Văn Nghệ Quảng Trị

Thursday, May 17, 2012

TÌNH KHÚC ĐÊM XUÂN - Cao Hữu Điền

Nhạc sĩ Cao Hữu Điền

Mời các bạn click vào liên kết sau để nghe ca khúc Tình Khúc Đêm Xuân.
Nhac: Cao Hữu Điền.
Lời: Phương Xích Lô và Cao Hữu Điền.
Ca sĩ: Trần Quang Lộc.

CẢM NHẬN VỀ TÌNH YÊU QUA CA KHÚC TÌNH KHÚC ĐÊM XUÂN CỦA CAO HỮU ĐIỀN

Nguyễn Khắc Phước

Ca khúc TÌNH KHÚC ĐÊM XUÂN của Cao Hữu Điền có hai lời, lời 1 của nhà thơ Phương Xích Lô, lời 2 của chính nhạc sĩ, và cả hai tác giả đều khá nổi tiếng trong giới văn học nghệ thuật đất Thần Kinh.

Vì tình yêu là thứ không nhìn thấy được nên cả hai tác giả đều dùng những hình ảnh có tính ẩn dụ - dùng cái cụ thể để gọi tên những cái trừu tượng - để diễn tả cho hết ý nghĩa tình yêu tha thiết đậm đà say đắm của mình.

Phương Xích Lô sáng tác bài thơ này vào lúc giao thừa nên anh không tránh khỏi quan niệm cho rằng giao thừa là thời khắc chuyển giao năm cũ sang năm mới - một̀ thời điểm quan trọng, trời đất giao hòa, âm dương hòa quyện để vạn vật bừng lên sức sống mới. Sự kết hợp giữa trời và đất là sự kết hợp dường như cố định và vĩnh viễn, vô thủy vô chung, do bàn tay tạo hóa, ngoài sự hiểu biết của con người. Trời và đất là hai thực thể không bao giờ rời xa nhau. Có trời mới có đất, không có trời thì đất cũng không. Đất với trời là hai nhưng là một. Trong Kinh A Hàm, Phật dạy: “Cái này có nên cái kia có, cái này không nên cái kia không, cái này sinh nên cái kia sinh, cái này diệt nên cái kia diệt”. Đây là một định lý về duyên sinh duyên khởi. Tất cả các pháp từ vô tình đến hữu tình đều vay mượn nhau, hỗ trợ nhau, nương tựa nhau mà sinh khởi và tồn tại. Lý duyên khởi giải thích sự tồn tại của vũ trụ và sinh vật nói chung, kể cả con người là giống hữu tình.

Mặc dù đất trời kết hợp để tạo nên vũ trụ, nhưng không phải ở đâu cũng có sự sống, mà chỉ trên trái đất vào mùa xuân, sự sống mới đâm chồi nảy lộc. Anh và em, chỉ có hai ta chớ không phải một người đàn ông hay một người đàn bà nào khác, gặp nhau vào một địa điểm và thơì khắc mà có lẻ do nghiệp duyên đã định để nảy sinh tình yêu, sự sống và cả một vũ trụ riêng chỉ tồn tai có hai người và chỉ hai người đó mới trải nghiệm tường tận. Anh nương tựa vào em, em nương tựa vào anh. Sự tồn tại của một người phụ thuộc vào sự tương quan với người khác. Có anh thì có em, anh không có thì em cũng không tồn tại, tựa như sự sống tùy thuộc vào ánh sáng của mặt trời, không có mặt trời thì không có sự sống.Ta mất người yêu rồi thì vũ trụ cũng bằng không. Và có thể quan niệm này đã dẫn đến sự suy sụp về sau của anh chăng?

Đất và trời là nói đến vật chất, còn ngày và đêm, mùa đông và mùa xuân, tháng chạp và tháng giêng là nói đến thời gian. Phương Xích Lô có lẻ không có ý định diễn tả một tình yêu duy nhất có tính bất diệt, trường tồn bởi vì ngay cả vũ trụ cũng vô thường và thời khắc giao hòa đó rồi cũng qua đi. Anh nói Ôi tình yêu ta là mùa Xuân thì mùa Xuân ở đây không còn là mùa Xuân của đất trời mà là mùa Xuân trong tim, nó không có ngày tháng cụ thể mà phụ thuộc vào tình cảm giữa hai người, bao giờ ta còn yêu nhau thì còn mùa Xuân. Khi người ta yêu nhau say đắm thì thời gian dường như ngừng lại, mặc cho vũ trụ cơ học bên ngoài đổi thay, vũ trụ trong tim họ vẫn bất động, không lệ thuộc vào không gian, thời gian và cả nhân gian. Trịnh Công Sơn diễn tả cái vũ trụ riêng của tình yêu: Hãy yêu nhau đi khi rừng thay lá. Hãy yêu nhau đi, giòng nước đã trôi xa nhưng Phương Xích Lô chỉ nói một câu: Trời đứng yên mà đất mãi vần xoay !

(Những gì xảy ra về sau làm Phương Xích Lô sụp đổ, theo lời kể của Phùng Tấn Đông và Võ Thìn - hai người bạn khá thân với anh - không phải do lỗi của anh mà do anh quá tin vào vợ và bạn bè).

