái hoà bình, từ bi đích thực, mang năng lượng tích cực có lợi cho toàn “mạng lưới vật chất và tâm linh” của vũ trụ.

Khi ngồi định tâm mà vẫn nhớ nghĩ đủ chuyện (tức nói năng bên trong) thì giống như khi ngồi một mình mà nói đủ điều. Đó là tình trạng bất bình thường của tâm trí, của bộ não và hệ thần kinh.

 “Tỉnh thức” là “có mặt” trong giây phút hiện tại với những gì đang xảy ra. “Có mặt” tức là tâm trí không còn vọng tưởng lang thang.

(Trang  126)

---------------

Người biết yêu điều tốt ghét điều xấu là người biết phục thiện; người  biết phục thiện thì dễ tiếp thu đạo lý giác ngộ; người biết tiếp thu đạo lý giác ngộ thì dễ thực hành tự tri; người biết thực hành tự tri thì dễ thực chứng chân lý tuyệt đối, siêu vượt khái niệm - tướng trạng.

 Khí kẻ ác tấn công ta, ta sử dụng trí tuệ và lòng dũng cảm để đối phó với chúng; làm như thế thì có lợi hơn là sử dụng lòng căm thù.

Vô ngã là tâm thái tịch tri, tịch chiếu, thường tịch quang. Vô ngã là Chân ngã.

 Đừng coi thường việc chữa trị các bệnh tinh thần, vì nếu thế, văn minh vật chất và sự hưng thịnh kinh tế chỉ như sức lực dồi dào của một gã khùng hung hãn, sẽ rất nguy hiểm cho nhân loại.

(Trang 127)

--------------

 Những người yếu kém văn hoá (có thể có học vị cao, tri thức dày) thường coi khinh dân quê, coi khinh những nghề lao động vất vả, thu nhập thấp. Tâm hồn họ bị xơ hoá, vô cảm, vong ân.

 Cái nhìn khách quan không thể đánh giá được nhân cách minh triết; chỉ họ tự biết. Nhân cách  minh triết tối cao chính là nhân cách tự - do - tinh - thần. Đó là giá trị cao nhất.

Tâm bất bình thường thì não bất bình thường. Tâm não bất  bình thường tác động bất bình thường đến sự vật và ảnh hưởng xấu đến nhận thức của ta, đến cuộc sống của ta (kể cả hoàn cảnh) .

Được lên thiên đường bởi niềm vui: niềm vui mang tính chất nhân từ. Bị xuống địa ngục cũng bởi “niềm vui”: niềm vui mang tính chất gian ác.

(Trang 128)

--------------

Không quan tâm đến sự sống sau khi thể xác chết là quá thờ ơ với tương lai.

 Trong ta có “tấm gương” “nghe và thấy” được tư tưởng, cảm giác, ý muốn... Tĩnh  tâm một thời gian thì tấm gương này sẽ lộ rõ. Nó càng sáng, ta càng dễ thấy cái “tôi” và cái “tôi” dễ dàng được chuyển hoá thành “vô ngã”.

Mọi tài năng đều có giá trị về mặt công cụ, đều có thể góp phần làm cho cuộc đời tốt đẹp hơn. Nhưng cái năng lực quý giá nhất làm cho con người giữ vững giá trị làm người, đó là sự tự tri tự chủ. Thiếu cái năng lực này, các tài năng khác có thể biến con người thành ác quỷ, dã thú, kẻ đê tiện.

Tôn giáo có ý nghĩa lớn về đạo đức, về cảm hứng, nhu cầu cải tạo tâm tính, nếu tôn giáo giàu từ bi bác ái .

(Trang 129)

--------------

Gọi là “Thiền” hay từ nào khác cũng được, điều quan trọng là cái nội hàm “tự tri - tỉnh thức - vô ngã”.

 Thiền học không nên chỉ dạy hạn chế ở  một vài ngành đại học, mà nên phổ cập ở mọi cấp học để có nền tảng vững chắc trong giáo dục - đào tạo nhân cách.

 Cái “tôi” làm cho tâm hồn nặng trĩu vì uy lực, còng xuống vì nô lệ, đen tối vì tự ti, tự phụ, tự ái…

 Thiền định tự tri càng cao thì càng minh mẫn hơn, chủ động hơn với cuộc sống, với công việc; năng lượng phiền não được chuyển hoá thành năng lượng an lạc, thiện ích .

(Trang 130)

--------------

Niệm (nhớ - nghĩ) luôn xuất  hiện trong tâm. Chúng là ngôn từ (tiếng nói bên trong) và có hình tướng (sóng tâm thức). Trong thiền định (tự tri), ai thấy rõ niệm sinh diệt liên tục, thấy rõ chỗ niệm xuất hiện và chấm dứt (tức là khoảng trống giữa hai niệm) thì sẽ nhận ra (ngộ) tâm vô niệm, “vô ngôn”. Đó là tâm thể “một niệm vô ngôn" như vầng trăng toả sáng. (“Niệm” trong “niệm vô ngôn" có huyền nghĩa khác hẳn với “niệm” trong “vọng niệm”. Phải ngộ mới thấy, mới biết). Vô ngôn đó khi đã “an định”, sẽ soi sáng muôn lời (tức là soi sáng trí phân biệt  tương đối), sẽ là tri giác tự do tự tại, thoát tình trạng vọng động vô minh. Đó là “tánh sáng” bất sinh bất diệt.

Phải biết “ghét” bệnh phong,  nhưng đừng ghét người mang bệnh phong; cũng vậy, phải biết ghét thói xấu nhưng đừng ghét người đang có thói xấu. Sự xấu ác là bệnh tinh thần .

