Nhà bình thơ Châu Thạch
ĐỌC “GÁNH
HÁT” THƠ ĐẶNG XUÂN XUYẾN
Châu Thạch
Có
thể nói bài thơ nầy không hợp sở trường để Châu Thạch viết cảm nhận. Châu Thạch
ít thích nhừng bài thơ viết về hiện tượng xã hội. Thế nhưng, như đã từng nói,
hình như Châu Thạch tôi có cái duyên tiền định với Đặng Xuân Xuyến và Du Thụy
Khúc. Thơ hai người nầy luôn luôn đem đến cho Châu Thạch một sự xao xuyến trong
lòng, buộc phải xuống bút để ngủ cho yên.
Đọc
“Gánh
Hát” ta biết ngay nhà thơ đề cập đến một hiện tượng đã xảy ra nhiều lần
ngoài đời, trong mọi thời đại, tại các nơi cầm cán cân công lý để xét xử những
người có tội.
Đọc
“Gánh
Hát” ta biết ngay nhà thơ khuyên nhủ (nhưng thật ra là miệt thị) những
kẻ phạm tội mà còn tráo trở khi đứng trước vành móng ngựa, dùng mọi hành vi giả
tạo, đóng kịch để lấp liếm, hòng đánh động lòng trắc ẩn của quan tòa và dư luận
quần chúng.
Những
con người như thế ta thấy đầy dẫy trên các phim Bao Công xử án thuở xa xưa,
nhiều nhất ở bọn quan quyền hút xương máu nhân dân. Đáng tiếc thay, chuyện ngày
xưa tưởng đã lạc hậu, ngày nay vẫn còn mà lại còn sống sượng hơn nhiều.
Nhà
thơ vào đề khuyên bị cáo hãy ngẩng mặt lên:
Ngẩng mặt lên
anh
Quệt nước mắt
đi anh
Dừng thôi mấy
trò “con hát”
Đời vốn đủ
đắng cay mặn chát
Nếm cả đi anh
để thấu hiểu lẽ đời
Đừng đắp điếm
nụ cười
Đừng ép niềm
tin đem tráo đổi
Đoạn
thơ cho ta thấy, bằng những lời đanh thép, có chút mỉa mai, nhà thơ Đặng Xuân
Xuyến kích động cái chất Người trong
con người của bị cáo, để anh ta ngẩng cao đầu, đối diện với sự thật được công
bố trước mắt. Nhà thơ dùng các chữ “con
hát”, “đắp
điếm nụ cười”, “đừng
ép niềm tin” để gián tiếp cho người đọc thơ biết bị cáo là người có tội,
đang đóng kịch bỉ ổi trước quan tòa.
Đoạn
thơ kế tiếp, nhà thơ đã vạch mặt tên hề mang khuôn mặt giả tạo bằng những luận
chứng vô cùng sắc sảo:
Chẳng phải
quan tham
Chẳng cố phạm
sai lầm
Hà tất ngán
mặt sắt đen sì xét xử
Hà tất khiếp
lòng người giận dữ
Chẳng sợ làm
ma trong tù
Chẳng sợ tòa
tuyên án tử
Ngẩng đầu lên
để không thẹn sống hèn.
Đọc
đoạn thơ nầy ai cũng thấy thú vị bởi đã làm lộ tẩy những điều tội phạm dùng
dáng dấp của mình để che giấu tội ác.
Đây
không phải là những lời thơ kẻ cả mà Đặng Xuân Xuyến phát ngôn trịch thượng.
Đây là những lời thơ mà Đặng Xuân Xuyến thay mặt công lý kêu gọi lương tri của
người phạm tội. Những lời thơ nầy có ở tất cả trong lòng bạn đọc, những người
yêu sự thật, ghét dối trá sẽ thấy hả hê khi đọc nó, vì Đặng Xuân Xuyến đã nói
thay lời muốn nói của họ.
Quả
thật ở thời đại nào cũng thế, những tên hề đóng khéo nhiều khi làm mềm yếu trái
tim xã hội, có khi là cả một phần nhân loại. Không thế thì không có một Hit-Le
kéo cả một thế hệ theo ông ta, làm tan nát thế giới, đến nay đảng của hắn vẫn
còn tồn tại dầu yếu và “hoạt động” trong bóng tối. Không thế thì một tên tướng
cướp Ba-Ra Ba không được dân Do Thái biểu quyết tha tội để giết Chúa Jêsus.