Nhìn bên ngoài thì thân thế, sự nghiệp, lối sống, tính tình, cách ứng xử với bạn bè và xã hội của Phương Xích Lô và Cao Hữu Điền hoàn toàn khác nhau. Thế nhưng Cao Hữu Điền đã bắt được cái gì đó trong bài thơ của Phương Xích Lô, không những phổ nhạc lại còn cảm tác thêm lời 2, dỉ nhiên, không phải để viết về tình yêu của bạn mình mà để diễn tả tình yêu của chính mình.

Mở đầu, Cao Hữu Điền viết: Ta yêu nhau như trời yêu mây. Bầu trời có thể có mây hoặc không. Không có mây, bầu trời vẫn tồn tại. Nhưng một bầu trời không mây trở nên trống trải và cảm thấy thiếu một cái gì đó. Bầu trời không mây là bầu trời cơ học, vô cảm, có thể là bầu trời của hành tinh khác. Trong hội họa, không ai vẽ một bầu trời không mây vì không diễn tả một cảm xúc nào cả. Cũng không ai vẽ một bầu trời đêm không trăng sao vì bức tranh sẽ là một tấm đen ngòm. Người ta có thể dự đoán chính xác thời tiết bằng căn cứ vào hình dạng của mây (và người ta cũng đoán được hạnh phúc một cặp vợ chồng ra sao khi nhìn sắc mặt người vợ).

Hãy tưởng tượng một thế giới không có phụ nữ! Có người cho rằng, lúc đó, hàng loạt nhà thơ, hoạ sĩ, văn sĩ, nhạc sĩ...sẽ tự sát vì không còn ai để cho họ ca ngợi, thăng hoa cảm xúc, trách móc, hờn dỗi, tôn thờ và đôi khi... căm hận.

Anh là bầu trời, em là mây. Em làm cho cuộc sống anh có ý nghĩa, có bồi hồi, có xúc động, có vui, có buồn, có hạnh phúc, có hờn giận, có sóng gió, có lặng êm. Anh là cây, em là cành. Cây không cành là cây khô cây héo. Em là hoa, anh là hạt mưa. Hoa đẹp nhưng hoa có hạt mưa hoa càng đẹp hơn, sinh động hơn. Sự kết hợp của hai thực thể ở đây không phải là sự tồn tại hay không tồn tại, khác với những hình ảnh trong thơ của Phương Xích Lô. Sự kết hợp ở đây cũng không hoàn toàn quyết định sự hiện hữu của một sự vật như sự kết hợp của tứ đại trong Phật giáo, mà là sự kết hợp có tính mỹ học, như sự kết hợp của của ong và bướm, của chậu hoa bên cửa sổ, của làn gió và rèm cửa, của tài tử và giai nhân.

Trong ca khúc Đời sống không già vì có chúng em của Trịnh Công Sơn có đoạn: Vì có chúng em nên đời sống mãi không già. Vì có chúng em nên mặt đất luôn nở hoa. Bàn chân em đến giữa đời là thế giới thêm niềm vui. Bàn tay măng non bên người tìm xoá những lo âu dài . Mặc dù đó là một ca khúc dành cho thiếu nhi nhưng Trịnh Công Sơn xem sự hiện hữu của người này luôn làm cho suộc sống người khác có ý nghĩa, một cuộc sống tràn đầy tình yêu và vị tha.

Quan niệm về tình yêu và có lẻ cả về cuộc sống của Cao Hữu Điền cũng như vậy nên cho dù sức khỏe kém vì tuổi cao, anh và phu nhân luôn hiện diện với khuôn mặt tươi cười hạnh phúc ở bất cứ cuộc gặp mặt của bạn bè và học sinh cũ nào, và ngay cả khi ở nhà anh cũng online đề gởi thơ và nhạc của anh làm món quà biếu, mang niềm vui và hạnh phúc đến cho mọi người khắp năm châu.

NKP

CA KHÚC TÌNH KHÚC ĐÊM XUÂN TRÊN TRANG ART2ALL.NET

ĐÌNH THU - Bài ca vọng cổ NƠI CÒN LẠI YÊU THƯƠNG: 7.BÊN DÒNG SÔNG HIẾU

7. Bên dòng sông Hiếu

Ngâm thơ:

Lỗi hẹn rồi sông Hiếu ơi

Ta lần lữa để một đời nhung nhớ

Nụ hôn đầu đời vụn vỡ

Vết hằn còn ghi dấu ở trong tim

1/ Ngôi làng nhỏ thân yêu nằm bên bờ sông Hiếu.Tuổi thơ tung tăng trong màu nắng sớm chiều ….

Có dáng mẹ trầm tư từng đêm mong đợi ngày về

Của những đứa con xa quê lâu rồi chưa trở lại

Bao hình ảnh nhạt nhoà phương trời lạ xa xôi

Cuộc sống lo toan muôn ngàn vất vả đơn côi

Cơm áo gạo tiền cho cuộc mưu sinh gian khổ

Đêm từng đêm trăn trở giật mình

Mơ thấy bóng mẹ vỗ về trong nôi nhỏ …

2/ Mẹ ơi con mẹ tha phương

Bước chân phiêu bạt khôn lường trước sau

Giật mình nghe thoáng hương cau.