(Trang 131)

--------------

Nếu chưa quán tâm (tự tri) để thấy rõ tướng trạng như huyễn của bản ngã thì  chưa biết “đọc kinh bằng tâm”, chưa biết đọc công án Thiền.

Nhiệm vụ quan trọng nhất của văn nghệ sĩ là giúp người khác biết sống với hạnh phúc trong sáng - thứ hạnh phúc mà người văn nghệ sĩ chân chính phải có, nhà văn hoá chân chính phải có, con người biết tự tin - tự trọng phải có.

 Thỉnh thoảng có được một vài phút sống với tâm vô ngôn cũng có công đức và phước đức rất lớn.

Giới hạnh là vấn đề khoa học, vấn đề nhân quả. Chí hướng giác ngộ biết tôn trọng nhân quả, nhưng muốn siêu vượt nhân quả, luân hồi.

Muốn có hiệu qủa cao trong việc chống hối lộ - tham ô - bè phái, một đại nạn của thế giới, thì tôn giáo phải vào cuộc với giới luật rõ ràng về vấn đề này.

(Trang 132)

--------------

Thói hối lộ sinh ra nhiều tội ác nghiêm trọng.

Thấy - biết khác với hiểu. Nếu thấy - biết của tâm chưa khế hợp với Bát Nhã Tâm Kinh thì chưa có Trí Bát Nhã.

 Một trong những phương cách giúp duy trì cảm hứng sống thiền là tọa thiền mỗi ngày. Không nên bỏ trắng ngày nào cả (vì lý do gì đó cũng nên duy trì vài phút).

Tâm vô ngôn là sự tỉnh thức toàn diện của sự sống.

 Khoác lác, tự đại, tự ti, khiêm tốn đều không có lợi cho Đạo .

 Muốn đi sâu vào kinh sách về Thiền, phải có năng lực đọc - hiểu và đọc - thấy. Thiền định tự tri làm xuất sinh năng lực đọc - thấy. Đó là cái thấy nội tại.

(Trang 133)

--------------

 Khi tâm hồn không có lý tưởng thánh thiện và minh triết thì con người rất dễ bị cái xấu lôi cuốn, rất dễ bị tha hóa biến chất.

Chưa thật thấy chúng sinh là ân nhân của mình thì chưa có phẩm chất Bồ tát, chưa tỉnh thức.

Tâm Đại thừa là tâm khiêm hạ, hiểu rằng tội lỗi của mình từ vô lượng kiếp đã ảnh hưởng xấu đến tất cả chúng sinh.

 Tâm Đại thừa khởi phát  từ sự nhận thức sâu sắc rằng, tội lỗi của cá thể ảnh hưởng đến toàn thể, qua thân khẩu ý.

(Trang 134)

--------------

 Thể xác thì tất nhiên có sở trụ, nhưng tinh thần thì cần “hướng đến” vô sở trụ .

 Làm cho con người biết yêu quý nét đẹp tâm hồn mình, đó là nhiệm vụ cao cả của văn hoá, của giáo dục, của tôn giáo.

Thiền định tự tri là sống tận nền tảng, tận cội nguồn sự sống.

Giá trị giác ngộ, giá trị Đại Thừa không nằm  ở hành vi, hình tướng bên ngoài, mà ở thực chất của tâm. Nếu thật sự có giác ngộ, có tâm Đại thừa thì dù sống ẩn dật vô danh vẫn có thiện ích lớn cho chúng sinh, cho sự nghiệp giác ngộ chung.

Có duyên lành với nền văn hoá giác ngộ là có diễm phúc cực kỳ lớn lao.

Không tôn trọng phương tiện thăng hoa tâm linh của người khác thì chưa có tâm thái hòa bình, tỉnh thức .

(Trang 135)


(Còn tiếp)


Tuệ Thiền Lê Bá Bôn
Bà Rịa - Vũng Tàu
lebabon04@gmail.com

READ MORE - ĐƯỜNG VỀ MINH TRIẾT - Tuệ Thiền Lê Bá Bôn

MÙA THIẾU NỮ - Huy Uyên

Nỗi đau này có ở lại cùng em

đem mua bán cả màu đời hương sắc

ở nơi đó anh không hề được mất

Bỏ chi nhau sót lại một lời nguyền .

Em mỉm cười bảo anh đấy mê cung

rồi mùa vàng cũng bước chân qua vội

nhốt đời anh hoài đi không kịp tới

mùi hương tan lần hong tóc sau cùng .

Mới đó mà anh đã mất đời em

mấy khúc tàn phai linh hồn thiếu nữ

em nói em đi không về nữa

để quỳnh xưa rớt lại ở bên thềm .

Để em về lặng bóng suốt năm canh

em đi nào hề phai nhan sắc

trời ơi ai đợi chờ mà đứng khóc

xót xa chi dấu kín mãi trong lòng .

Đợi chờ người cho vàng võ mùa trăng

em trăm năm chết một đời thiếu nữ

trăng đã khuyết với đêm sầu cổ độ

lệ đã tan giọt xuống cả hai hàng .

Anh ngậm ngùi canh giữ nửa con tim

chọt quay về với trăm ngàn nỗi nhớ

thôi đã mất hết rồi không còn chỗ

tình yêu xưa không  trọn ấm nơi nằm .

Anh xoay quanh với mớ hạnh phúc buồn

đêm tiển em về với đám tang trẻ dại

em đi rồi sao anh còn đứng mãi

chạy quanh chiều với giọt nắng chiều vương .

Huy Uyên

lesinh.lesinh@yahoo.com

READ MORE - MÙA THIẾU NỮ - Huy Uyên