Không thế thì Bao Công không phải xử đi xử lại nhiều lần và nhiều phen xin từ
chức trước vua. Thời đại nầy cũng thế, những tên tội phạm có đủ sự lừa lọc, dối
trá để kích động tình thương của một lớp người nhẹ dạ, dễ tin để khóc cho
chúng, xin tha tội chúng và nguyền rủa những người cầm cán cân công lý. Trong
đoạn thơ áp chốt nầy Đặng Xuân Xuyến đẫ đối thoại với những con người ấy:
Thôi nín đi
mấy anh mấy chị
Thương vay
khóc mướn thế đủ rồi
Bữa sáng
người ta ăn
Bằng cả tháng
nhà đông con không cần chi tiêu tằn tiện
Chai rượu
người ta uống
Hơn tháng đẫm
lưng mồ hôi đám người lao động
Người ta ở
nhà lầu
Người ta đi
xe hơi
Con cái ngông
nghênh tiêu tiền chẳng phải nghĩ
Tiền ở đâu ra
Của ông của
cha
Hay thiên hạ
xót nghèo đã nhón tay “lại quả”.
Nhà
thơ đã dùng lời thơ nhẹ nhàng để như giải thích, như phủ dụ, như tâm tình, lột
cái vỏ bọc của bọn ác bá, bày cái mặt thật xấu xa của bọn tội phạm trước ánh
sáng, mở mắt mù tối của những quả tim “thật thà là cha đứa dại”.
Ở
khổ thơ chót, Đặng Xuân Xuyến đã kết lại một lời ngắn gọn cho cả hai hạng
người, bọn tội phạm đóng kịch trước vành móng ngựa và bọn thương vay khóc mướn
vỉ tiền thuê cũng có, vì áp lực cũng có và vị cái ruột ngựa dễ tin lời tuyên
truyền xảo trá cũng có vậy:
Đúng sai đã
có quan tòa
Anh hãy ngẩng
cao đầu
Thử một lần
làm đấng trượng phu
Và đám mấy
người kia
Đâu cần rủ
nhau khóc mướn.
Có
người cho rằng cũng khó tin vào sự đúng, sai của quan tòa. Thật ra chủ ý của
bài thơ là lên án bọn tội phạm làm hề để qua mặt công lý. Vấn đề của nền tư
pháp nằm ngoài bài thơ. Quan tòa dầu công minh hay không công minh cũng không
bao giờ xét xử theo sự cúi đầu, quệt nước mắt, van xin tha thứ của bị can, kể
cả làm thành “Gánh
hát” trước vành móng ngựa. Ngoài quan tòa ngồi trên cao còn hàng vạn,
hàng triệu triệu quan tòa là quân chúng nhân dân. Đây mới thật là quan tòa quan
trọng.
Bài
thơ có một kết cấu vô cùng chặt chẽ, sít sao từ khổ thơ trên qua khổ thơ dưới.
Bài thơ có lý luận hợp lý, có lúc đanh thép, có lúc khích lệ, khuyến dụ, chuyển
tải đến người đọc một hình ảnh đã có từ thời xa xưa nhưng là thời sự sống động
trong hiện tại. Đọc bài thơ nhắc cho chúng ta và những ai ngồi ở chỗ chức cao
trọng vọng hãy giữ lương tri của mình để làm con Người chớ không làm con ngợm
khóc lóc xấu xa.
Đà
Nẵng, 02/04/2018
CHÂU
THẠCH
Địa
chỉ: 75 Phan Kế Bính, Đà Nẵng.
ĐT: 0929128967
- 05113894610
GÁNH HÁT
Ngẩng mặt lên anh
Quệt nước mắt
đi anh
Dừng thôi mấy
trò “con hát”
Đời vốn đủ
đắng cay mặn chát
Nếm cả đi anh
để thấu hiểu lẽ đời
Đừng đắp điếm
nụ cười
Đừng ép niềm
tin đem tráo đổi
Chẳng phải
quan tham
Chẳng cố phạm
sai lầm
Hà tất ngán
mặt sắt đen sì xét xử
Hà tất khiếp
lòng người giận dữ
Chẳng sợ làm
ma trong tù
Chẳng sợ tòa
tuyên án tử
Ngẩng đầu lên
để không thẹn sống hèn.
Thôi nín đi
mấy anh mấy chị
Thương vay
khóc mướn thế đủ rồi
Bữa sáng
người ta ăn
Bằng cả tháng
nhà đông con không cần chi tiêu tằn tiện
Chai rượu
người ta uống
Hơn tháng đẫm
lưng mồ hôi đám người lao động
Người ta ở
nhà lầu
Người ta đi
xe hơi
Con cái ngông
nghênh tiêu tiền chẳng phải nghĩ
Tiền ở đâu ra
Của ông của
cha
Hay thiên hạ
xót nghèo đã nhón tay “lại quả”.
Đúng sai đã
có quan tòa
Anh hãy ngẩng
cao đầu
Thử một lần
làm đấng trượng phu
Và đám mấy
người kia
Đâu cần rủ
nhau khóc mướn.
Hà
Nội, sáng 16 tháng 01.2018
ĐẶNG
XUÂN XUYẾN