Cơn trầu của mẹ biết bao thâm tình …

Nhớ con đường quê, nhớ mái ngói đình làng

Nhớ con sông quê hương mang nhiều kỷ niệm

Năm tháng qua rồi mà lòng chẳng phôi phai

Ký ức in sâu không thể xóa nhòa trong tâm khảm .

Nơi giấu cất yêu thương của một thời trai trẻ

Đò dọc lặng lẽ ngược xuôi

Đông Hà, Cam Lộ, Cầu Đuồi, Lâm Lang

Ngâm thơ:

Tre xanh soi bóng thẳng hàng

Sông quê ôm trọn xóm làng thân yêu.

5/ Khu phố chợ Đông Hà vẫn bình yên lặng lẽ

Bến cũ chờ ai xuôi ngược mãi không về …

Sông Hiếu nằm nghiêng thấp thỏm nỗi mong chờ

Mắt vẫn dõi theo dấu từng bàn chân bước

Xuôi ngược quay về bến cũ sông quê

Chợt có tiếng gà trưa gáy râm ran đầu xóm nhỏ

Dìu bước chân quen trở lại xóm nghèo xưa

Mẹ đi rồi không còn ai ngồi chờ trước ngõ

Gốc trầu xưa khô héo tự bao giờ.

6/ Sâm thương:

- Ơi dòng sông Hiếu thân yêu một thời ta nhung nhớ

- Ơi tuổi thơ tung tăng bên bờ sông ai có nhớ không

- Dầu đường đời ngược xuôi lòng ta vấn vương đong đầy

- Lòng dặn lòng thủy chung cùng sông quê không phai mờ

Sẽ muôn đời không lỗi hẹn Hiếu Giang ơi, sông vẫn chảy trong lòng tôi cùng năm tháng. Để yêu thương chan hòa trong huyết quản, để sông quê tắm mát cả tâm hồn …

Ơi dòng sông Hiếu thân yêu

Nước xanh như ngọc sớm chiều thuỷ chung

Dẫu xa cách biệt muôn trùng

Miền quê Quảng Trị bao dung nghĩa tình.

Đình Thu
(Bến Tre)

dinhthubank@yahoo.com.vn

Tuesday, May 15, 2012

BẦM TÍM CHIỀU MƯA - Trương Nguyễn

Buổi chiều

Ngắm những giọt mưa

Bầu trời quê tôi quá thấp

Đè nặng lên những cuộc đời nghèo

Mớ củi hôm qua chưa được hong khô

Hôm nay ướt nhẹp

Mùa mưa vô tình làm trái tim co thắt

Nhịp đập bàng hoàng của kẻ đang yêu

Rồi mỗi buổi mưa chiều

Biến thành kỷ niệm

Đứa con buồn nhìn cha tội nghiệp

Có lẽ !

Từ lâu vay trong tiền kiếp

Món nợ đời…

Giọt mưa rơi

Nổi lên bong bóng

Chợt vỡ tan

Mệnh người ảo mộng

Buổi cơm chiều khô như tiếng sét

Mùi khét rẹt muối rang

Cay nồng của ớt

Tiếng nuốt nghẹn

Bầm tím…

Chiều mưa.

TRƯƠNG NGUYỄN

truongnguyen49@yahoo.com.vn

Ảnh của Ng.Khắc Phước

CHÉN RƯỢU TRỜI THƠ - Hạnh Phương

Nhà thơ HẠNH PHƯƠNG

Ta vào cuộc rượu chơi

Đen bạc mặc thói đời

Ta ngươi cùng tỏ mặt

Ngán chi nào đãi bôi.

Rượu? Rằng ai chê đắng

Thơ ! Nghiệp đã vay rồi

Cớ chi ngươi lận bận

Chuyện lỡ làng xa xôi.

Ơi ! men tình lịm ngọt

Rượu : lửa ấm bờ môi

Tiếng thơ vui thánh thót

Thi sĩ hiến dâng đời.

Ba vạn sáu ngàn ngày

Đóng kịch vờ dỡ hay

Non già hơn một nữa

Rằng ai tỏ mặt ai?!

Vợ con chừ để đó

Vào cuộc ngửa nghiêng say

Cứ như Xuân Tóc Đo

Phơi phới mộng tầm tay.

Uống đi bớ Chí Phèo

Quên tuốt cuộc eo sèo

Nhẵn mặt em Thị Nở

Sá gì bước gieo neo.

Uống đi Cao Bá Quát

Bén ngọt nhát gươm đưa

Cổ cao đâu sợ rát

Sanh tử chuyện ngàn xưa.

Uống đi nào Lý Bạch

Quý Phi kề vai đây

Mò chi trăng đáy nước

Rõ mặt ông chưa say.

Uống đi nào Từ Hải

Chí cả một dọc ngang

Lụy tình đành tê tái

Chết đứng trận quy hàng.

Uống đi bác Nguyễn Du

Thơ thâm hậu tuyệt trù

Lo gì ai thương khóc

Ba trăm năm tít mù.

Uống đi nào Bà Chúa

Lưu Hương ký trữ tình

Thơ Nôm ngàn chữ múa

Chờ ai đó hiểu mình !

Uống đi bác Tản Đà

Đâu cũng nước non nhà

Mộng so bì nhỏ lớn

Phải chăng Bác quáng gà?

Uống đi Nguyễn Bá Trác

Bốn ngã một hồ trường

Rượu nào đầu nhuốm bạc

Sầu nào ngấm tận xương...

Uống đi ông Bùi Giáng

Lãng đãng cõi ta bà

Rượu thơ cùng bầu bạn

Kim cổ hẹn chi mà...

Rót nữa! Rượu men nồng?!

Trời xanh cao lồng lộng

Tình thơ vừa dậy sóng

Đập chén vào hư không.

Hạnh Phương

Suối Cát 1, xã Suối Cát, huyện Xuân Lộc, tỉnh Đồng Nai.

ĐT: 0985 734 265.

Email: hkbhanhphuong@yahoo.com.vn.

Monday, May 14, 2012

NẮNG & HOA QUÊ TÔI- Nguyễn Hồng Trân

(Thân tặng các o tên Nắng ở quê hương)

Bừng lên muôn ánh nắng vàng,

Sáng mai nắng dịu tre làng chim kêu.

Nắng trưa rát nóng thêm nhiều,

Qua tầm đứng bóng, nắng chiều nhạt hơn.

Ai người tìm nắng trong vườn,

Hoa chanh, hoa bưởi, bướm vờn nắng phai.

Nắng lên làm đợm hương nhài,

Nắng đùa cùng gió thêm say hương hồng.

Mây bay, nắng chạy trên đồng,

Lúa vờn trong nắng, trĩu bông hạt vàng.

Nắng hè phượng nở ve ran,

Hồ sen bông tím, nắng càng thắm hoa.

Cúc xanh, hoa trắng nắng nhòa,

Tối trời hết nắng, đêm qua hương tràn.

Ai người chịu nắng chang chang,

Qua bao năm tháng, nắng càng bền da.

Nắng ơi ! có biết quê ta,

Nhiều O tên nắng thật là đáng yêu.

Mồ hôi giải nắng đã nhiều,

Gian lao cùng nắng sớm chiều quê hương.

NHT

nghongtran38@gmail.com

Sunday, May 13, 2012

Trần Ngộ - TRĂNG QUÊ

Tên thật: Dương Công Nghệ

Nguyên quán: Hà Lổ - Hải Tân - Hải Lăng - Quảng Trị

Chỗ ở hiện nay: Tp. Bảo Lôc - Lâm Đồng

TRĂNG QUÊ

Trăng vàng rơi đầy thôn
Đường xưa hương bưởi thơm
Lối cũ hoa mai nở
Mắt em vẫn dỗi hờn

Dòng sông trôi êm đềm
Nước ngon mát dịu hiền
Ô Lâu nghìn ý mộng
Chiều quê màu thanh thiên

Ôi! Đất mẹ thần tiên
Chim ca lời thánh thót
Vườn quê đầy trái ngọt
Tình quê in dấu son.

Ta mang mùa thu đi
Mây trời xanh vời vợi
Má hồng em phơi phới
Bướm vờn hoa nhẹ rơi

Lời ru bên tao nôi
Câu hò xưa mẹ hát
Mối tình quê dào dạt
Con ngủ giấc trưa bùi

Đường quê đi trong tôi
Lúa chín vàng mẫy hạt
Trăng rằm trong vằng vặc
Xuân về thắm đôi môi.

Mùa xuân chung quanh tôi
Én chao cánh lưng trời
Xuân qua rồi xuân lại
Quê đẹp lắm người ơi.

TRẦN NGỘ

Ca khúc TRĂNG QUÊ - Nguyễn Xuân Lưu

VỌNG CỐ HƯƠNG - La Thụy và thi hữu

VỌNG CỐ HƯƠNG

Mây trời dõi bóng dạ nao nao

Hồi ức miên man cuộn sóng trào

Quảng Trị đường xưa ươm kỷ niệm

La Gi phố mới vắng tâm giao

Ly hương khắc khoải thương mưa bấc

Biệt xứ bâng khuâng nhớ gió Lào

Trở gối chập chờn chao cánh mộng

Vọng về quê cũ dấu yêu trao

LA THỤY

HỌA

NGÀY ẤY BÂY CHỪ
Người xưa chừ ở tận phương nao?

Thương nhớ nhiều khi cứ cuộn trào,

In đậm con tim trưa Bến Ngự

Khắc sâu trí não tối Nam Giao.

Tay cầm vội dấu thân tà áo,

Chân rảo sợ nghe tiếng dép lào.

Ngày ấy bây chừ xa lắm lắm.

Môi ai còn nhớ nụ hôn trao?

NHẬT THỦY

GỞI BẠN

Xa xôi nhớ bạn dạ nao nao

Ngày tháng trôi qua tựa sóng trào

Khắc khoải hồn quê sầu cố quận

Âm thầm đất khách vắng tâm giao

Lạnh trời đông cũ nghe mưa bấc

Nhạt nắng thu xưa tưởng gió lào

Chốn ấy bi chừ ai có nhớ

Xin cùng nhau gởi tiếng yêu trao!

SƯƠNG LAM

HOÀI NIỆM

Gió lộng mây ngàn tiếc dạ nao

Lâng lâng kỷ niệm lại tuôn trào

Gia Lai lớp cũ người hò hẹn

Phố núi trường xưa ai gởi giao

Biền biệt ra đi nơi đất Thái

Bâng khuâng trở lại chốn quê Lào

Chập chờn ảo mộng trong mơ ngủ

Nhớ mãi cố hương đã mến trao

BÌNH NGUYÊN

VỌNG CỐ HƯƠNG
Gặp trang xướng hoạ thấy nôn nao

Chấp bút đề thơ ý chẳng trao

Quê kiểng khắc sâu nguồn ký ức

Đất người in nhạt khách sơ giao

Chiến chinh cày nát khu Trung Bộ

Bom đạn gieo thương đất Hạ Lào

Xa vắng triền miên sầu viễn xứ

Tái hồi còn gặp nụ hôn trao

LƯƠNG BÚT

Truyện ngắn của Phan Trang Hy - PHÓNG SINH CHỮ NGHĨA

- Được cái con la hán này tạp ăn lắm! – Thắng, em vợ tôi, giọng hồ hởi nói tiếp – Anh biết không, mỗi lần em cho nó ăn, nó lượn lên, lượn xuống ra chiều thích thú lắm. Ăn xong, nó gật gật cái đầu ra vẻ biết ơn. Lạ thật, cái giống này cũng khôn chi lạ!

Tôi nghe chỉ mà nghe. Quả thật, tôi chẳng có cái thú nuôi cá cảnh. Vả lại, thời gian đối với tôi, ngoài chuyện đi dạy ở trường, về nhà, tôi còn phải bươn chải, kiếm tiền lo cho con, cho vợ. Hết đi kèm ở Liên Chiểu, đến Ngũ Hành Sơn, hết Hải Châu tới Cẩm Lệ. Tôi tất bật, nên đâu còn thời gian thưởng thức thú vui cá cảnh. Mặt khác, tôi thú thật là tôi chẳng có tí kinh nghiệm gì về việc nuôi cá cảnh; không có kinh nghiệm thì dễ gì nuôi! Cá cảnh đắt giá lên tới 5, 7 triệu một con, chớ đâu có phải củ sắn luộc đâu. Bằng cả tháng lương của tôi, chớ chẳng chơi đâu. Chưa hết, ngoài chuyện lo cho cá ăn, làm vệ sinh hồ, gắn ống ôxy, lọc nước, còn biết bao công đoạn phức tạp. Mà những việc ấy đối với tôi như là cực hình vì thời gian đâu nhàn nhã.

Nhìn con la hán đang bơi, ra bộ biết ơn khi được ăn những miếng thịt bò, tôi nghĩ lời của cậu em vợ có cái đúng. Rồi cậu em tôikhoe với tôi là từ khi có con la hán này, gia đình cậu vui lắm. Trước đây, vợ của cậu không thích hát, dù cô ấy dạy nhạc ở một trường tiểu học. Phụ huynh than phiền, học sinh thấy chán môn nhạc, hiệu trưởng phê bình..., nhưng cô ấy chẳng tỏ vẻ đam mê âm nhạc. Thế nhưng, từ ngày có con la hán, vợ cậu ta bắt đầu hát hò. Lạ lắm, giọng cô ấy càng ngày càng hay ra. Khi nấu ăn, cô ấy cũng vui vẻ hát, có lúc vừa ăn vừa hát. Đặc biệt, khi làm vệ sinh, cô ấy cũng cất tiếng hát khe khẽ. Luôn miệng hát. Cô ấy hát vui theo mùa. Vui ra phết. Mùa nào có bài hát ấy, đúng đề tài. Dần dần, cô đi hát thêm trong các lễ cưới. Thu nhập cũng tăng dần lên. Đời sống ngày càng khấm khá. Rồi đùng một cái, cậu em tôi hí hửng khoe với tôi rằng cậu ta được lãnh đạo cất nhắc lên làm trưởng phòng.

Công việc cậu em tôi cũng chẳng khó gì. Là trưởng phòng, suốt ngày chỉ đi họp. Mọi việc có cấp dưới phụ trách từng bộ phận lo. Cậu ta chỉ có việc đọc lướt công văn, tài liệu, còn thì chỉ có kí các giấy tờ. Hàng tuần công văn cao hàng tấc. Lỡ hôm nào văn thư ốm, cậu cũng chẳng biết hết nội dung các công văn đi, đến được. Nhưng, cậu em tôi cho rằng chẳng có gì mệt óc cả. Nếu có mệt là chẳng biết mình phải làm gì trước, làm gì sau. Công việc lúc thì thấy trọng tâm, lúc thì then chốt, lúc thì cốt lõi, lúc thì cơ bản... Đủ thứ quan trọng! Lúc thì thi đua phong trào này, phong trào nọ. Công việc nói thế cũng có lúc làm cho con người mệt mỏi. Có khi, cậu em tôi than: “ Em cứ tưởng làm trưởng phòng là phải có kế hoạch đột phá để công việc tiến triển. Ai ngờ công việc cứ phải làm theo sự chỉ đạo của cấp trên. Nếu vậy, thì ai làm trưởng phòng cũng được. Không biết em có hồ đồ không?”. Tôi cười trừ. Ngẫm lời nói của cậu ấy cũng có cái đúng. Không mợ chợ cũng đông kia mà. Kể cả tôi ở cõi đời này.

Hồi còn trẻ, khi bước vào nghề dạy học, tôi nghĩ mình ghê gớm lắm. Chữ nghĩa như thấm vào da thịt, toát ra ngoài. Có thời, chữ nghĩa làm xơ xác mướp thân xác tôi. Nhìn là biết tôi đam mê nghề dạy học đến cỡ nào. Này nhé, chiếc xe đạp cà rịch cà tàng, lốp phải bó, may lại triên, như thế mới là người chuyên chở chữ nghĩa đầy tính giai cấp tiên tiến. Chưa hết, là nhà giáo phải thanh bần, nghĩa là sống khổ sở mà vẫn lạc quan, ra vẻ trí thức của thời đại. Không thanh bần cũng không được. Nhà giáo chúng tôi, một thời, cùng nhóm với nhà văn, nhà thơ, nhà báo và... nhà nghèo.

Cuộc đời mãi là chuỗi thời gian của công việc. Và tôi mãi là thầy giáo dạy Trung học cơ sở. Bạn tôi, có đứa phấn đấu làm hiệu trưởng, có đứa bỏ nghề, hoặc chuyển ngành nghề, kiếm việc làm có thu nhập khá hơn nghề dạy học. Mấy đứa rời khỏi nghề dạy khỏi phải nói. Chúng dóc tướng lắm. Những lần gặp mặt nhau, chúng thường chép miệng như thể thông cảm cho tôi phải chịu kiếp làm anh giáo “quèn”. Nhiều lúc tôi thấy rõ chúng thương hại tôi. Thôi, kệ chúng! Còn những thằng bạn làm hiệu trưởng, mỗi lần gặp nhau cũng có chút thông cảm cho nhau. Bởi cùng ngành nghề mà. Chúng tôi hiểu rõ nỗi khổ của nhau trong nghề. Trực tiếp giảng dạy có cái cực của giảng dạy. Làm hiệu trưởng có cái cực của hiệu trưởng. Chúng tôi đều cảm nhận được cuộc họp nào ở các trường cũng từng ấy thứ việc. Một mớ công văn phải phổ biến cho giáo viên. Không thể không phổ biến. Còn phải ghi vào biên bản để làm chứng cứ khi có sự cố, hoặc ở trên về kiểm tra, đánh giá, xếp loại... Nào là phong trào thi đua dạy tốt, học tốt, thi học sinh giỏi, hội khỏe Phù Đổng, phòng chống thuốc lá, phòng chống HIV/AIDS, phòng chống tệ nạn xã hội, giữ vệ sinh môi trường, thực hiện việc tiết kiệm điện, tiết kiệm nước, thi vẽ tranh về thành phố thân yêu, thi viết thư UPU, thi giải toán trên mạng, thi soạn bài giảng E-learning... luôn thúc giục chúng tôi. Rất nhiều thứ. Có những thứ không đâu vào đâu. Biết không liên quan đến chất lượng dạy và học mà vẫn phải làm, phải thực hiện. Không làm thì bị cấp trên phê bình dù cấp trên biết việc đó là không cần thiết.

Tiếng cậu em làm tôi thức tỉnh:

- Nè! Anh xem chữ trên mình con la hán đẹp không? - Vừa nói cậu ta vừa chỉ con cá đang lượn nhẹ trong hồ. Không đợi tôi trả lời, cậu ta hỏi tiếp – Theo anh, đây là những chữ gì?

Tôi nhìn kĩ con cá. Đèn điện chiếu sáng, nước đang được lọc. Con cá ung dung đớp những lát thịt bò. Trên thân nó hiện lên dòng chữ. Mỗi bên có bốn chữ thì phải. Chữ ẩn hiện như thư pháp. Lúc tôi thấy như chữ Quốc ngữ, lúc như chữ Hán, lúc thì như chữ Ả-rập. Tôi vẫn không thể hiểu đó là những chữ gì. Gọi là chữ Hán cũng không phải vì không lẽ mình là người Việt lại sính chữ Hán nên cho nó là chữ Hán. Không lẽ cái tư tưởng lệ thuộc văn hóa Tàu vẫn còn trong đầu óc của tôi. Nhiều lần tôi thầm nghĩ cớ sao một số người chẳng biết một tí gì về chữ Hán, lại treo trong nhà một số chữ Hán như ra vẻ quân tử? Cớ sao một số đền, chùa, đình, miếu mới xây dựng, hoặc tu sửa lại vẫn để câu đối viết bằng chữ Hán? Sao không là chữ Quốc ngữ để ai cũng có thể đọc được, ai cũng có thể biết được?

Bỗng có tiếng điện thoại reo. Cậu em tôi xin lỗi tôi. Cậu nghe máy. Tôi nghe tiếng cậu nó. “Được!... Nếu được giá thì tôi để cho anh. Hẹn mai gặp lại”. Khi tắt điện xong, cậu ta khoe với tôi: “Có một đại gia muốn mua con la hán này để lấy hên. Mai họ đến xem”...

Bẵng đi một thời gian, một buổi sáng chủ nhật, tôi vừa ngủ dậy, có tin nhắn. Tôi vội mở. Cậu em nhắn tin mời tôi uống cà phê. Vệ sinh, mặc áo quần xong, tôi đến chỗ hẹn. Đến nơi, tôi thấy cậu em tôi ngồi cùng bốn người khác. Sau khi bắt tay các vị khách, tôi được cậu em giới thiệu họ là những người có máu đam mê cá cảnh, đang săn lùng cá lạ. Cái mốt chơi cá cảnh hiện nay thật là lạ. Cá cảnh cũng có thời. Mỗi thời, mỗi khác. Lúc thì cá rồng, lúc thì cá dĩa, lúc thì cá mập... Tôi ngồi nghe họ bàn chuyện cá cảnh. Ngẫm lại mình sao “lạc hậu” thế không biết. Không có cái thú nuôi cá cảnh thì quả là chẳng sành điệu, chẳng sang trọng trong thời buổi hiện nay. Nhà cửa cao ráo rồi, đẹp sang rồi thì phải có hồ cá trong nhà cho hợp phong thủy. Có thế mới đúng điệu của kẻ có của. Mà có của, giàu có, ai không kính nể. Khối kẻ gặp thời, tiền vào tiền ra, trở nên giàu có, người ngoài nhìn vào muốn lé cả mắt. Tôi như lạc lỏng giữa những người cùng bàn.

Chuyện qua chuyện lại cũng là chuyện cá. Rồi chia tay. Cậu em tôi rủ tôi về nhà cậu. Cũng lâu hơn cả tháng thì phải, tôi chưa ghé nhà cậu, nên nhận lời. Tôi điện về nhà cho vợ biết là tôi ghé nhà cậu, tiện thể thăm ba mẹ vợ, chẳng là nhà em vợ tôi sát bên nhà ba mẹ vợ.

Đến nhà cậu em vợ, tôi vừa dựng xe vừa nói: “Chắc cậu mi khoe cá với anh?”.

Cậu em tôi cười hề hề: “Anh biết cả rồi mà còn hỏi”. Rồi cậu ta dẫn tôi đến hồ cá. Cậu khoe: “Anh thấy con la hán đẹp không?”

Tôi hỏi lại: “Mới mua con khác hả?”.

Cậu em vợ tôi chép miệng: “Đâu có mua bán gì. Vẫn con cũ. Lần trước, tưởng bán được, ai dè họ trả bèo quá. Với lại, khi họ đến xem cá, xem đi xem lại, cuối cùng lại nói thích nuôi cá mập chớ không phải là la hán. Thôi, đành chịu vậy”.

Tôi an ủi: “Cậu mi chịu thế là được đấy. Nuôi con chi cũng có duyên với mình thì mới nuôi được. Nó không muốn xa mình thì bán sao cho đành”.

Nghe tôi nói thế, cậu em tôi tiếp lời: “Mà con này cũng lạ lắm anh à. Nghe nói bán, nó không chịu ăn. Hai, ba ngày sau nó mới chịu ăn lại. Nghĩ cũng tội”.

Vừa nghe cậu em phân trần, tôi vừa nhìn con la hán. Nhìn kĩ nó, tôi thấy hiện lên những dòng chữ thật đẹp. Cả hai bên mình cá đều có chữ. Tôi loáng thoáng thấy những chữ. Lúc là chữ này, lúc là chữ nọ. Tôi không dám khẳng định đó là những chữ gì. Cậu em tôi chỉ vào mình cá, nói:

- Anh có thấy chữ trên mình nó không?

- Ừ, có thấy.

- Hồi mới nhìn những chữ ấy, em hoa cả mắt. Em thấy như những chữ trong công văn, giấy tờ ở cơ quan. Nhưng rồi dần dần cũng quen. Và từ đó, đối với em con la hán mang trên mình nó những chữ thật là ý nghĩa. Anh thấy bên này có bốn chữ “phúc lộc thọ toàn” không? Tuyệt quá phải không anh?

Tôi nhìn theo tay cậu em chỉ thấy loáng thoáng. Lúc con cá bơi ngược lại thì cậu em tôi nói đó là “tấn tài tấn lộc”. Tôi nhìn thấy loáng thoáng, có lẽ là “tấn tài tấn lộc”. Tôi nói:

- Cá có những chữ như thế chắc là cá quí, Xin chúc mừng!

Nói xong, tôi loáng thoáng thấy đâu đó những chữ, những chữ như làm nát đầu tôi. Những chữ la liệt trong giáo án của tôi. Rồi tôi thấy lúc thì “từ, bi, hỉ, xả”, lúc thì “công bằng, bác ái”, lúc thì “anh hùng, liệt sĩ”, lúc thì “vì nước, vì dân”...

Tôi chưa kịp định hình đó là những chữ gì, thì cậu em tôi tiếp lời:

- Từ ngày phát tín hiệu chữ nghĩa, con la hán chẳng ăn thứ gì cả. Lạ lắm anh à! Một buổi sáng, như lệ thường, em bỏ thịt bò vào cho nó ăn, nó bơi bơi lên đớp. Nhưng không hiểu sao, nó lại nhả ra. Em tưởng nó ớn thịt bò, nên vớt ra và kiếm cá con, tôm con cho nó. Nhưng nó chẳng thèm đụng đến tôm, cá. Em nghĩ nó có bệnh, lo muốn chết. Nhưng nó vẫn khỏe. Em tìm thức ăn cao cấp dành cho cá cảnh nhập từ Singapore, Nhật bản, nhưng nó cũng chẳng thèm để ý đến. Kể từ đó, nó không thèm ăn gì cả. Dù không ăn, nó vẫn cứ lớn. Đặc biệt, trên mình nó càng ngày càng đổi màu sắc. Mà thật là kì lạ. Mỗi người nhìn cá đều thấy chữ mỗi khác. Không ai giống ai cả.

Nghe cậu em kể vậy, tôi chỉ làm im. Biết nói gì cho phải...

Tin con cá la hán có những chữ đẹp trên thân mình lan truyền. Ai cũng đến xem. Từ ngày con cá trổ mã, phát tín hiệu chữ nghĩa, cậu em tôi bận thêm. Ngoài công việc ở cơ quan, khi về nhà, cậu em tôi phải tiếp những vị khách hiếu kì. Cậu ta phấn khởi lắm vì ai ai cũng trầm trồ khen cậu có con cá có một không hai. Con cá quả là kì lạ. Ai cũng thấy niềm ao ước của mình hiện trên thân con cá. Nếu bạn là người buôn bán, dù buôn bán lớn hay nhỏ, nếu nhìn vào thân cá thì sẽ đọc được dòng chữ “buôn may, bán đắt” ở bên này, còn bên kia chắc là dòng chữ “phi thương bất phú”. Nếu bạn là cán bộ tốt thì chắc hiện lên những chữ “cần, kiệm, liêm, chính”, “chí công vô tư” trên thân cá. Nếu bạn là cán bộ xấu, những chữ “cướp đêm là giặc...”, “miệng quan trôn trẻ” sẽ hiện lên lấp lánh, nhưng người khác chẳng đọc được những chữ ấy vì bị khúc xạ ánh sáng. Nếu bạn là người có quan tâm đến thời cuộc, chắc các bạn sẽ đọc được những chữ “độc lập, tự do”, “dân chủ, cộng hòa”... Rất nhiều chữ để bạn tưởng tượng cho thỏa lòng ao ước của bạn...

Một hôm, gần sáng, nằm bên vợ, tôi chợt thức giấc bởi tiếng gọi của vợ: “Ba điện em hồi hôm, nói hôm nay là giỗ Nội. Trưa đi dạy về qua luôn nghe”. Tôi ôm vợ, nói yêu: “Biết rồi! Em về trước lo nấu nướng nghe”. Tôi trở mình, hôn trán vợ, rồi dậy.

Hôm ấy, tôi trống tiết 3. Tôi xuống thư viện đọc báo mạng. Tôi mở máy. Tìm trang tin đọc. Vẫn vụ Tiên Lãng. Đã có kết luận của Thủ tướng. Ai đúng, ai sai thì đã rõ. Trong tôi lóe lên dòng chữ trên mình cá la hán: “Hoa cải Tiên Lãng”, “Dân cày có ruộng”. Tôi chuyển qua tin khác. Lại tin Bộ ngoại giao lên án hành động Trung quốc xâm phạm chủ quyền Việt Nam trên hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa. Tôi như thấy dòng chữ “Hoàng Sa, Trường Sa”, “Tổ quốc Việt Nam”, rồi đến các chữ “Bản Giốc, Cà Mau”, “Con Lạc, Cháu Hồng”...

Hết giờ dạy, tôi bần thần. Về nhà ba mẹ vợ cũng kịp giờ. Ăn giỗ xong, tôi xin phép về sớm để chiều đi kèm thêm. Tôi chẳng trò chuyện gì được với cậu em.

Tối về, trong bữa ăn, thằng con tôi nói:

- Ba ơi, cậu phóng sinh con la hán rồi.

Tôi hỏi:

- Sao lại phóng sinh?

Thằng con tôi nói tiếp:

- Dạ, con nghe cậu nói con cá khôn quá, ai nghĩ gì thì trên mình nó hiện ra chữ ấy. Cậu sợ liên lụy chữ nghĩa, nên cậu phóng sinh để cầu an.

Nghe con tôi nói vậy, tôi giật mình. Chữ nghĩa ơi! Có sống được không? Sao khổ thế không biết?

Tháng 3 – 2012

Phan Trang Hy

phantranghy@gmail.com